Maratona 10-vjeçare e betonit; Kronika e një pastrimi të paralajmëruar

Si u bë vendi një parajsë për pastrimin e parave, kryesisht në sektorin e ndërtimit. “Monitor” sjell një kronologji të ngjarjeve që i ka analizuar në vite dhe e kanë pikënisjen në kultivimin masiv të kanabisit në vitin 2016. Më poshtë, një retrospektivë e një “sekreti publik” 10-vjeçar, që në fakt e ka ditur çdokush gjithë kohës, por shumëkush zgjodhi të mos e shohë. … Deri tani, kur nuk mund të fshihet më!

Ornela Liperi

Kur në vitin 2016, e gjithë vëmendja ishte në faktin që vendi u kthye në një pikë të nxehtë të kultivimit të kanabisit, që tërhoqi dhe vëmendjen e institucioneve ndërkombëtare, “Monitor” filloi të ndiqte dy tregues: i pari ishte kursi i këmbimit, i dyti – ecuria e lejeve të ndërtimit.

Të dy këto elemente ishin të lidhur ngushtë me pritshmëritë për mënyrën se si do të përdoreshin paratë që po gjeneroheshin fillimisht nga kanabisi dhe më pas, nga përfshirja e grupeve shqipfolëse në tregun global të dogave më të forta.

Ky ishte sprinti i maratonës së betonit. Në dekadën në vijim, Shqipëria, sidomos kryeqyteti dhe bregdeti u tjetërsuan tërësisht, duke u kthyer në një kantier ndërtimesh, që përveçse në pjesën më të madhe nuk justifikoheshin nga ekonomia reale dhe fuqia blerëse, nuk ishin as në harmoni me infrastrukturën dhe mjedisin.

Sot po sjellim një retrospektivë të një sekreti, që në fakt ka qenë gjithnjë publik, por shumëkush nuk ka dashur ta shohë, derisa ishte shumë vonë. Dëmi tashmë është bërë dhe nuk dimë se cilat mund jenë rrugët e zhbërjes!

Kursi i këmbimit dhe lejet e ndërtimit

Nga viti 2010 deri në 2015-n, monedha e përbashkët ishte e qëndrueshme, duke u luhatur në kufijtë mes 138-140 lekëve.

Në vitin 2016, Euro dha sinjalet e para të rënies, që në atë kohë ekspertët e lidhën me dy faktorë. Së pari, kultivimin masiv të kanabisit në vend dhe së dyti, orientimin e investimeve dhe një pjesë të këtij fluksi të parave nga tregtimet e paligjshme drejt ndërtimit.

Euro nisi të zbriste gradualisht, për të arritur në gati 119 lekë në vitin 2022, duke u nënçmuar me 15% në raport me vitin 2015.

Nga viti 2023, rënia ishte dhe më e fortë, me monedhën e përbashkët që u nënçmua me 10 lekë brenda vitit, rënia më e madhe vjetore historike, duke zbritur në 108.75 lekë. Me ritme të larta ishte nënçmimi dhe në 2024-n, me -8.1 lekë. Në vitin 2025 dhe në pjesën e parë të 2026-s, nënçmimi i Euros ka vijuar, ndonëse me ritme më të ngadalta (shiko grafikun).

Në krahasim me vitin 2015, përpara se të niste rënia e fortë, monedha e përbashkët është zhvlerësuar me gati 44 lekë, ose 31%.

 

Aktorët e tregut pohojnë se përshpejtimi i nënçmimit të Euros nga viti 2023 lidhet me dy zhvillime kryesore:

Së pari, ndërtimi mori përmasa më të mëdha gjatë viteve të fundit, e konstatuar kjo dhe nga niveli i lartë i sipërfaqes së lejeve që u dhanë për ndërtim në total, që arritën rekordin 2.1 – 2.7 milionë metra katror në 2021 – 2024. Grafiku më poshtë tregon lidhjen e zhdrejtë mes rritjes së sipërfaqes së lejeve për ndërtim dhe zhvlerësimit të monedhës së përbashkët për periudhën 2015 – 2024.

