Integrimi në skaner/ Nirvana Deliu në “3D”: Kapitulli 23 është testi i vërtetë, kërkohen vendime të prera për korrupsionin në nivele të larta

Procesi i integrimit evropian të Shqipërisë mbetet një ekuacion i ndërlikuar, ku pesha e kritereve teknike shpesh balancohet nga dinamikat dhe vendimet politike në Bruksel. Kështu është shprehur Nirvana Deliu, Drejtore Projekti në Lëvizjen Evropiane në Shqipëri (EMA), gjatë një diskutimi në emisionin “3D” të gazetarit Alban Dudushi në RTSH, ku po trajtohej tema “Bruksel, tryeza ndërqeveritare”.

Sipas Deliut, ndërsa vendi kalon në fazat pasardhëse të negociatave me Bashkimin Evropian, ka marrë një vëmendje qendrore debati nëse avancimi i Tiranës është një “meritë absolute” apo një “lëshim gjeopolitik” nga ana e 27 shteteve anëtare.

Në qendër të këtij procesi, sipas metodologjisë së re të zgjerimit të miratuar në vitin 2020, qëndrojnë dy kapitujt që konsiderohen si shtyllat kryesore: Kapitulli 23 (Gjyqësori dhe të Drejtat Themelore) dhe Kapitulli 24 (Drejtësia, Liria dhe Siguria).

Deliu sqaroi se për herë të parë në historikun e negociatave, për këta dy kapituj nuk u vendosën menjëherë kriteret mbyllëse (closing benchmarks), por u aplikuan të ashtuquajturat “kriteret e ndërmjetme”. Kjo nënkupton që pa përmbushur një sërë kushtesh substanciale, shteti kandidat nuk mund të kalojë në fazat e mbylljes së grupkapitujve të tjerë. Për Kapitullin 23, kjo përkthehet në përfundimin e procesit të vetingut, funksionalitetin e institucioneve të reja të drejtësisë, digjitalizimin e kadastrës dhe respektimin e të drejtave të komuniteteve.

Mbi të gjitha, kërkohet krijimi i një historiku rezultatesh (track record) solid në luftën ndaj korrupsionit të nivelit të lartë:

“Nuk mjafton thjesht që ti të hetosh dhe të akuzosh, bur duhet që tashmë të ketë edhe vendime të prera nga ana e gjykatës për ato akuza të nivelit të lartë.”

Drejtorja e Projektit në EMA rregulloi edhe një keqkuptim të përhapur në diskursin publik lidhur me atë se kush mban përgjegjësi për ecurinë e procesit, duke saktësuar se arkitektura e integrimit monitoron të gjithë shtetin shqiptar si një trup të vetëm dhe jo ekskluzivisht qeverinë.

Sa i përket anës procedurale në Bruksel, Deliu vuri në dukje një ngadalësim të fazave të vendimmarrjes sapo dokumentacioni kalon nga niveli teknik në atë politik:

“Ndërsa shteti shqiptar dhe Komisioni Evropian ranë dakord se kriteret e ndërmjetme ishin realizuar duke ia kaluar raportin Këshillit të BE-së, ky i fundit—i përbërë nga 27 shtete me interesa që shpesh përplasen—shfaqi vonesa dhe bllokime për shkak të nevojës për unanimitet.”

Një element që ka ngritur pikëpyetje te vëzhguesit dhe shoqëria civile lidhet me mospërputhjen e herëpashershme të vlerësimeve brenda vetë institucioneve të BE-së. Deliu solli si shembull vlerësimin e dytë të Komisionit Evropian mbi reformat e agjendave të Planit të Rritjes, ku disa kritere të cilat ishin quajtur të realizuara në kuadër të negociatave, nuk u konsideruan të tilla, çka dëshmon se metodologjia ka ende zona ku teknika dhe politika ndërthuren në mënyrë të paqartë.

Në rrafshin e debatit të brendshëm, opozita ka deklaruar se Shqipëria ka qenë e penalizuar për shkak të korrupsionit qeveritar dhe rasteve specifike në kabinetin ministror. Megjithatë, fakti që vendi ulet në tryezë me BE-në për të diskutuar pozicionin negociues krijon një realitet tjetër që përgënjeshtron një pjesë të këtij diskursi.

Në përfundim, Kapitulli 23—i cilësuar metaforikisht si “numri Michael Jordan” i integrimit—mbetet testi i vërtetë i vlerave për vendin. Sipas Deliut, këta tregues do të përcaktojnë nëse Shqipëria po integrohet me të vërtetë, apo po përfiton thjesht nga një lëshim i radhës i diplomacisë evropiane.