Kur na e thonë të vërtetën në sy

Kam dëgjuar nëpër studio të ndryshme debate të ashpra mbi deklaratën e Marta Kos për korrupsionin. U bëra kurioz dhe iu futa kërkimeve që ta gjeja. “Ti mund të kesh legjislacionin më të mirë për të luftuar korrupsionin,” ka thënë Marta Kos në Politico duke vazhduar, “por nëse korrupsioni është i pranuar në vend, atëherë ke një problem tjetër. Kështu që të gjitha ato vende kanë duke kaluar përmes këtij procesi të ndryshimit të mendësisë ndaj korrupsionit dhe kjo do pak kohë.”

Ajo nuk tha se shqiptarët janë të korruptuar. Ajo bile nuk i zuri fare shqiptarët në gojë. Ajo tha diçka më të rëndë, që ne që e kemi mizën nën kësulë, na dogji: ajo tha se korrupsioni është i pranuar në shoqëri.

U inatosëm shumë. Por më shumë u inatos Partia Demokratike që nuk la studio dhe konferencë shtypi pa e denoncuar këtë deklaratë të poshtër. Sipas saj argumenti është i thjeshtë: nuk është populli i korruptuar, por qeveria, Edi Rama dhe njerëzit e tij. Në pamje të parë, ky duket si një qëndrim i drejtë. Por a është i plotë?

Por pyetja që duhet bërë është më e thjeshtë: si sillet shoqëria shqiptare ndaj korrupsionit?

Sepse korrupsioni nuk jeton vetëm në zyrat e qeverisë. Ai jeton edhe në mënyrën se si ne reagojmë ndaj tij. Në mënyrën si e tolerojmë, si e justifikojmë, si e relativizojmë. Ka një shprehje që e përmbledh shumë mirë këtë realitet: “Korrupsioni është i poshtër dhe i dënueshëm… me përjashtim të rastit kur e bëj unë.”

Mjafton të shohësh reagimin publik. Në momentin që dikush denoncon korrupsionin e pushtetit aktual, një ushtri patronazhistësh i hidhet në fyt. Nuk diskutohet fakti, por sulmohet personi. Në të njëjtën kohë, krahu tjetër politik të përkrah, të duartroket, të ngre në piedestal.

Por provo të bësh të kundërtën. Shkruaj për korrupsionin e ish-pushtetarëve që sot janë në opozitë. Papritur rolet ndërrohen. Ata që të sulmonin dje, të mbështesin sot. Ata që të përkrahën dje, të sulmojnë pa mëshirë.

Nuk ka një qëndrim të qëndrueshëm kundër korrupsionit në vetvete, por një reagim që varet nga kush është në pushtet dhe kush është në opozitë. Në fund, secili është kundër korrupsionit vetëm kur nuk i përket palës së vet.

Pra, nuk kemi një shoqëri që lufton korrupsionin. Kemi një shoqëri që zgjedh se cilin korrupsion të mbrojë dhe cilin të sulmojë, në varësi të bindjes politike.

Në këtë mes, shoqëria civile ose është bërë pjesë e kësaj loje, ose ka zgjedhur të heshtë. Dhe heshtja, në këtë rast, është bashkëfajësi.

Atëherë pse zemërohemi me Marta Kos?

Sepse ajo nuk foli për qeverinë. Ajo foli për ne. Dhe kjo është më e vështirë për t’u pranuar. Është më e lehtë të fajësosh një politikan sesa të reflektosh për veten. Është më e rehatshme të thuash “ata janë të korruptuar” sesa të pranosh se ne, si shoqëri, kemi mësuar të bashkëjetojmë me korrupsionin.

E vërteta nuk është gjithmonë e bukur. Por kjo nuk e bën atë raciste apo fyese. E bën thjesht… të vërtetë.

Dhe ndoshta pikërisht kjo është arsyeja pse na dhemb.