Për vitin 2025, një krahasim i tillë është i pamundur teksa INSTAT nuk arrin të llogarisë të plotë sipërfaqen e lejeve të ndërtimit, pasi për ndërtesat mbi 7 kate, ato nuk jepen më nga Bashkitë, por nga Këshilli i Rregullimit të Territorit, që nuk i raporton fare të dhënat.

Ndryshimi kumulativ i sipërfaqes së lejeve të ndërtimit dhe kursit Lek për 1 euro

Së dyti, një tjetër faktor i rëndësishëm janë turistët, të cilët po sjellin gjithnjë e më shumë valutë, teksa vendi është kthyer në një destinacion turistik. Banka e Shqipërisë raportoi në bilancin e pagesave se vetëm në tre muajt e parë të vitit 2026, shpenzimet e të huajve që udhëtuan në Shqipëri arritën në total 1 miliardë e 4 milionë euro, ndërsa gjatë 2025-s, shpenzimet totale i kaluan 5 miliardë euro.

Aktorët e tregut pohojnë se pikërisht kombinimi i këtyre dy faktorëve vitet e fundit ka ndikuar në rënien e Euros në nivelin më të ulët historik.

Megjithatë, edhe të ashtuquajturat fondamente, që Banka i Shqipërisë i përmend shpesh si faktorë që kanë ndikuar në forcimin e Lekut, pra si rrjedhojë e përmirësimit të ekonomisë reale, nuk arrijnë të shpjegojnë tërësisht këtë dukuri, sidomos për periudhën 2016 – 2022, përpara se Shqipëria të fillonte bumin turistik.

Vendi ka qenë gjithmonë me deficit negativ të llogarisë korente, që nënkupton që më shumë valutë del nga Shqipëria, sesa hyn, në pjesën kryesore e lidhur me nivelin e lartë të importeve dhe eksportet e ulëta.

Përmirësimi i këtij deficiti, teorikisht, duhet të çojë në forcimin e monedhës vendase. Por, nga 2016-a deri në vitin 2022 ndodhi e kundërta. Ndonëse deficiti i llogarisë korente u përkeqësua (në vitin 2022 dolën neto 1.1 miliardë euro nga vendi, ose 37% më shumë se në 2016-n), Euro u nënçmua me 13% për të njëjtën periudhë.

Nga viti 2023, deficiti i llogarisë korente filloi të përmirësohej, sidomos në tremujorin e tretë, për shkak të prurjeve të turistëve, duke u bërë faktor shtesë në rënien e Euros.

Ndërtimi, si në 2018-n dolën në skenë firmat me “bilanc zero” dhe si u rritën çmimet më pas

Në vitin 2018, “Monitor” konstatoi daljen në skenë të kompanive të vogla, të panjohura, në sektorin e ndërtimit, të cilat sipas bilanceve zyrtare së paku tre vitet e fundit kanë deklaruar të ardhura minimale ose zero.

Vala e re e ndërtimeve, pas çlirimit të lejeve, risolli dhe fenomenin e kleringut, teksa shumë firma, që kishin kohë pa aktivitet dhe pa likuiditetin e nevojshëm për të ndërtuar, u riaktivizuan. Nga ana tjetër, ka firma pa përvojë në ndërtim, por që kanë likuiditete dhe filluan të hynin në këtë sektor.

Në atë kohë, ndërtuesit shprehën shqetësimin e pastrimit të parave në këtë sektor, që mund të çojë në rritje artificiale të çmimeve, çka në fakt ndodhi.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë, që mat Indeksin Fischer të çmimit të banesave, tregojnë se që nga viti 2019, çmimet e apartamenteve janë rritur me shpejtësi në vend, me ritme të përshpejtuara nga 2023-shi (shiko grafikun).

Sot, sipas informacionit nga KeyData, një njësi statistikore e Çelësi Group, një metër katror në Tiranë kushton rreth 2000-2100 euro, me trefishim nga rreth 700 euro në vitin 2013, pra rreth 3 herë më shumë.

Skema: Sa lehtë të bëhesh i “pasur”, kur ke një kompani me të ardhura vetëm 54 mijë euro

Nga lista e kompanive që kanë marrë leje ndërtimi vitet e fundit rezultojnë subjekte që kanë pasur të ardhura minimale, apo kanë qenë të fjetura prej shumë vitesh.

