Nga Ruanda në Shqipëri! Qendrat e riatdhesimit jashtë BE, një seri dështimesh “me kosto”

Modeli i qendrave për emigrantët në Shqipëri vijon të jetë në qendër të debatit në Evropë, teksa pas krizës së emigrantëve në Ceuta po rikthehet diskutimi për ngritjen e qendrave të kthimit (“return hub”) jashtë kufijve të Bashkimit Evropian.

Sipas mediave italiane, qeveria e kryeministres Giorgia Meloni po kërkon të përshpejtojë krijimin e qendrave të tilla edhe në vende të tjera, përfshirë shtete që vetë Bashkimi Evropian nuk i konsideron plotësisht të sigurta. Nisma vjen ndërsa modeli i zbatuar në Shqipëri, me qendrat e Shëngjinit dhe Gjadrit, vazhdon të përballet me sfida ligjore dhe kritika nga organizatat për të drejtat e njeriut.

Në rastin e Shqipërisë, marrëveshja e firmosur mes qeverive të Giorgia Melonit dhe Edi Ramës krijoi qendrat e emigrantëve në Shëngjin dhe Gjadër, të cilat ndodhen në territor shqiptar, por administrohen sipas juridiksionit italian. Megjithatë, zbatimi i projektit është penguar vazhdimisht nga vendimet e gjykatave italiane, të cilat kanë bllokuar procedurat e përshpejtuara të kthimit të emigrantëve.

Sipas të dhënave të publikuara nga media italiane, nga maji 2025 deri në mesin e korrikut 2026 në Gjadër janë transferuar 685 emigrantë nga qendrat italiane të ndalimit, ndërsa më pak se 15% e tyre janë riatdhesuar në vendet e origjinës. Raportet flasin gjithashtu për kosto të larta financiare dhe për shqetësime lidhur me kushtet e qëndrimit në qendër.

Ndërkohë, çështja pritet të marrë një tjetër zhvillim në muajin shtator, kur Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian pritet të shprehet mbi përputhshmërinë e qendrave të tilla dhe konceptit të “vendeve të treta të sigurta” me të drejtën evropiane. Vendimi mund të ndikojë jo vetëm në të ardhmen e qendrave në Shqipëri, por edhe në planet e Italisë dhe vendeve të tjera të BE-së për zgjerimin e këtij modeli.