FOKUS – IA, një revolucion i ri në parashikimin e fatkeqësive natyrore

LUGANO, 11 shtator /ATSH-AFP/ – Një revolucion në parashikimin e fatkeqësive natyrore po merr formë në Zvicër, ku studiuesit po përdorin inteligjencën artificiale për të analizuar sasi gjigante të të dhënave klimatike dhe satelitore të NASA-s.

Qëllimi është të identifikohen shumë më shpejt shenjat paralajmëruese të motit ekstrem dhe të katastrofave natyrore, duke mundësuar evakuime në kohë dhe shpëtimin e jetëve.

Studiuesit e Institutit Federal Zviceran të Teknologjisë në Zyrih (ETH) kanë transferuar rreth 100 petabajt të dhëna publike të NASA-s, të përbëra nga afërsisht 6 miliardë skedarë, në serverë të lidhur drejtpërdrejt me superkompjuterin zviceran “Alps”, një nga kompjuterët më të fuqishëm në botë.

Transferimi i kësaj sasie të jashtëzakonshme informacioni zgjati rreth një vit.

Për ta ilustruar madhësinë, studiuesit thonë se bëhet fjalë për një volum të barabartë me rreth 20 milionë filma artistikë ose afërsisht një milion herë më shumë hapësirë sesa ofron një kompjuter i zakonshëm.

Sipas klimatologut Reto Knutti, të dhënat janë baza e gjithçkaje.

Inteligjenca artificiale mund të analizojë këto informacione dhe të zbulojë modele që mund të jenë tepër të vështira për t’u identifikuar nga njerëzit.

Kjo mund të ndryshojë mënyrën se si parashikohen stuhitë, përmbytjet, rrëshqitjet e dheut dhe rreziqe të tjera natyrore.

Një nga avantazhet më të mëdha është shpejtësia.

Ndërsa metodat tradicionale kërkojnë orë për të prodhuar një parashikim, modelet statistikore të bazuara në IA mund të gjenerojnë një parashikim global për disa ditë në vetëm rreth një minutë.

Kjo bën të mundur përsëritjen e parashikimeve çdo pak minuta dhe kontrollimin nëse po shfaqet ndonjë model i rrezikshëm.

Kjo aftësi mund të jetë veçanërisht e rëndësishme për fatkeqësitë që lidhen me terrenin dhe akullnajat.

Studiuesit përmendin rastin e fshatit zviceran Blatten, i cili u shkatërrua nga shembja e një akullnaje në maj të vitit të kaluar.

Shenjat e ndryshimit të akullnajës ishin të dukshme në imazhet satelitore më shumë se një vit përpara katastrofës.

Monitorimi i vazhdueshëm u mundësoi autoriteteve të evakuonin banorët rreth një javë përpara shembjes, duke shmangur viktimat masive.

Studiuesit besojnë se një sistem i ngjashëm mund të ndihmojë edhe në raste të tjera, duke analizuar automatikisht imazhet satelitore dhe duke identifikuar zona që shfaqin shenja të pazakonta.

Nëse një zonë do të klasifikohej nga IA si një “pikë e nxehtë” me rrezik të lartë, autoritetet mund ta monitoronin nga afër ose të merrnin masa parandaluese.

Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se jo të gjitha katastrofat natyrore mund të parashikohen.

Sfida kryesore është të shndërrohet sasia gjigante e të dhënave në informacion të besueshëm dhe paralajmërime konkrete.

Nëse kjo arrihet, kombinimi i të dhënave të NASA-s me fuqinë e superkompjuterëve dhe inteligjencën artificiale mund të krijojë një brez të ri sistemesh paralajmëruese, të afta të japin alarme shumë më herët dhe potencialisht të shpëtojnë qindra apo mijëra jetë njerëzish.