“Monitor” analizoi në vitin 2021 bilancet e njërës prej tyre për të kuptuar se si arrijnë të ndërtojnë firmat që nuk kanë burime financiare (të dhënat janë reale dhe janë konvertuar në Euro) dhe që nuk po financohen nga bankat.

Kompania X ka marrë një leje ndërtimi në vitin 2017. Nga bilanci zyrtar i vitit 2016 rezulton se të ardhurat e saj ishin vetëm 54 mijë euro, të pamjaftueshme për të blerë një apartament dhe jo më për të filluar ndërtimin e një pallati. Kompania kishte një humbje minimale prej rreth 3 mijë eurosh.

Po në vitin 2016, kompania kishte asete gjithsej prej 58 mijë eurosh, nga të cilat 35 mijë euro ishin para në bankë ose arkë. Në kahun tjetër, subjekti kishte detyrime prej 50 mijë eurosh ndaj të tretëve, ndërsa nuk kishte kredi në banka.

Në vitin 2017, kompania nis ndërtimin. Nga bilanci i 2017-s rezulton se dy janë format kryesore se si ajo i ka justifikuar punimet, edhe pse fillimisht nuk zotëronte asnjë burim financiar:

– Së pari, përmes detyrimeve që ajo u ka furnitorëve, që merr mallrat, që nënkupton se kompania ka marrë materiale ndërtimi dhe nuk i ka paguar të tretët.

– Së dyti, përmes parapagimeve nga klientët për shitjen e apartamenteve.

Në vitin e parë të ndërtimit, kompania ka raportuar të ardhura prej 354 mijë eurosh, ose gati 7 herë më të larta se në vitin 2016.

Të njëjtën skemë, kompania ka përdorur edhe në 2018-n. Furnitorët pothuajse janë dyfishuar në 650 mijë euro, ndërsa ka vijuar marrja e parapagimeve nga klientët. Subjekti ka vijuar që të mos ketë asnjë mbështetje financiare nga bankat.

Si rrjedhojë, nga një kompani me të ardhura minimale në vitin 2016, në fund të vitit 2018 subjekti X raportoi dhjetëfishim të të ardhurave në krahasim me 2016-n (nga 54 mijë euro në 573 mijë euro), ndërsa filloi të rezultojë me fitime para taksave prej rreth 51.5 mijë eurosh.

Një tjetër kompani Y kishte të ardhura përkatësisht 30 – 36 mijë euro në 2016 – 2017, ndërsa kishte asete minimale. Në 2018-n, kompania fillon ndërtimin e një pallati në kryeqytet. Po atë vit, të ardhurat rriten me shpejtësi, me 21 herë, në gati 800 mijë euro. Ashtu si në rastin e kompanisë X, edhe subjekti Y raporton rritje të zërit të “Arkëtime në avance për porosi” dhe “Të pagueshme për aktivitetin e shfrytëzimit”.

Shoqata e Bankave ka kërkuar vazhdimisht që firmave të cilat marrin leje ndërtimi t’u kërkohet me ligj origjina e kapitalit.

Sekretari i Përgjithshëm i Shoqatës Shqiptare të Bankave, Spiro Brumbulli, propozoi në maj 2022, për sa kohë që sektori i ndërtimit është i rrezikuar nga riciklimi i parave joligjore, kërkesave për leje u duhet shtuar edhe një kërkesë financiare: një madhësi e caktuar e burimeve financiare duhet të jetë gjendje në llogari të ndërtuesit që në fazën e aplikimit.

Kërkesa nuk u mor asnjëherë parasysh nga institucionet ligjvënëse, ndaj sot po shohim nga hetimet e SPAK se sa lehtë ka hyrë paraja informale në ndërtim, edhe me skemat më elementare, siç është transporti i cash-it me kamion.

 

“Durrës Marina”, skema e investimeve strategjike 2 miliardë euro… me parapagim

Analiza e bilanceve të 2023 – 2024 të “Durrës Marina sh.a.”, kompania që po menaxhon projektin strategjik të Marinës së jahteve në Durrës, zbuloi se i ashtuquajturi investim, që parashikohet të ketë vlerë prej rreth 2 miliardë eurosh, të paktën deri në fund të 2024-s tani ka funksionuar si një kompani normale ndërtimi, që mbledh paratë me parapagim.

