Një “Qendër” për Shqipërinë

Nga Ben Andoni

Çka po e mban ende të gjallë me karburant “Protestën e Flamingove” është një kërkesë e dakorduar instinktivisht që i veçon të dyja partitë kryesore nga mjedisi i saj dhe ankthi se: “Shqipëria po shitet”! Nuk po shtojmë antisemitizmin dhe paradokset që duken sërish pak në fakt, para korrupsionit dhe asaj që e ka lodhur trupin e drobitur të Shqipërisë.

E megjithatë, në forume të ndryshme, pjesën më të madhe të angazhimit sërish po mundohen ta kapin militantët e dy partive dhe paradoksalistët që e njohin pak ose aspak shtetin. Ndërkaq, një armik i padukshëm që po i kërcënon dhe e ka zbehur protestën është ai që i ka kapur me kohë partitë kryesore: mungesa dhe respekti i ideologjisë. Politika e sotme shqiptare mbështetet te klientelizmi, nepotizmi, populizmi dhe tranzicioni i stërgjatë, veç të tjerave. Ajo që mund të këqyret rëndom është se: PS dhe PD, përshtaten mirë sipas nevojave të votës por jo parimeve klasike të ideologjisë. Për fatin e tyre, tashmë ka shumë që thonë se koha jonë nuk ka më ideologji.

Pa vendosur paralelizma për kohët, dualiteti ideologjik i ka rrënjët e thella dhe më shumë zhvillimi ynë ka qenë i lidhur me drejtimin e individit sesa idetë. Konica e stigmatizoi këtë me penën më të hidhur. Në kujtimet e veta, Princ Vidi, monarku i pafat i kurorës shqiptare, e mendonte shpëtimin tonë nëse do të ishin jashtë rrjedhave të kohës, vetë themeluesi i shtetit shqiptar Ismail Qemali dhe Esat Pasha, mëtonjësi i pushtetit\eve. Rivaliteti Noli-Zogu shkoi deri në zgrip me vrasje pa fund. Pas viteve ’90, dualiteti ka qenë gjithnjë aty, por ideologjia e vërtetë shumë larg.

Pas viteve ‘90 Nano përballë Berishës, Rama përballë Berishës, veç të tjerave, e kemi dëgjuar shpesh dhe deri në rraskapitje etj. Por, tandemi i fundit i kushtoi shumë Shqipërisë me Marrëveshjen e vitit 2008, ku pakti i asokohshëm i kryeministrit Berisha (PD) dhe liderit të opozitës Edi Rama (PS), jo vetëm e trandi Kushtetutën e Shqipërisë, por na përcolli drejt sistemit zgjedhor me lista të mbyllura. Qysh atëherë, u prekën institucionet e pavarura, zgjedhja dhe pesha e presidentit, kurse fuqia de jure dhe de facto e kryetarëve të PS dhe PD u bë e pamatë.

Ajo marrëveshje mbetet ende skeleti kryesor zgjedhor në Shqipëri, paçka përmirësimeve. Në këtë vazhdë, të dy partitë prej kohësh i janë larguar konceptit të ideologjive “të Majtë” dhe “të Djathtë”, pasi më shumë individi partiak ka referim trashëgiminë familjare dhe pozicionin e interesit, veç strukturës së patronazhimit, sesa konceptin real të së Majtës dhe të Djathtës. Nëse do të bëhej një vlerësim cilësor, individi qoftë dhe ai i shtresave më të varfra, më shumë identifikimet i ka fisnore dhe nga e shkuara, shtuar me interesin e dukshëm, sesa te ideja. Është për të qeshur sesi individë të lidhur me Partinë e Punës tashmë e dikur gëlojnë te PD-ja, prej kryetarit Berisha, Shehu e me radhë deri në hierarkinë drejtuese. Kurse të Majtë janë ata që kanë pasur një konvertim të mirë pas periudhës së Socializmit me formën e qeverisjes, e cila mbizotëron pas viteve ’90.

Rrallë gjen sot individë, sidomos në krye të vendit që dinë të shpjegojnë dhe të konfesojnë ndershmërisht metamorfozat e tyre ideore apo prirjet e tyre ideologjike. E dyta dhe më e rëndësishme mbetet paradoksi i programeve, ku PS-ja në fuqi jo pak herë ka vepruar si një parti dukshëm me karakter të Djathtë, kurse PD-ja na shfaqet si e Majtë. Për të fituar vota në një vend të varfër, si yni, e Djathta propozon shpesh rritje pagash e pensionesh, subvencione dhe shtetin që të ndërhyjë, por jo forcimin e institucioneve të vendit! Ndërsa Partia Socialiste që është në pushtet shpesh zbaton politika neoliberale, të tilla si partneritetet agresive publikprivat (PPP) dhe strukturat tatimore miqësore ndaj biznesit dhe amnisti të ndryshme e institucione që tradicionalisht duhet të jenë të krahut të djathtë.

