Kush është Mohsen Rezaei, njeriu në krye të sigurisë kombëtare të Iranit?

Udhëheqësi suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei, ka zëvendësuar Mohammad Baqer Zolqadrin si përfaqësues të tij në Këshillin Suprem të Sigurisë Kombëtare (SNSC), duke emëruar komandantin veteran Mohsen Rezaei sekretar të ri të këshillit.

Vendimi erdhi pas disa ditësh spekulimesh në mediat iraniane për fatin e Zolqadrit, mes raportimeve se ai kishte paraqitur dorëheqjen, por presidenti Masud Pezeshkian – i cili formalisht e kryeson SNSC-në – e kishte refuzuar atë.

Presidenti e kryeson zyrtarisht SNSC-në, por në praktikë sekretari ushtron ndikim më të madh operacional, dhe luan rol më të drejtpërdrejtë në përcaktimin e veprimtarisë së këshillit. Megjithatë, as presidenti dhe as sekretari nuk e kanë fjalën përfundimtare, pasi çdo vendim i SNSC-së bëhet detyrues vetëm pasi miratohet nga udhëheqësi suprem.

Në deklaratën e tij të fundit si shef i sigurisë së Iranit, Zolqadr më 9 gusht parashtroi një sërë kërkesash të ashpra ndaj Shteteve të Bashkuara për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, përfshirë që Uashingtoni të mos e kërcënojë më kurrë Iranin, ta “kompensojë plotësisht” Teheranin për dëmet e shkaktuara gjatë luftës dhe t’i zhbllokojë “pa kushte” asetet iraniane.

Emërimi i Rezaeit, një komandant veteran i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC), ka ngritur pikëpyetje për drejtimin që mund të marrë vendi.

Por jashtë strukturave të pushtetit mbetet edhe një pyetje tjetër: sa seriozisht do ta marrë shoqëria iraniane Rezaein si drejtues të institucionit më të rëndësishëm të sigurisë në vend, pasi për vite me radhë premtimet, parashikimet dhe mburrjet e tij kanë qenë objekt talljeje?

Në qendër të vendimmarrjes së sigurisë

Rezaei është një komandant që njeh disa prej sekreteve më të ruajtura të luftës Iran-Irak të viteve 1980 dhe të viteve të para të krijimit të IRGC-së. Por, po aq gjatë, ai ka qenë edhe një nga shënjestrat e preferuara të satirës politike iraniane.

Tani, në moshën 71-vjeçare, ai është rikthyer në qendër të vendimmarrjes së sigurisë në Iran.

Rezaei e la uniformën për politikën më 1997 dhe kandidoi katër herë për president. Në vitin 2005 u tërhoq para votimit, ndërsa humbi zgjedhjet e viteve 2009, 2013 dhe 2021, pa arritur asnjëherë të marrë më shumë se rreth 3.9 milionë vota.

Gjatë këtyre fushatave, ai u përpoq të paraqitej edhe si njohës i ekonomisë. Premtimi i tij më ambicioz ishte ta bënte rialin monedhën më të fortë në rajon pas dollarit dhe euros.

Por deklarata për të cilën mbahet mend më shumë nuk lidhet drejtpërdrejt me ekonominë, por me ndërthurjen e luftës dhe parave.

Në vitin 2015, ai tha se, nëse Shtetet e Bashkuara do ta sulmonin Iranin, Teherani do të kapte rob të paktën një mijë amerikanë vetëm gjatë javës së parë dhe do të mund të kërkonte disa miliardë dollarë për lirimin e secilit prej tyre – “dhe kështu do t’i zgjidhnim edhe problemet tona ekonomike”.

Ideja se Irani mund ta zgjidhte krizën ekonomike duke marrë robër amerikanë dhe duke kërkuar para për lirimin e tyre u bë objekt talljeje për vite me radhë.

Deri në korrik të vitit 2026, toni i Rezaeit ishte ashpërsuar. Ai deklaroi se epoka e “luftës dhe negociatave në të njëjtën kohë” kishte përfunduar dhe se, nëse Uashingtoni do të vazhdonte sulmet, Irani do të kalonte në “ofensivë të plotë dhe asgjësim”.

Rezaei është marrë gjithashtu me interpretimin publik të disa prej deklaratave më të paqarta të Khameneit.