Durrës Marina, “projekti strategjik” mbledh 42 mln euro nga shitja e apartamenteve në ajër

Kompania ka arkëtuar nga klientët rreth 4.17 miliardë lekë (rreth 42 milionë euro) në periudhën 2023 – 2024, kryesisht nga shitja e apartamenteve “në ajër”, sipas zërit “Detyrime nga kontratat me klientë”, pothuajse e njëjta skemë që u shpjegua më lart me kompanitë e ndërtimit pa kapital që u shtuan në Tiranë nga 2018-a.

Ndonëse ky është një investim që ka përfituar përjashtime nga taksat, madje dhe atë të infrastrukturës, si dhe ka marrë një sipërfaqe të madhe prone falas për zhvillim, investitori, në dy vitet e para të aktivitetit, vetëm sa ka mbledhur para nga shitja e apartamenteve në “ajër”.

Kompania u paraqit si investitore, por ajo rezulton se po i arkëton paratë nga parapagimet e klientëve, të cilat janë një “komponent i rëndësishëm i financimit”, siç thuhet në raportin e aktivitetit.

Të ardhurat e mbledhura deri tani duket se janë të mjaftueshme për të financuar shpenzimet e ndërtimit në vitin 2024. Shoqëria raporton në bilanc se kostot e ndërtimit për vitin 2024 ishin rreth 3.4 miliardë lekë, ose rreth 35 milionë euro.

Vetë Kompania Eagle Hills Real Estate Development, që përfaqëson në investim biznesmenin nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Mohamed Alabbar, ka bërë rritje kapitali prej 7 milionë eurosh në korrik 2023, që mbeti i pandryshuar dhe në 2024.

Durrës Marina Sh.a. u krijua nё Tiranë si njё shoqёri aksionare mё datё 30 Janar 2023 dhe ka marrë statusin e “Investim/Investitor Strategjik” për projektin e investimit “Durrës Yachts & Marina”, për një periudhë 20-vjeçare.

Eagle Hills Real Estate Development zotëron 67% të aksioneve në Durrës Marina, ndërsa kompania që përfaqëson palën shqiptare, Albanian Seaports Development Company, mban 33% të aksioneve. Pala shqiptare ka kontribuar me tokën ku do të ndërtohet kompleksi rezidencial Durrës Marina, si dhe ka çliruar nga detyrimi për pagesën e taksës së ndikimit të infrastrukturë dhe fondit të strehimit social, që vlerësohen në rreth 7% të vlerës së parashikuar të shitjeve.

Gjithsej, parashikohet ndërtimi i gati 13 mijë apartamenteve (4 mijë në fazën e parë dhe rreth 8,600 në fazën e dytë), ndërsa do të këtë vetëm pak hotele me më shumë se 850 dhoma. Parashikohen vetëm 280 vende për jahte. 93% e sipërfaqes së ndërtimit të parashikuar do të jetë rezidenciale dhe nga 3.5% përkatësisht do të jenë hotele dhe sipërfaqe tregtare.

Projekti parashikohet të ketë vlerë prej rreth 2 miliardë eurosh, por vetëm një pjesë e vogël e tij do të financohet me kapitalet e investitorit kryesor, Mohamed Alabbar. Pjesa më e madhe e kompleksit rezidencial do të financohet nga shitja e pronave që para ndërtimit të tyre dhe eventualisht nga burime të tjera, si financimet bankare.

Në ndjekje të parasë, kush po e financon bumin e ndërtimit

Pse po ndërtohet dhe a do të vazhdojë të ndërtohet kaq shumë? Kush po ndërton dhe kush po blen? Nga po vijnë paratë? Çfarë vlere të shtuar po i sjell ekonomisë kjo rendje drejt ndërtimeve?

Ku po shkon Tirana dhe qytetet e tjera, përfshi zonat turistike nga pikëpamja e arkitekturës dhe e harmonisë me mjedisin? Cila do të jetë trajektorja e çmimeve? A rrezikohet një flluskë e pasurive të paluajtshme në të ardhmen? Këto ishin pikëpyetje që “Monitor” ngriti në një artikull në maj 2022.

