Vizita e Zelensky-t në Beograd vë në provë ekuilibrin e Serbisë mes BE-së dhe Rusisë

Nga: Maja Bjelos

Vizita e parë zyrtare e Volodymyr Zelensky-t në Serbi si president i Ukrainës, gjatë fundjavës, ishte simbolikisht e rëndësishme, pasi Beogradi ka kaluar katër vjet e gjysmë duke u përpjekur të shmangë zgjedhjen mes Kievit dhe Moskës.

Vizita do të lexohet në mënyrë të pashmangshme si një mesazh për Rusinë. Disa analistë i kanë interpretuar kontaktet gjithnjë e më të shpeshta të Serbisë me Ukrainën si dëshmi se presidenti Aleksandër Vuçiç po afrohet gjithnjë e më shumë me Perëndimin. Megjithatë, është ende herët që kjo të përshkruhet si një kthesë gjeopolitike. Vizita kuptohet më mirë si një tjetër përpjekje e Vuçiçit për të zgjeruar hapësirën e manovrimit të Serbisë, duke ruajtur njëkohësisht elementet thelbësore të politikës së tij ndaj Rusisë: asnjë sanksion dhe asnjë shkëputje formale nga Moska.

Zelensky deri më tani kishte shmangur vizitën në Serbi, i kujdesshëm për shkak të lidhjeve të ngushta të qeverisë me Moskën, refuzimit të saj për të vendosur sanksione ndaj Rusisë dhe ndjenjave të forta pro-ruse në vend. Megjithatë, një zyrtar i lartë ukrainas i tha agjencisë së lajmeve AFP se Ukraina kishte nevojë t’i “largonte serbët nga Rusia”, duke e përshkruar vizitën si një goditje ndaj Moskës.

Për Kremlinin, fakti që Zelensky u prit zyrtarisht nga Vuçiçi e dobëson idenë se Serbia qëndron e sigurt brenda kampit politik të Rusisë. Ndërkohë, për Brukselin, vizita i jep Beogradit një mundësi për të treguar se mund të angazhohet në mënyrë konstruktive me Ukrainën, edhe pse refuzon të rreshtohet me sanksionet e BE-së ndaj Rusisë. Politikanët e krahut të djathtë në Serbi, megjithatë, kanë paralajmëruar se vizita mund ta ndihmojë Vuçiçin të forcojë pozicionin e tij përpara zgjedhjeve të ardhshme.

Dronë në horizont?

Pavarësisht njoftimit zyrtar se dy presidentët do të diskutojnë rrugët evropiane të Serbisë dhe Ukrainës, bashkëpunimin ekonomik dypalësh dhe energjinë, disa media të huaja kanë sugjeruar se në axhendë mund të jetë edhe bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes.

E përditshmja konservatore gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung ka raportuar, pa konfirmim zyrtar, se vizita mund të përfshijë diskutime për një sipërmarrje serbo-ukrainase për prodhimin e dronëve, e cila potencialisht mund të financohet nga Emiratet e Bashkuara Arabe.

Një projekt i tillë do të ishte në përputhje me përpjekjet e Serbisë për të zgjeruar industrinë e saj të dronëve. Në fillim të këtij viti, Vuçiç konfirmoi planet për prodhim të përbashkët dronësh me Izraelin, pasi një investigim i BIRN-Haaretz raportoi se kompania izraelite e mbrojtjes Elbit Systems dhe kompania shtetërore serbe Yugoimport-SDPR po planifikonin ndërtimin e një fabrike pranë Beogradit, ku Elbit do të zotëronte 51 për qind të aksioneve. Një sipërmarrje serbo-ukrainase për prodhimin e dronëve nuk do të ndjekë domosdoshmërish të njëjtin model, por tregon se Beogradi po kërkon në mënyrë aktive partneritete të huaja për të zhvilluar kapacitetet e tij në sistemet pa pilot.

Për Volodymyr Zelensky-n, vizita është pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të siguruar mbështetje për përpjekjet luftarake të Ukrainës në një sërë sektorësh. Bashkëpunimi në fushën e energjisë dhe ndihma humanitare janë të rëndësishme, por po aq i rëndësishëm është edhe roli i Serbisë në furnizimin e Ukrainës me municione përmes ndërmjetësve perëndimorë.

