FOKUS – Një hap drejt jetës më të gjatë, si riprogramimi i qelizave po hap horizonte të reja

– Shkenca e jetëgjatësisë shpesh është mbivlerësuar, por disa kërkime të reja po hapin mundësi reale për të ndryshuar mënyrën si kuptojmë plakjen dhe sëmundjet. Një nga zbulimet më intriguese është procesi i quajtur “ripërtëritje natyrore”, ku qelizat embrionale në fazat e hershme arrijnë të fshijnë dëmtimet e akumuluara dhe të rikthehen në një gjendje shumë të re, sipas “The New York Times”.

Kjo sugjeron një ide revolucionare; ne nuk lindim plotësisht “të rinj”, por qelizat tona kalojnë një proces rinovimi.

Shkencëtarët besojnë se nëse ky proces mund të kontrollohet, ai mund të përdoret për të trajtuar qindra sëmundje dhe ndoshta për të zgjatur jetën e njeriut. Eksperimentet në laborator kanë treguar rezultate mbresëlënëse, qeliza të marra nga individë të moshuar janë rikthyer në një gjendje rinore, ndërsa tek kafshët janë parë përmirësime si forcim i muskujve dhe rikthim i funksioneve të organeve.

Në qendër të këtij revolucioni është manipulimi i epigjenetikës, mekanizmi që kontrollon se cilat gjene aktivizohen ose çaktivizohen. Me kalimin e kohës, këto sinjale dëmtohen, duke çuar në plakje dhe sëmundje.

Shkencëtarët kanë zbuluar se duke “riprogramuar” këto sinjale, qelizat mund të rikthehen në një gjendje më të shëndetshme.

Një nga arritjet më të rëndësishme ishte përdorimi i faktorëve të njohur si “Yamanaka factors”, të cilët mund të rikthejnë qelizat në një gjendje të ngjashme me atë embrionale. Megjithatë, përdorimi i tyre i plotë ka rezultuar i rrezikshëm, pasi mund të shkaktojë tumore. Për këtë arsye, studiuesit kanë zhvilluar metoda më të kontrolluara, si “riprogramimi i pjesshëm”, që rinon qelizat pa humbur funksionin e tyre.

Eksperimentet me këtë metodë kanë dhënë rezultate të jashtëzakonshme tek minjtë, duke zgjatur jetën dhe përmirësuar ndjeshëm shëndetin e tyre. Këto suksese kanë nxitur krijimin e kompanive të mëdha bioteknologjike dhe investime miliardëshe, me qëllim zhvillimin e terapive për njerëzit.

Tashmë kanë nisur edhe provat e para klinike, për shembull për trajtimin e glaukomës.

Megjithatë, fusha mbetet e diskutueshme. Disa shkencëtarë paralajmërojnë se pritshmëritë janë shumë të larta dhe se aplikimi tek njerëzit është ende i pasigurt.

Ka shqetësime për rreziqe si kanceri dhe për faktin se rezultatet e arritura në organe të veçuara, si syri, mund të mos funksionojnë njësoj në të gjithë trupin.

Në të njëjtën kohë, industria e “anti-plakjes” është rritur në mënyrë të shfrenuar, me produkte dhe terapi të paprovuara shkencërisht që shpesh ngatërrohen me kërkimin serioz.

Kjo ka krijuar konfuzion publik dhe ka dëmtuar besueshmërinë e fushës, duke bërë që shumë studiues të kërkojnë më shumë kujdes në komunikimin e rezultateve.

Edhe pse ideja e ndalimit ose kthimit pas të plakjes mbetet ende larg realitetit, përparimet në ripërtëritjen qelizore mund të sjellin përfitime të mëdha konkrete, si vonimi i sëmundjeve dhe përmirësimi i cilësisë së jetës.

Deri atëherë, shkencëtarët bien dakord për një gjë të sigurt, aktiviteti fizik dhe një dietë e shëndetshme mbeten mënyrat më të provuara për të jetuar më gjatë dhe më mirë.