Ku po shkon Tirana?! Përmasat e “marrëzisë” së ndërtimeve

Nën zë, të gjithë e pranuan se volumi i madh i ndërtimeve në Shqipëri, që i kaloi 1.6 miliardë euro në vit për vitin 2020, sipas statistikave zyrtare të atëhershme për Formimin Bruto të Kapitalit Fiks për banesat, nuk arrin të justifikohet me burimet formale.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të fundit të disponueshme nga INSTAT, treguesi ka arritur në rreth 2.5 miliardë euro, 56% më shumë se në vitin 2022, duke zënë 41.4% të totalit të investimeve në vend (sipas Strukturës sipas Komponentëve të Vlerës së Shtuar Bruto, që mat vlerën e pastër që çdo sektor prodhon dhe tregon peshën reale që zë ndërtimi në totalin e investimeve të brendshme).

 

Nisur nga vlera zyrtare vjetore e investimeve në ndërtesa të INSTAT, prej rreth 1.6 miliardë eurosh në 2020 – 2021, 80% e të cilave janë në Tiranë, “Monitor”, bazuar edhe në të dhënat e “Nismës globale kundër krimit të organizuar ndërkufitar”, vlerësoi në atë kohë se rreth 40% e volumit të ndërtimit në kryeqytet është para informale.

Të dhënat e tjera të Anketës Strukturore të Ndërmarrjeve bëjnë të ditur se të ardhurat e të gjithë ndërtimit, pjesa më e madhe e të cilit vjen nga punët publike, ishin 4.1 miliardë euro në vitin 2024 dhe fitimet, rreth 500 milionë euro.

Deri në vitin 2020, rritja e sektorit nuk u mbështet as nga kreditë bankare. Vetëm në 2021, bankat iu rikthyen këtij sektori, duke ngritur dhe shqetësimin e Bankës së Shqipërisë dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar, dhe solli në vendosjen e kufizimeve për kredinë e bankave për pasurinë e paluajtshme.

Ekspertët e kontaktuar nga “Monitor” pohuan më herët se ka investitorë të padukshëm, të cilët hedhin fonde për projekte të mëdha rezidenciale, që ngrihen me shpejtësi. Kjo hyrje fondesh kamuflohet nëpërmjet kleringut, shitjeve fiktive të aseteve, financimeve nga ortakët apo kontratave me persona të tretë.

Ndërtimi vlerësohet si një sektor me normë të lartë fitimi, pasi kostoja reale e ndërtimit mbetet shumë më e ulët sesa çmimi i shitjes, duke e bërë ideal atë për pastrimin e parave. Forma e financimit të këtij sektori, përmes parapagimeve, është një tjetër element ndihmës.

Aktorët e tregut pohojnë se ka ndërtues që nuk nxitojnë të shesin, por e shohin thjesht si një mjet për të vendosur paratë e tyre, çka ishte dhe një faktor se pse çmimet nuk u ulën dy vitet e fundit, ndonëse oferta po rritej ndjeshëm. Në kahun tjetër, edhe blerësit informalë e shohin si një investim ku vendosin paratë e tyre, për të mos i mbajtur cash.

Prof. Dr. Hysen Çela, nga Fakulteti i Ekonomisë në Universitetin e Tiranës, ngriti në atë kohë dyshime mbi burimet financiare që mbështesin bumin e ndërtimit në vend.

Ai pyet se si mund të përballohen çmimet e larta të apartamenteve nga publiku, kur pagat nuk i justifikojnë ato, dhe si kompanitë e ndërtimit arrijnë të realizojnë projekte të mëdha apo kontrata PPP, kur bilancet e tyre financiare nuk tregojnë burime të mjaftueshme financimi dhe sektori bankar është i kujdesshëm në kreditim.

Sipas tij, ndërtimi mbetet një nga sektorët më tërheqës për pastrimin e parave, pasi investimi në pasuri të paluajtshme ofron mundësi për legalizimin e fondeve me origjinë të paligjshme.

