Administratori i mjegullës

Në politikë ekziston një teknikë e vjetër sa vetë pushteti: kur realiteti bëhet i padurueshëm për t’u mbrojtur, ai nuk kundërshtohet drejtpërdrejt, por mbulohet. Nuk zhduket,nuk rrëzohet , por thjesht mbështillet me një perde të dendur interpretimesh, deklaratash, zhurmash dhe ngjarjesh të reja, derisa të mos dallohet më kufiri midis faktit dhe tregimit të tij. Në këtë kuptim, historia politike e shumë vendeve është edhe historia e prodhimit të mjegullës. Por në Shqipërinë e sotme, kjo teknikë duket se ka marrë formën e një profesioni të mirëfilltë politik, pothuajse të një administrate të posaçme të realitetit të shtrembëruar. Dhe administratori më i dukshëm i kësaj mjegulle është vetë kryeministri Edi Rama.

Në vitet e fundit, ndërsa skandalet, akuzat dhe dyshimet për korrupsion janë grumbulluar si një mal i rëndë mbi jetën publike shqiptare, strategjia politike e kryeministrit duket se ka hyrë në një fazë të re: jo më thjesht mohimi i drejtpërdrejtë i krizës, por prodhimi i vazhdueshëm i një realiteti paralel, ku çdo fakt shqetësues relativizohet, çdo akuzë shndërrohet në debat procedural, çdo përgjegjësi tretet në mjegullën e një diskursi që përzien retorikën diplomatike, ironinë personale dhe spektaklin politik.

Kjo është arsyeja pse sot duket sikur politika shqiptare jeton brenda dy realiteteve: njëri është realiteti i dokumenteve, i hetimeve, i dosjeve ,i qëndrimeve politike ndërkombëtare  dhe i dyshimeve për korrupsion që rëndojnë mbi shumë figura të rëndësishme të qeverisë; tjetri është realiteti i prodhuar nga komunikimi politik i pushtetit, një realitet ku gjithçka paraqitet si normale, si pjesë e një beteje të zakonshme politike, ose si një keqkuptim i madh që do të sqarohet me kohën.

Në këtë mënyrë, mjegulla është  kthyer  në një metodë qeverisjeje.

Sepse mjegulla nuk shërben vetëm për të fshehur. Ajo shërben edhe për të shpërqendruar.

Ndërkohë që vëmendja publike përqendrohet te skandalet që përfshijnë figura të rëndësishme të qeverisë, në horizont shfaqen menjëherë tema të reja: pseudo sqarime, udhëtime, takime me personalitete politike pa peshë, deklarata të bujshme, iniciativa spektakolare, polemika të reja politike, apo edhe konflikte artificiale që prodhojnë zhurmë të mjaftueshme për të mbuluar pyetjet thelbësore. Publiku përfshihet në një cikël të pafund reagimesh, ndërsa qendra e vërtetë e problemit zhvendoset gjithnjë e më larg.

Në këtë skemë, figura e ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku u bë një nga momentet më të qarta të këtij mekanizmi. Kur kërkesa e Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar për arrestimin e saj u rrëzua në parlament, reagimi i kryeministrit nuk ishte një përpjekje për të shpjeguar thelbin e krizës morale dhe institucionale që po krijohej në sytë e publikut. Përkundrazi, ai zgjodhi një formulë që i përkiste pikërisht artit të mjegullimit: një përshëndetje për deklaratat e ambasadave të Mbretëria e Bashkuar dhe Gjermania, duke theksuar se qeveria ishte “100% dakord me parimet e tyre”.

Por pikërisht në këtë moment fillon loja e mjegullës.

Sepse deklaratat e këtyre vendeve – si edhe të Holandës apo të institucioneve të Bashkimi Evropian , nuk kishin karakterin neutral që përpiqet të sugjerojë interpretimi i kryeministrit. Përkundrazi, ato shprehën shqetësim të hapur për mënyrën se si politika shqiptare mund të ndikojë mbi procesin e drejtësisë dhe mbi reformën e shumëpërfolur në sistemin gjyqësor.

Në vend që të përballej me këtë shqetësim, komunikimi politik i pushtetit bëri atë që bën gjithmonë mjegulla: ndryshoi këndin e shikimit.

Publikut iu ofrua një version i ri i realitetit, ku deklaratat ndërkombëtare paraqiteshin si mbështetje morale për parimet e përgjithshme të drejtësisë, dhe jo si paralajmërime për rrezikun që politika mund t’i paraqesë pikërisht asaj drejtësie.

Në këtë mënyrë, realiteti nuk kundërshtohet; ai riformulohet.

Kjo teknikë është e njohur në historinë e pushtetit. Qeveritë që përballen me kriza të mëdha shpesh përpiqen të ndryshojnë qasjen publike përpara se të ndryshojnë realitetin. Por në Shqipëri, kjo strategji ka marrë një dimension pothuajse estetik: një lloj arti politik i krijimit të atmosferës, ku deklaratat, ironitë, metaforat dhe spektakli mediatik ndërthuren për të krijuar një klimë interpretimi që e bën gjithnjë e më të vështirë dallimin midis faktit dhe propagandës.

Në këtë klimë, kryeministri shfaqet gjithnjë e më shumë si një dirigjent i zhurmës publike.

Ai prodhon ngjarje, krijon polemika, ndërton spektakle komunikimi dhe shpesh i zhvendos debatet në territore ku përgjegjësia politike tretet në polemikë personale. Kritikët paraqiten si armiq politikë, hetimet si sulme të motivuara, ndërsa problemet strukturore të qeverisjes zhduken brenda një rrëfimi ku gjithçka është rezultat i një lufte politike të zakonshme.

Në këtë kuptim, mjegulla nuk është vetëm një mënyrë për të mbuluar skandalet e së kaluarës; ajo është edhe një mënyrë për të parandaluar lindjen e një gjykimi të qartë për të tashmen.

Sepse një shoqëri që jeton brenda mjegullës nuk arrin dot të formojë një vendim të qartë. Ajo dyshon, por nuk është e sigurt; ajo zemërohet, por nuk di se kujt t’i kërkojë përgjegjësi. Ndërsa  ajo diskuton pafund, por nuk arrin të konkludojë.

Kjo është arsyeja pse mjegulla është një instrument kaq i fuqishëm politik.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron paradoksi i madh i momentit shqiptar: ndërsa problemet e qeverisjes janë bërë më të dukshme se kurrë , nga dështimet ekonomike deri te dyshimet e shumta për korrupsion në projekte publike, diskursi politik i pushtetit vazhdon të prodhojë një realitet paralel, ku këto probleme paraqiten si episode kalimtare në një histori të suksesshme transformimi.

Por historia politike na mëson një gjë të thjeshtë: mjegulla mund të zgjasë për një kohë të gjatë, por nuk është kurrë e përhershme.

Sepse mjegulla ka një armik të vetëm, por të pakapërcyeshëm: realitetin.

Dhe kur realiteti bëhet shumë i rëndë për t’u fshehur, edhe administratori më i aftë i mjegullës e ka gjithnjë e më të vështirë ta shpërndajë atë.