Pasi udhëheqësi i ri suprem tha se kishte qenë “në parim” kundër drejtimit që SNSC-ja kishte marrë lidhur me Memorandumin e Mirëkuptimit të Islamabadit, Rezaei ndërhyri për ta shpjeguar deklaratën:

“Kur Udhëheqësi thotë se në parim kishte një pikëpamje tjetër, kjo do të thotë se rruga që ai kishte në mendje ishte më e mirë se ajo që këshilli ndoqi në të vërtetë”.

Si po shihet vendimi në Teheran

Reagimet ndaj ndryshimeve në udhëheqjen e SNSC-së u ndanë përgjatë vijave tashmë të njohura politike, me secilin kamp që e interpretoi vendimin nga këndvështrimi i vet.

Nour News, media e afërt me ish-sekretarin e vrarë të SNSC-së, Ali Shamkhani, e paraqiti emërimin më shumë si çështje institucionale sesa si përplasje mes fraksioneve, duke argumentuar se rëndësia e tij nuk qëndron te emrat, por te mandati.

Sipas saj, çështja kryesore nuk është fundi i mandatit të një sekretari dhe fillimi i mandatit të një tjetri, por nëse roli i sekretariatit do të zgjerohet për të përfshirë hartimin dhe koordinimin e drejtimit më të gjerë strategjik të vendit.

Nëse menaxhohet siç duhet, argumentoi media, ndryshimi mund të shënojë fillimin e një kalimi drejt “integrimit të kapaciteteve kombëtare” dhe larg ndarjeve të ngurta mes kampeve politike në Iran – një formulim mjaft i paqartë për t’u lexuar si përpjekje për ta paraqitur një ndryshim mes fraksioneve politike si reformë të zakonshme qeverisëse.

Komentatori konservator Ali Qolhaki dha një interpretim më të drejtpërdrejtë, duke e cilësuar këtë si ndërrimin më të shpejtë të një sekretari në historinë e SNSC-së.

Ai tha se përpjekjet për largimin e Zolqadrit kishin nisur më shumë se një muaj më parë dhe se kishin arritur kulmin pas sulmeve ndaj anijeve që po kalonin në Ngushticën e Hormuzit gjatë ceremonive mortore të ish-udhëheqësit suprem, ajatollah Ali Khamenei. Qolhaki gjithashtu la të kuptohej se kishte pasur probleme të paspecifikuara me punën e Zolqadrit.

Ai parashikoi gjithashtu emërime të tjera ushtarake në të ardhmen e afërt, të cilat, sipas tij, do ta plotësonin rolin e ri të Rezaeit.

Media ultrakonservatore Raja News shkoi edhe më tej, duke e paraqitur ndryshimin si konfirmim të kritikave të saj të mëhershme.

Ajo argumentoi se largimi i papritur i Zolqadrit nga posti i përfaqësuesit të udhëheqësit suprem në këshill nuk mund të vlerësohet veçmas nga procesi i armëpushimit, negociatat dhe ratifikimi përfundimtar i Memorandumit të Mirëkuptimit të Islamabadit.

Sipas saj, ky zhvillim është një tjetër dëshmi se udhëheqësi i ri suprem, në të vërtetë, nuk kishte qenë dakord me nënshkrimin e memorandumit.

Pas zëvendësimit të Zolqadrit me Rezaein, Raja News pretendoi se tashmë mund të thuhet qartë se pohimet e ekipit negociator se kishte pasur koordinim të plotë me udhëheqjen ishin “të rreme”.

Me fjalë të tjera, qarqet ultrakonservatore po e interpretojnë ndryshimin në udhëheqjen e këshillit si provë se Khamenei ishte anashkaluar gjatë procesit diplomatik dhe si konfirmim të kundërshtimeve që ato kishin shprehur më herët.

Analisti politik reformist Ahmad Zeidabadi, megjithatë, mbajti një qëndrim dukshëm më të rezervuar dhe nuk ofroi një interpretim të prerë.

Ai shkroi se, duke pasur parasysh historikun e Zolqadrit dhe Rezaeit, si dhe deklaratat e tyre të fundit publike, është, në mos e pamundur, “vërtet shumë e vështirë” të kuptohet ky vendim nga jashtë “rrjetit të ndërlikuar dhe konfuz të marrëdhënieve të pushtetit” në Iran.

Kjo ishte një mënyrë e drejtpërdrejtë për të thënë se vëzhguesit e jashtëm – dhe ndoshta edhe vetë iranianët – kanë qasje shumë të kufizuar në informacionin që do të mund të tregonte se çfarë e nxiti në të vërtetë këtë vendim.