”Il sole 24 ore”: Shqipëria pjesë e rëndësishme e arkitekturës së re strategjike të Evropës

– Shqipëria po fiton një rol të rëndësishëm në hartën strategjike të Evropës, ndërsa infrastruktura që ajo ofron po shihet si pjesë e një rrjeti që lidh detin Adriatikun me Detin e Zi, sipas një analize nga gazeta e njohur italiane ”Il sole 24 ore”.

Analiza e cilëson Shqipërinë si një hallkë kyçe të Korridorit VIII, një nga akset më të rëndësishme të transportit dhe energjisë në rajon. Sipas analizës së paraqitur në artikull, Shqipëria dhe veçanërisht Durrësi po fitojnë një rol të ri në arkitekturën strategjike të Evropës Juglindore.

”Siguria industriale italiane nuk mbaron në brigjet e Pulias ose Abrucos, por shtrihet përmes Malit të Zi, Shqipërisë, Maqedonisë, Serbisë dhe Bullgarisë deri në Detin e Zi. Lidhja e energjisë elektrike Itali-Mali i Zi dhe Korridori VIII analizohen si infrastruktura të ndara. E para lidhet me politikën e energjisë; e dyta me transportin, zgjerimin e BE-së dhe lëvizshmërinë ushtarake të NATO-s. Megjithatë, ato duhet të shihen së bashku”, shkruan ”Il sole 24 ore”.

Autorët argumentojnë se vendi ynë nuk duhet parë më vetëm si një territor tranziti, por si një nyje kyçe që lidh Italinë, Ballkanin Perëndimor dhe rajonin e Detit të Zi. Në këtë këndvështrim, zhvillimi i Korridorit VIII dhe investimet në infrastrukturën energjetike dhe të transportit e vendosin Shqipërinë në qendër të një sistemi të integruar që bashkon energjinë, logjistikën, tregtinë dhe sigurinë.

Në këtë sistem, Durrësi zë vendin më të rëndësishëm.

Porti i Durrësit konsiderohet porta perëndimore e Korridorit VIII dhe pika kryesore ku transporti detar nga Italia lidhet me rrjetin rrugor dhe hekurudhor të Ballkanit. Rëndësia e tij nuk lidhet vetëm me funksionin tradicional si port tregtar, por me aftësinë për të shërbyer si nyje që bashkon transportin detar me korridoret tokësore drejt Maqedonisë së Veriut, Bullgarisë dhe më tej drejt Detit të Zi. Për këtë arsye, funksionimi efikas i portit shihet si një element thelbësor për suksesin e gjithë korridorit.

Një rëndësi të veçantë në këtë proces ka modernizimi i linjës hekurudhore Durrës–Rrogozhinë.

Sipas artikullit, financimi i siguruar nga Bashkimi Evropian, Banka Evropiane e Investimeve dhe Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim nuk synon vetëm rikonstruksionin e një segmenti hekurudhor, por integrimin e portit të Durrësit në rrjetin evropian të transportit. Kjo do të thotë se infrastruktura shqiptare do të ndërtohet sipas standardeve teknike dhe operacionale të Bashkimit Evropian, duke e bërë Durrësin një nyje më të besueshme dhe më konkurruese për transportin ndërkombëtar.

Autorët theksojnë se Korridori VIII nuk duhet kuptuar si një hekurudhë ose autostradë e vetme. Ai përfaqëson një sistem kompleks ku ndërthuren portet, tragetet, rrugët, hekurudhat, aeroportet, pikat kufitare, rrjetet energjetike dhe platformat dixhitale. Brenda këtij sistemi, Shqipëria përbën urën lidhëse ndërmjet brigjeve italiane dhe pjesës lindore të Ballkanit. Pa funksionimin e plotë të porteve shqiptare dhe të lidhjeve tokësore drejt Maqedonisë së Veriut, korridori nuk mund të realizojë plotësisht objektivat e tij strategjikë.

Një zhvillim që e rrit më tej rëndësinë e Shqipërisë është shndërrimi i Korridorit VIII nga një projekt ekonomik në një infrastrukturë me funksion të dyfishtë, civil dhe ushtarak. Pas nënshkrimit të Deklaratës së Tiranës në shkurt 2026, korridori lidhet gjithnjë e më shumë me politikat e Bashkimit Evropian dhe të NATO-s për mobilitetin ushtarak. Kjo do të thotë se infrastruktura shqiptare nuk do të përdoret vetëm për lëvizjen e mallrave dhe pasagjerëve, por duhet të jetë në gjendje të mbështesë edhe transportin e shpejtë të pajisjeve, mjeteve dhe forcave ushtarake në rast krizash apo emergjencash.

Në këtë kontekst, edhe Porti i Durrësit merr një dimension të ri strategjik. Përveç rolit të tij ekonomik, ai duhet të jetë në gjendje të përballojë njëkohësisht trafikun tregtar dhe kërkesat që lidhen me sigurinë. Kjo kërkon investime në terminale moderne, në lidhje efikase me rrjetin hekurudhor dhe rrugor, në kapacitete logjistike, në sisteme dixhitale të avancuara dhe në procedura kufitare më të shpejta. Vetëm në këtë mënyrë porti mund të funksionojë si një nyje moderne evropiane, e aftë të mbështesë si ekonominë ashtu edhe sigurinë rajonale.