Ai theksoi se grupet kriminale mund të hyjnë në këtë sektor jo vetëm duke krijuar kompani të reja, por edhe duke investuar ose duke marrë kontroll indirekt në kompani ekzistuese, përmes ortakëve, drejtuesve apo strukturave të lidhura me juridiksione offshore. Në këtë mënyrë, fondet e paligjshme mund të hyjnë në ekonomi përmes transaksioneve dhe pagesave që në dukje janë plotësisht të ligjshme.

Si pastrimi i parasë zhvlerësoi të ardhurat dhe pasurinë e shqiptarëve

Çmimet e apartamenteve vitet e fundit janë rritur me ritme shumë më të shpejta se të ardhurat, duke i bërë ato të papërballueshme për vendasit, që i sigurojnë të ardhurat përmes pagave apo punës së ndershme. Vitet e fundit, Tirana është renditur ndër kryeqytetet më të shtrenjta të Europës në raport me fuqinë blerëse.

Në prill të këtij viti, “Monitor” publikoi të dhëna se si Tirana ka arritur Milanon për çmimet e shtëpive të matura sipas fuqisë blerëse, ndërsa është bërë ndër kryeqytetet më të shtrenjta të Europës.

Sipas të dhënave më të fundit nga Numbeo, një njësi globale e të dhënave, që mat indeksin e përballueshmërisë së blerjes së pasurive të paluajtshme, raporti çmim ndaj të ardhura në vitin 2026 ka arritur në 17.6 vjet. Ky tregues llogaritet si raport mes çmimit mesatar të apartamentit dhe të ardhurave të disponueshme të një familjeje, i shprehur në vite të ardhurash.

Raporti çmim/të ardhura mat sa vite të ardhura familjare duhen për të blerë një apartament mesatar. Sa më i ulët raporti, aq më e përballueshme është blerja e banesës. Llogaritja bazohet në të ardhurat neto familjare, madhësinë mesatare të apartamentit prej 90 m² dhe çmimin mesatar për metër katror në qendër dhe jashtë qendrës së qytetit.

Tirana renditet kryeqyteti i katërt më i shtrenjtë në Europë, pas Moskës në Rusi, që kryeson me 22 vite, Lisbonës në Portugali me 19.2 vite dhe Pragës në Republikën Çeke me 18.6 vite.

Në Romë, kryeqyteti i Italisë, duhen mesatarisht 14.5 vite punë, po kaq dhe në Vjenë, në Paris 15.4 vite. Tirana ia ka kaluar dhe Beogradit, që deri tani mbante fronin si kryeqyteti më i shtrenjtë në rajon, sipas fuqisë blerëse, i cili ka zbritur pas kryeqytetit të Shqipërisë, me 16.4 vite.

Më herët “Monitor” përllogariti dhe treguesin e përballueshmërisë së strehimit, apo aftësisë blerëse për banesë, që mat se sa paga vjetore reale bruto duhen për të blerë një apartament të ri, me një madhësi standarde prej 70 metra katror.

Për të blerë një hyrje duhen 19 paga vjetore, 6 vjet më shumë se një dekadë më parë rekord në Europë

Për të blerë këtë apartament tashmë duhen gati 19 paga vjetore reale bruto (18.6), ose gati 6 vite më shumë sesa një dekadë më parë. Në vendet e Europës, ky tregues arrin maksimumi në 15 vjet, sipas kërkimeve që janë bërë nga Deloitte.

Në vende ku këta tregues janë të lartë, strehimi shihet si i papërballueshëm, çka lidhet me rritje të kostove të jetesës, vështirësi për të rinjtë që të blejnë një shtëpi dhe shpesh me shtim të emigracionit.

Ky indikator përdoret gjerësisht për të vlerësuar krizën e strehimit dhe presionin që kanë qeveritë për të ndërhyrë me politika mbështetëse, si subvencione, kredi të buta apo rritje të ofertës së banesave të reja.

Në Shqipëri, politika të tilla jo vetëm kanë munguar, por zyrtarë të lartë shpesh janë “mburrur” se u kanë rritur shqiptarëve vlerën e shtëpive!

