KLGJ apo GJKKO? Apo të dy?

Nga Plarent Ndreca

Dje dhe sot shumë miq dhe kolegë më kanë pyetur: “Pse e ke përfshirë KLGJ-në në memorandumin që i ke drejtuar Dhomës Kombëtare të Avokatisë dhe nuk je kufizuar vetëm te Rregullorja e GJKKO-së?”.

Sepse, sipas gjykimit tim, problemi nuk fillon me Rregulloren e GJKKO-së. Ajo është vetëm faza më e avancuar e një kulture institucionale që nisi më herët me Udhëzimin nr. 716 të KLGJ-së për marrëdhëniet e gjykatave me median. Pikërisht aty, për herë të parë, u pranua ideja se një organ administrativ mund të rregullojë me akt nënligjor çështje që, sipas Kushtetutës, i përkasin ligjit.

Një shtet i së drejtës fillon nga respektimi i kufijve që Kushtetuta i vendos pushtetit. Neni 4 i Kushtetutës përcakton se “e drejta përbën bazën dhe kufijtë e veprimtarisë së shtetit”. Kjo do të thotë se çdo organ shtetëror mund të ushtrojë vetëm ato kompetenca që Kushtetuta dhe ligji ia kanë dhënë shprehimisht.

Për qytetarin, logjika kushtetuese është e kundërt. Nenet 15 dhe 17 garantojnë se të drejtat dhe liritë themelore janë themeli i rendit juridik dhe mund të kufizohen vetëm me ligj. Pra, shteti vepron vetëm kur autorizohet; qytetari është i lirë, përveç rasteve kur ligji, në përputhje me Kushtetutën, vendos një kufizim.

Pikërisht për këtë arsye, neni 118 i Kushtetutës vendos kushte të qarta për nxjerrjen e akteve nënligjore. Nuk mjafton që një organ të ketë një kompetencë të përgjithshme administrative. Ligji duhet të përcaktojë shprehimisht organin që autorizohet, llojin e aktit, çështjet që mund të rregullohen dhe parimet mbi të cilat ai akt duhet të mbështetet. Në të kundërt, nuk kemi më zbatim të ligjit, por krijim normash të reja nga një organ që nuk ushtron funksion ligjvënës. Kjo cenon parimin e ndarjes së pushteteve dhe ndërhyn në kompetencën kushtetuese të Kuvendit.

Sipas gjykimit tim, pikërisht këtë precedent krijoi Udhëzimi nr. 716 i KLGJ-së. Ai u mbështet në idenë se një kompetencë e përgjithshme organizative mjafton për të rregulluar me akt nënligjor çështje që ligji nuk ia ka deleguar, ose për të plotësuar boshllëqe që vetëm ligjvënësi ka të drejtë t’i mbushë.

Mjafton të lexohet baza ligjore e udhëzimit. Neni 5 i ligjit flet për transparencën, lirinë e medias dhe publicitetin e gjykimit. Ai nuk autorizon KLGJ-në të nxjerrë një akt normativ që kufizon këto të drejta. Megjithatë, udhëzimi bën pikërisht të kundërtën: aty ku ligji garanton transparencën, ai vendos kufizime; aty ku ligji garanton publicitetin e gjykimit, ai krijon mekanizma administrativë që e kufizojnë atë.

Ky ishte precedenti.

Mbi këtë precedent u ndërtua më pas edhe Rregullorja e GJKKO-së, e cila e çoi këtë logjikë edhe më tej. Një gjykatë, që nuk është organ i administratës qendrore dhe aq më pak organ me kompetencë normative të përgjithshme, pretendon të rregullojë me rregullore të drejtat e avokatëve, medias, publikut dhe mënyrën e zhvillimit të procesit gjyqësor.

Pikërisht për këtë arsye, këtë problematikë ia kam përcjellë jo vetëm KLGJ-së, por edhe Ministrit të Drejtësisë dhe Kryetarit të Kuvendit, sepse bëhet fjalë për kompetenca që Kushtetuta ia rezervon ligjvënësit. Kjo nuk është një çështje e izoluar dhe as një debat për një udhëzim apo një rregullore. Është një problem i kulturës kushtetuese të ushtrimit të pushtetit dhe, për këtë arsye, ka pasoja që shkojnë përtej një institucioni të vetëm.

Shpesh më pyesin pse jam kaq kritik ndaj sistemit gjyqësor, kur shkelje të ligjit ndodhin edhe në pushtete të tjera. Përgjigjja është e thjeshtë. Gjyqësori është pushteti që kontrollon ligjshmërinë e veprimeve të të gjitha pushteteve të tjera. Është garancia e fundit e shtetit të së drejtës.
Por nëse edhe ai fillon të ushtrojë kompetenca që ligji nuk ia ka dhënë, atëherë nuk kemi më vetëm një shkelje të ligjit. Kemi cenuar vetë mekanizmin fundor që garanton sundimin e ligjit.