Ambasadori amerikan Christopher Hill i tha Frankfurter Allgemeine Zeitung se, në fillim të mandatit të tij në Beograd, ambasada amerikane kishte përcaktuar se prodhuesit serbë të armëve mund të furnizonin disa prej pajisjeve ushtarake që nevojiteshin urgjentisht në fushëbetejën ukrainase. Më pas, Uashingtoni mbështeti blerjen e sasive të konsiderueshme të municioneve serbe.

Financial Times vlerësoi se këto eksporte arrinin në rreth 800 milionë euro deri në mesin e vitit 2024, shifër që Vuçiç tha se ishte përgjithësisht e saktë. Megjithatë, në maj 2025, ai mohoi se Serbia po furnizonte Ukrainën, pasi shërbimi i inteligjencës së jashtme të Rusisë (SVR) akuzoi industrinë serbe të mbrojtjes se po “përpiqej ta qëllonte Rusinë pas shpine”.

Duke qenë se Shtetet e Bashkuara luajtën një rol të drejtpërdrejtë në afrimin e industrisë serbe të mbrojtjes me Ukrainën – edhe pse Beogradi vazhdonte publikisht të mbante politikën e tij të neutralitetit ushtarak dhe refuzimin për të vendosur sanksione ndaj Rusisë – vizita e Volodymyr Zelensky-t mund të kuptohet gjithashtu si pjesë e një përpjekjeje të Beogradit për të fituar mbështetjen e administratës Trump dhe për t’i dëshmuar Uashingtonit vlerën strategjike të Serbisë. Kjo përpjekje është bërë gjithnjë e më e dukshme vitet e fundit dhe ka marrë një shtysë të mëtejshme me nisjen e Dialogut të parë Strategjik SHBA-Serbi.

Media serbe mbetet pro-ruse

Serbia dhe Ukraina kanë ruajtur një marrëdhënie më funksionale që prej pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës nga Rusia, sesa mund të sugjerojë mjedisi mediatik i brendshëm i Serbisë. Që nga fillimi i luftës, Beogradi ka mbështetur zyrtarisht integritetin territorial të Ukrainës, ndërsa ka refuzuar të vendosë sanksione ndaj Kremlinit.

Serbia ka mbështetur rezolutat e OKB-së që riafirmojnë sovranitetin e Ukrainës, ka pranuar refugjatë ukrainas dhe ka ofruar ndihmë financiare, humanitare dhe energjetike. Ndërkohë, Kievi nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës, duke u mundësuar të dyja qeverive të theksojnë respektin reciprok për integritetin territorial. Kontaktet politike janë intensifikuar vazhdimisht. Këtu përfshihen takimet mes Vuçiçit dhe Volodymyr Zelensky-t në kuadër të samiteve ndërkombëtare, vizitat e zyrtarëve të lartë ukrainas, si ajo e ministrit të Jashtëm Dmytro Kuleba në Beograd në vitin 2024, si dhe dy vizitat e Vuçiç në Ukrainë brenda pak më shumë se një viti.

Megjithatë, politika e jashtme e Serbisë jashtë vendit dhe komunikimi i saj politik brenda vendit tregojnë histori të ndryshme. Ndërsa qeveria e përshkruan zyrtarisht anëtarësimin në BE si një objektiv strategjik, një pjesë e madhe e ekosistemit mediatik pro-qeveritar vazhdon të kultivojë narrativa anti-perëndimore, anti-BE dhe pro-ruse.

Një studim i vitit 2026 i Qendrës së Beogradit për Politikën e Sigurisë zbuloi se narrativa që e paraqet Ukrainën si një palë të ndërmjetme në një luftë më të gjerë mes Rusisë dhe Perëndimit ishte mbizotëruese në shtypin serb pro-qeveritar nga fillimi i vitit 2022 deri në mesin e vitit 2025. Duke i bërë jehonë retorikës së Kremlinit, mediat pro-qeveritare e paraqisnin Volodymyr Zelensky-n si presidentin e paligjshëm të Ukrainës, ndërsa e përshkruanin vazhdimisht vendin si të nënshtruar ndaj NATO-s dhe Perëndimit. Skandalet e korrupsionit që përfshinin rrethin e ngushtë të Zelensky-t janë amplifikuar gjithashtu nga tabloidet për ta paraqitur udhëheqjen ukrainase si të kompromentuar.

