“Politico”: Thatësira alarmon Evropën, Danubi në nivele kritike

– Ekspertët dhe organizatat mjedisore shpresojnë që thatësira e Danubit të shërbejë si një sinjal alarmi për politikëbërësit e BE-së, sipas “Politico”.

Danubi, një nga arteriet ujore më të rëndësishme të Evropës, ka regjistruar këtë muaj nivele jashtëzakonisht të ulëta të ujit, duke detyruar qeveritë të ndërmarrin masa emergjente për të ruajtur funksionimin e lumit.

Në Rumani, autoritetet përdorën eksplozivë për të ndryshuar shtratin e lumit dhe për të drejtuar më shumë ujë drejt centralit bërthamor të Cernavodës.

Në Hungari, qeveria fundosi mjete lundruese në përpjekje për të ruajtur rrjedhën e ujit pranë centralit bërthamor të Paksit. Ndërkohë, në Bullgari, rreth 180 turistë u evakuuan nga një anije që kishte mbetur e bllokuar pranë portit të Vidinit.

Rreziku është i madh. Danubi është lumi i dytë më i gjatë i Evropës dhe një arterie jetike për transportin e mallrave, furnizimin me ujë të pijshëm, bujqësinë dhe industrinë. Ai përdoret gjithashtu për ftohjen e centraleve bërthamore dhe furnizon projekte hidroenergjetike. Pellgu i Danubit shtrihet në 19 shtete dhe mbështet jetesën e dhjetëra milionë njerëzve.

Por thatësirat e përsëritura, të nxitura nga ndryshimet klimatike, po kërcënojnë gjithnjë e më shumë këtë sistem.

“Parashikimet tregojnë se kjo do të ndodhë më shpesh. Ne duhet të analizojmë në mënyrë më sistematike disponueshmërinë e ujit, kërkesën për ujë, si dhe kapacitetin për ta ruajtur atë dhe përballuar krizat”, tha Birgit Vogel, sekretare ekzekutive e Komisionit Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Danubit.

Evropa ende pa një politikë të unifikuar

Pavarësisht se thatësira po shndërrohet në një kërcënim të përsëritur, BE-ja nuk ka ende një politikë të unifikuar dhe detyruese për përballimin e mungesës së ujit në Danub dhe në lumenjtë e tjerë.

Përgjegjësitë janë të ndara mes qeverive kombëtare dhe autoriteteve të pellgjeve lumore, ndërsa menaxhimi bazohet në një sërë ligjesh të BE-së që, sipas organizatave mjedisore, nuk zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme.

Shumë prej masave të reja të BE-së për rritjen e qëndrueshmërisë ndaj krizave klimatike mbeten vullnetare.

Kjo ka bërë që shtetet të ndërmarrin masa të njëanshme, të cilat mund të kenë pasoja për vendet fqinje dhe ekosistemet.

Eksperti bullgar Dimiter Koumanov paralajmëroi se shtetet po ndërmarrin masa emergjente pa marrë gjithmonë parasysh pasojat për vendet e tjera. Ai shprehu veçanërisht shqetësimin për ndikimin që këto masa mund të kenë te furnizimi me ujë të pijshëm në Bullgari.

Thatësira kërcënon edhe energjinë

“Ky verë ka qenë një tjetër kujtesë se Evropa është shumë e papërgatitur për ndryshimet klimatike”, tha Sara Johansson, eksperte e politikave të ujit në European Environmental Bureau.

Sipas saj, tokat e thata, ligatinat e degraduara dhe ekosistemet e dëmtuara po e bëjnë peizazhin gjithnjë e më të rrezikuar nga zjarret, ndërsa lumenjtë me nivele të ulëta uji kanë nxjerrë në pah dobësitë e sistemit energjetik evropian.

Centrali bërthamor hungarez i Paksit, i cili përdor ujin e Danubit për ftohje, siguron rreth 40% të energjisë elektrike të Hungarisë. Centrali rumun i Cernavodës siguron rreth 20% të energjisë elektrike të vendit.

Kjo do të thotë se kur niveli i Danubit bie shumë, vendet nuk përballen vetëm me krizë ujore, por rrezikojnë edhe humbjen e një pjese të rëndësishme të prodhimit të energjisë.

Hungaria ka nisur ndërtimin e një strukture në shtratin e lumit, të ngjashme me një digë, për të ngritur nivelin e ujit pranë Paksit. Ekspertët e WWF-së e konsiderojnë një masë të mundshme afatshkurtër, por paralajmërojnë se nuk ka ende informacion të mjaftueshëm për të vlerësuar pasojat e saj ekologjike.

Struktura mund të përkeqësojë mungesën e ujit në rrjedhën e poshtme, si dhe të ndikojë në transportin e sedimenteve, peshqit dhe organizmat e tjerë ujorë.

BE-ja ka rregulla, por jo një përgjigje të përbashkët

Direktiva Kuadër e BE-së për Ujërat u kërkon vendeve anëtare të mbrojnë dhe të rikthejnë lumenjtë, liqenet dhe ujërat nëntokësore, si dhe të bashkëpunojnë në menaxhimin e ujit në të gjithë pellgun lumor dhe jo vetëm brenda kufijve kombëtarë.

Megjithatë, ekspertët thonë se BE-ja nuk ka arritur të krijojë një përgjigje të koordinuar ndaj thatësirave, të cilat pritet të bëhen më të shpeshta dhe më intensive.

Vitin e kaluar, një grup shkencëtarësh kërkoi miratimin e një Direktive Evropiane për Thatësirat, me qëllim harmonizimin dhe zbatimin e detyrueshëm të politikave për menaxhimin e rrezikut në të gjithë Evropën.

BE-ja ka prezantuar gjithashtu një Strategji për Reziliencën e Ujit, me rreth 50 masa për rritjen e sigurisë ujore. Megjithatë, udhëzimet që Komisioni Evropian synon t’u japë vendeve për hartimin e planeve të menaxhimit të thatësirave nuk janë detyruese.

Ndërkohë, BE-ja synon që deri në vitin 2030 të ketë 25 mijë kilometra lumenj me rrjedhje të lirë, pa pengesa artificiale si digat hidroenergjetike. Edhe ky objektiv, sipas ekspertëve, varet në masë të madhe nga vullneti i shteteve anëtare.

Komisioni Evropian po përgatitet gjithashtu të rishikojë Direktivën Kuadër për Ujërat, ndërsa organizatat mjedisore paralajmërojnë se rregullat ekzistuese nuk zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme.

Komisionerja evropiane për Mjedisin, Jessika Roswall, tha se është “e domosdoshme të rrisim përgatitjen në të gjitha drejtimet”, duke shtuar se BE-ja duhet të vlerësojë nëse legjislacioni aktual për ujin është ende i përshtatshëm për përballimin e thatësirave, krizave ujore dhe ripërdorimit të ujit.

Ekspertët paralajmërojnë se pa një qasje më të koordinuar evropiane, krizat e ardhshme të ujit mund të shkaktojnë probleme jo vetëm për mjedisin, por edhe për energjinë, bujqësinë, transportin dhe furnizimin me ujë të pijshëm.