Dhe, nuk u mjaftua me të por mbështeti edhe të persekutuarit, frymën kryesore të PD-së, me një skemë që vazhdon prej dekadash. Paradoksi rritet sepse një plagë që na la Socializmi është shteti i koncentruar ose lideri i fortë, si qendra e çdo zgjidhjeje socialekonomike, gjë që nuk i lejon partitë të aplikojnë një kapitalizëm të pastër ose liberalizëm të kryer. Si gjithnjë, pika fundore që vendos është Rama dhe Berisha. Parlamenti pas vitit 2008 është treguesi i paradoksit. Vetë liderët e sotëm tregojnë me një lloj kënaqësie diabolike mesazhet që u kanë dërguar për punë, qoftë dhe personalitete! Kultura politike shqiptare, qysh në agun e ekzistencës së saj shtetërore, është e lidhur me karizmën dhe autoritetin e individëve të partisë sesa platformave institucionale të Shtetit.

Rasti i Ismail Qemalit, Esat Pashës, Nolit, Zogut, Enver Hoxhës, Nanos, Berishës dhe Ramës, veç të tjerëve janë treguesi më i madh me vendimet dhe veprimet e tyre. Votuesi shqiptar e hedh votën bazuar në besimin e pakthyeshëm në forcën dhe premtimet e një udhëheqësi specifik, sesa në një manifest ideologjik të Majtë ose të Djathtë. Rama “e garantoi” këtë, kur e bëri këtë dy herë me Betimin e Kuçit për fitoret zgjedhore. Berisha me ngadhënjimin e tij të pabesueshëm në vitin 2005 dhe drejtimin deri në vitin 1997 ishte vetë shteti. Sot, mbledhjet e PS-së, qoftë asambletë, kongreset apo forumet e partisë janë më sfilitëset për anëtarët që u merret goja si të jenë nxënës harrakatë fillore para Ramës. Ashtu si tek, PD-ja strukturat partiake dhe individët shpesh nuk përfillen para preferencave të Berishës. Këta njerëz pa ideologji, por me interesa të mëdha tashmë po e sfilitin vendin. “Është absurde që një njeri të sundojë të tjerët, i cili nuk mund të sundojë veten”, thotë një Proverb i njohur latin.

Po ndërsa e Majta po merr goditje sepse njerëzit nuk po i gëzohen dot mirëqenies dhe sigurisë që duhet të ushqejë ideologjia e Majtë; e Djathta që flet për familjen dhe krenarinë kombëtare dhe vlerat tradicionale tashmë po sfidohet dhe bëhet qesharake sepse vendi në procesin e integrimit se ka këtë mundësi. Mbi të gjitha është e çuditshme që vendi ynë nuk ka euroskeptikë dhe kjo e shpjegon qartë mungesën e ideologjisë. Ndaj, logjikisht, ajo që i mungon një fryme të re është ideologjia politike e Qendrës, një lloj limani ku qytetari të ketë një rrugë realiste dhe jo patetike drejt modernizimit; të ketë një stabilitet ekonomik të prekshëm; dhe të vazhdojë integrimin në BE me rritjen e drejtuar nga Tregu i Balancuar dhe strukturat e Sigurisë Sociale. Kësaj i shtohet Pragmatizmi dhe stabiliteti me forcimin e besimit institucional dhe një qeveri e drejtim normal.

Por, kujdes! Edhe Qendra është në fakt po aq vulnerabël ndaj korrupsionit dhe sidomos mungesës së një ideologjie të qartë. E vetmja gjë është se Qendra është më e justifikuar dhe krijon më pak tensione; punon intensivisht për investimet e huaja me një klimë biznesi normale dhe i adresohet pragmatizmit bash atë që dy partitë kryesore nuk e bëjnë dot prej trashëgimisë dhe sistemeve të tyre të patronazhimit. Në fund të fundit, ideologjia e Qendrës nuk bën luftëra boshe si dy partitë kryesore. Ajo mëton për bashkëkohësi, respekt të mjedisit dhe kompromise në vend të ndryshimeve ekstreme. Ky mund të ishte një moment normal dhe i drejtë për shoqërinë , në një vend që nuk e rregullon dot problemin e pronës dhe padrejtësinë e re dhe të vjetër të hajnisë së njerëzve me pushtet.

Asnjë forcë politike se ka bërë deri më tashmë sepse kjo frymë ideologjike është më shumë pragmatike por më shumë se çdo gjë impenjative për vendin, ngaqë do të thotë… normalitet. Bash atë që politika e sotme nuk e bën dot prej populizmit dhe shtirjes. Filozofia e Lao Tzu, tutje në kohë, shekuj para Krishtit e shprehte thellësisht Qendrën: “Në qendër të qenies suaj keni përgjigjen; ju e dini kush jeni dhe e dini çfarë doni”. Bash atë që kërkon sot shqiptari i sotëm. (Homo Albanicus)