Një antihero i dëshpëruar i Homerit

Kur formimin kulturor e ke me të dëgjuar, përdorimi i këtij bagazhi rrezikon të prodhojë efektin e kundërt. Në një përpjekje të dëshpëruar për të krijuar diferencën me blogerët, të rinjtë pa formim politik dhe ndjekësit e rrjeteve sociale që po protestojnë masivisht kundër tij, Edi Rama ka marrë një shëmbull nga vepra më e vjetër e letërsisë botërore, Odiseja e Homerit, për të dhënë mesazhin se nuk ka ndërmend të dorëzohet.

Para deputetëve socialistë, që e ndiqnin si të shushatur, ai e krahasoi veten me heroin e antikitetit, që pranoi të lidhej me litarë pas direkut të anijes, për të mos iu dorëzuar, ashtu sikurse ia pati lexuar fatin Çircja, sirenave që kërkonin t’ia pengonin udhëtimin drejt Itakës.

Lideri i rilindasve e zgjodhi këtë metaforë për tu dhënë të tijëve mesazhin, se as zhurma e rrugës, as fuqia e algoritmeve, as shtypi botëror që po e përdor Shqipërinë si një laborator në betejën kundër familjes Trump, nuk do ta pengonin të ndiqte qëllimin e tij, modernizimin dhe zhvillimin e vendit dhe përfundimin në stacionin e fundit, atë të BE.

Në fakt, në literaturën e sotme politike shembulli mitologjik i mostundimit ndaj sirenave ka simbolikën e një udhëheqësi modern që nuk e ndal asgjë para objektivave strategjike. Atë nuk e pengojnë të vazhdojë drejt Itakës së vet, as joshja nga idetë populiste, as kompromiset për hir të karriges, as aleancat me bindje që nuk janë të tijat, madje as frika e rrëzimit nga pushteti.

Por, kush e njeh me themel këtë literaturë është i ndërgjegjshëm edhe për përdorimin në sens të kundërt të kësaj metafore.

Ashtu siç përdoret për të vizatuar një politikan që nuk bën kompromis me parimet, ajo merret si shembull edhe për një të ndryshëm, që i ka veshët të shurdhër dhe sytë të mbyllur për të dëgjuar, kuptuar dhe pranuar sentimentin e popullit të vet.

Tek udhëtimi i Odisesë, Homeri -, nëse ai ka ekzistuar vërtet dhe nuk është thjeshtë një sendërzimi i një trashigimie të tërë – rrefen se ekuipazhit të anijes iu zunë veshët me dyllë, që rremëtarët të mos tundoheshin prej sirenave. Kjo fabul në modernitet shpesh ka shërbyer edhe për të shpjeguar një gjendje autokratike.

Sirenat, jo domosdoshmërish simbolizojnë joshjen dhe tundimin që të shmang nga rruga e drejtë. Ato mund të jenë edhe sendërzim i të gjitha kundërpushteteve si opozita, media, qytetarët e pakënaqur, etj. Në këtë rast, Odiseu i ditëve tona rrëzulton të jetë një prijës veshëdyllosur ndaj brengave të njerëzve të tij. Ai më shumë i përngjan një personazhi tjetër homerik ciklopit Polifem, me një sy të vetëm, pra dikujt që kufizohet tek një këndvështrim për ngjarjet dhe botën.

Po ashtu, as Itaka, në ditët e sotme nuk simbolizon vetëm arritjen e një qëllimi detyrimisht ta lartë. Ajo mund të barabitet dhe me etjen për pushtet, mbajtjen me çdokusht të tij dhe shkaktimin e përplasjeve traumatike ndajt kujtdo që nuk i bindet këtij objektivi.

Ky version i rilexuar i mitologjisë e sheh Odiseun si një personazh që shkel mbi gjithçka për të arritur atë që kërkon sipas parimit “qëllimi justifikon mjetin”. Ky lloj heroi ndërsa lundron drejt Itakës është krejtësisht jashtë realitetit, i mbushur me veten dhe i paaftë të dëgjojë të tjerët, ndonëse ai mund të vetëndihet si një largpamës qëllimirë.

Me siguri që Edi Rama, i cili me siguri, e njeh Odisenë vetëm nga roli i Bekim Fehmiut, që ka parë kur ka qenë i vogël, nuk ka pasur djeni për këtë version të transformuar të mitit të tij. Përndryshe nuk do e kishte rimarë këtë metaforë në momentin e tanishëm. Pasi ajo i shkon fiks për shtat, një njeriu që e ka humbur sensin e realitetit që i ka dyllosur veshët, që e ka shhndërruar pushtetin jo në mjet, por në qëllim në vetvete.

Në vend që të reket të kuptojë frustrimin, pakënaqësinë dhe revoltën e atyre që janë në rrugë, ai po gënjen të tijët dhe veten, duke i parë ata si vegla të një instrumentalizimi më të madh: herë si agjentë të grekëve, herë si të iranianëve; herë si të gënjyer nga fuqia e algoritmeve e herë si viktima të mediave më prestigjoze të botës, që i yshtin protestuesit të bëhen aktorë të një beteje që nuk është e tyrja.

Eshtë pikërisht mbështetja tek i vtemi mit që di, ai i Odisësë të ekranizuar, që e ka shtyrë Edi Ramën të çirrej këtë fundjavë se ai do të lundrojë drejt Itakës së vet, pa dëgjuar inskenimet e “sheshit të xhirimit” dhe atyre që luajnë rol të paracaktuar poshtë zyrës së tij dhe pa iu nënshtruar “zhurmës së turmave”. Eshtë pikërisht kjo gjë që e ka yshtur drejt një tirade të re përçmimesh dhe fyerjesh ndaj atyre që protestojnë. Por kaq gjë, fundja fundit, ata mund ti’a falin, ndonëse edhe për një pjesë prej tyre injoranca nuk përbën argument.