Partia në pushtet gjithashtu ka përsëritur retorikën e “revolucionit me ngjyra” – sipas së cilës Serbia po i nënshtrohet ndërhyrjes së huaj – përmes mediave besnike, me qëllim delegjitimimin dhe justifikimin e goditjes ndaj protestave masive kundër korrupsionit, rritjes së autokracisë dhe represionit politik. Ka pasur paralajmërime të përsëritura se autoritetet nuk do të lejonin një tjetër “Euromajdan në Beograd”.

Vizita e Volodymyr Zelensky-t krijon një sfidë të komunikimit të brendshëm për presidentin e Serbisë, veçanërisht përballë bazës së tij elektorale pro-ruse. I njëjti ekosistem mediatik që prej vitesh ka kultivuar dyshimin ndaj Ukrainës dhe armiqësinë ndaj Perëndimit tani duhet të shpjegojë përse Zelensky po pritet zyrtarisht në Beograd.

Për tabloidet si Informer, mesazhi kryesor nuk është ajo që ndryshon vizita, por ajo që nuk ndryshon. Marrëdhëniet më të afërta me Ukrainën dhe vizita e Zelensky-t në Beograd nuk sinjalizojnë domosdoshmërish një ndryshim në politikën e Serbisë ndaj Rusisë dhe as nuk nënkuptojnë vendosjen e sanksioneve. Vuçiçka deklaruar tashmë se Serbia e ka përcaktuar politikën e saj të sanksioneve prej vitesh dhe se ky qëndrim do të mbetet i pandryshuar.

Kjo është gjithashtu një arsye për të mos i dhënë vizitës më shumë rëndësi seç duhet. Vetëm disa javë më parë, Vuçiçishte lideri i vetëm në një samit Ukrainë-Evropa Juglindore në Kiev që refuzoi të nënshkruante deklaratën e përbashkët që bënte thirrje për vazhdimin e mbështetjes për Ukrainën dhe rritjen e presionit ndaj Rusisë. Ai gjithashtu nuk mori pjesë në një ceremoni për nderimin e ukrainasve të vrarë gjatë agresionit rus. Në të njëjtën kohë, Serbia po kërkon të thellojë lidhjet ekonomike me Kievin për të avancuar përpjekjet e saj për anëtarësim në Organizatën Botërore të Tregtisë, ndërsa vazhdon eksportet e armëve, shqyrton mundësinë e bashkëpunimit në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes dhe riafirmon publikisht mbështetjen e saj për integritetin territorial të Ukrainës.

Kjo nuk është domosdoshmërish një kontradiktë, por përkundrazi thelbi i politikës së jashtme të Vuçiçit: kultivimi i marrëdhënieve me fuqitë rivale, duke shmangur angazhimet që do t’i mbyllnin rrugën opsioneve të tjera.

Prandaj, vizita e Volodymyr Zelensky-t i tregon Moskës se Serbia nuk është ekskluzivisht partnere e Rusisë, ndërsa i sinjalizon Brukselit dhe Uashingtonit se Beogradi dëshiron të mbetet gjeopolitikisht i dobishëm. Por nëse nuk pasohet nga sanksione, një përafrim dukshëm më i madh me politikën e jashtme të BE-së ose një reduktim strukturor i varësisë së Serbisë nga Rusia, vizita ngjan më pak si një kthesë e Serbisë drejt Perëndimit dhe më shumë si një tjetër përpjekje e Vuçiçit për të vazhduar politikën e tij të ekuilibrimit.

Maja Bjelos është studiuese e lartë në Qendrën e Beogradit për Politikën e Sigurisë.

Opinionet e shprehura janë vetëm ato të autores dhe jo domosdoshmërish pasqyrojnë pikëpamjet e BIRN.