Krahas çmimeve të shtrenjta, mbingarkesa me ndërtime po ndikon, ndër të tjera, edhe në cilësinë e jetës në kryeqytet. Dorina Musai, urbaniste dhe kërkuese shkencore, ka pohuar më herët se, që një qytet të konsiderohet i banueshëm dhe të përmbushen kriteret kushtore të së drejtës për strehim, do të duhet që paralelisht me banesën, të sigurohet për banor edhe hapësira boshe, ajo e gjelbër dhe publike, flukset e lira të lëvizjes dhe zonat e pushimit si parqet apo hapësirat social-kulturore.

Parkimi është një tjetër dhembje koke për banorët, që detyrohet të shpenzojnë 10-20 mijë lekë në muaj, apo 6-8 mijë lekë në ditë në zonat ku kanë punët. Ndërkohë, çmimi i një garazhi ka arritur në 25 – 60 mijë euro, aq sa dikur ishin të mjaftueshme për të blerë një shtëpi!

 

Çfarë vjen më pas

Të paktën në letra, vrulli i ndërtimit pritet të vazhdojë, ndonëse transparenca sa vjen e po bëhet më e pakët.

Të dhënat e sakta mbi sipërfaqen që po jepet për leje ndërtimi po bëhen të pakapshme pasi INSTAT, që nga viti 2025 nuk përfshin në raportim lejet e dhëna nga Këshilli Kombëtar Territorit, i cili vitet e fundit mori atributet për lejet e kullave të larta dhe fshatrave turistike. Ky i fundit, vitet e fundit, ka dhënë leje pa fund për projekte ndërtesash të larta, komplekse vilash në bregdet e resorte, por përmasat reale mbeten të pamatshme.

Në mungesë të përditësimit të të dhënave nga INSTAT për sipërfaqen e lejeve të ndërtimit, që raporton prej 2025-s vetëm pushtetin vendor dhe jo lejet e Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), të ardhurat nga taksa e ndikimit në infrastrukturë janë treguesi më i saktë për përmasat që pritet të marrë ndërtimi në vend.

Një tregues indirekt që mat vrullin e lejeve të ndërtimit që po vijojnë të jepen në vend, janë arkëtimet e ndjeshme nga zëri i “Pushtetit vendor”, pjesa më e madhe e së cilës përbëhet nga taksa e ndikimit në infrastrukturë. Ky zë po shënon rritje të fortë në muajt e parë të këtij viti.

Të ardhurat nga pushteti vendor ishin 26.3 miliardë lekë për janar-prill 2026, me një rritje prej 118%, ose 14.2 miliardë lekë më shumë (rreth 150 milionë euro).

 

Shtrembërimi i treguesve ekonomikë dhe pasoja e padëshirueshme e një flluske

Hyrja e parasë informale në ekonomi ka shtrembëruar treguesit ekonomikë vitet e fundit, teksa ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme në disa vite kanë kontribuar deri në 40% të ekonomisë në vitin 2022 dhe 25% në 2025-n, sipas INSTAT, duke krijuar iluzionin se Shqipëria po ecën mirë.

Shqetësimi tjetër i ekspertëve lidhet me faktin që tashmë paraja informale është përzier me atë formale, duke e bërë të vështirë gjurmimin e tij.

Prej vitesh deklarohet se në momentin që do të bllokohen burimet informale që kanë furnizuar tregun e ndërtimit, flluska e krijuar në sektor do të nisë të shfryhet. Kjo do të kishte pasoja të pallogaritshme në ekonomi, si për individët që mund të shohin t’u zhvlerësohen pasuritë e tyre që i kanë blerë shtrenjtë dhe për të cilat paguajnë kredi, ashtu dhe për bankat që do të dëmtohen nëse rritet numri i personave që nuk shlyejnë huatë, ndërkohë që dhe vlera e pasurive që ata kanë lënë si kolateral zhvlrësohet.

Pikëpyetje ngrihen dhe në trajtimin e individëve që mund të kenë prenotuar shtëpi në kompanitë që tashmë janë në hetim nga SPAK dhe mund të kenë paguar një pjesë të parave.

Duket se e gjithë ekonomia do të vuajë pasojat e papërgjegjshmërisë së qeverisë, që me vetëdije lejoi masivizimin e parasë informale, pa menduar për pasojat e dëmshme afatgjata që do ti sillte vendit.