Megjithëse analiza fokusohet kryesisht te lidhja energjetike Itali–Mal i Zi, autori e vendos edhe Shqipërinë brenda të njëjtit sistem strategjik. Sipas tij, infrastruktura energjetike dhe ajo e transportit janë të pandashme. Një korridor transporti nuk mund të funksionojë pa furnizim të qëndrueshëm me energji elektrike, ndërsa rrjetet energjetike kanë vlerë vetëm nëse mbështeten nga infrastruktura logjistike, mirëmbajtja dhe sistemet moderne të komunikimit. Për këtë arsye, Shqipëria shihet si pjesë e një hapësire të integruar ku energjia, transporti dhe teknologjia mbështesin njëra-tjetrën.

Artikulli vlerëson se ky pozicion i ri mund të sjellë përfitime të konsiderueshme për Shqipërinë. Investimet evropiane në infrastrukturë mund të përshpejtojnë modernizimin e porteve, hekurudhave dhe rrugëve, të nxisin zhvillimin e qendrave logjistike dhe industriale, të forcojnë lidhjet ekonomike me Italinë dhe vendet e tjera të Bashkimit Evropian, si dhe ta bëjnë Shqipërinë pjesë më të rëndësishme të zinxhirëve rajonalë të furnizimit. Në këtë mënyrë, vendi mund të kalojë gradualisht nga një rol kryesisht tranzit në një rol më aktiv si qendër logjistike dhe ekonomike në Evropën Juglindore.

Megjithatë, theksohet se ky potencial nuk do të realizohet automatikisht. Shqipëria duhet të përfundojë lidhjet hekurudhore me Maqedoninë e Veriut dhe më tej me Bullgarinë, të harmonizojë standardet teknike me ato të Bashkimit Evropian, të modernizojë procedurat doganore dhe kufitare, të forcojë sigurinë kibernetike të infrastrukturës kritike dhe të garantojë mirëmbajtjen afatgjatë të rrjeteve energjetike dhe logjistike. Po aq e rëndësishme është edhe rritja e kapaciteteve institucionale për menaxhimin dhe koordinimin e projekteve të mëdha infrastrukturore.

Në përfundim, sipas analizës së artikullit, Durrësi përfaqëson portën perëndimore të Korridorit VIII, ndërsa Shqipëria është hallka që lidh Adriatikun me Ballkanin dhe Detin e Zi. Pozicioni i saj strategjik nuk buron vetëm nga vendndodhja gjeografike, por edhe nga aftësia për të integruar portet, hekurudhat, rrjetet energjetike dhe infrastrukturën logjistike në një sistem të vetëm evropian. Nëse projektet infrastrukturore realizohen sipas planit, Shqipëria ka mundësinë të shndërrohet në një nyje strategjike ku ndërthuren interesat ekonomike, energjetike dhe të sigurisë të Bashkimit Evropian, Italisë dhe NATO-s.

Ja çfarë shkruan ”Il sole 24 ore për Durrësin:

Pika qendrore e korridorit hekurudhor të Ballkanit Perëndimor është porti i Durrsit dhe lidhja e tij me brendësinë e Shqipërisë. Më 8 prill 2025, Banka Evropiane e Investimeve dhe qeveria shqiptare nënshkruan një paketë financiare evropiane për modernizimin e hekurudhës prej 34 kilometrash Durrës-Rrogozhinë.

Operacioni përfshin një grant të BE-së prej 60,5 milionë eurosh, një kredi të BE-së prej 30 milionë eurosh dhe bashkëfinancim të BERZH-it prej 30 milionë eurosh, për një kosto totale të vlerësuar të projektit prej 121 milionë eurosh. Kjo është më shumë sesa thjesht një rehabilitim i linjës hekurudhore.

Ajo lidh qendrën kryesore detare të Shqipërisë me financimin, prokurimin dhe standardet teknike evropiane. Për më tepër, ajo forcon ndërfaqen fizike përmes së cilës kapaciteti detar italian duhet të integrohet në rrjetin tokësor të Ballkanit. Pengesa kryesore fizike për korridorin mbetet lidhja hekurudhore midis Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë. Më 6 nëntor 2025, zëvendëskryeministri dhe ministri i Transportit i Bullgarisë, Grozdan Karadjov, dhe zëvendëskryeministri dhe ministri i Transportit i Maqedonisë së Veriut, Aleksandar Nikoloski, nënshkruan një marrëveshje në stacionin Gyueshevo lidhur me përgatitjen, ndërtimin dhe funksionimin e tunelit hekurudhor ndërkufitar.

Komisioni Evropian e përshkroi infrastrukturën si një pjesë integrale të TEN-T dhe një projekt kryesor të Global Gateway. Marrëveshja hoqi një pengesë të madhe diplomatike, por rreziqet inxhinierike dhe të zbatimit mbeten. Ndërtimi i tuneleve, urave dhe shinave mund të vonohet për shkak të kushteve gjeologjike, mosmarrëveshjeve të prokurimit, inflacionit dhe performancës së kontraktorit. Më e rëndësishmja, punimet e inxhinierisë civile vetëm nuk mund të garantojnë lëvizshmërinë ushtarake. Linja duhet të jetë gjithashtu e pajisur me një sistem sinjalizimi të pajtueshëm, elektrifikim, kapacitet të ngarkesës së boshtit, shina parakalimi, pajisje rikuperimi dhe procedura të përshpejtuara kufitare”.