Shkroi një gazetë greke? Po ekranet shqiptare pse heshtën?
Në tre ditët e fundit Tirana ka parë diçka që nuk lindi në studio televizive, nuk u projektua nga partitë kryesore (që u rreshtuan bashkë si në kohën e zborit) dhe nuk u ndërtua nga regjitë e zakonshme të opinionit publik. Protesta për Zvërnecin dhe Nartën u rrit nga terreni, nga qytetarët, nga aktivistët, nga banorët, nga rrjetet sociale dhe nga pamjet e dhunës që nuk mund të fshiheshin dot më sepse falë teknologjisë të gjithë e kemi nga një smartphone në xhep që na lidh me dynjanë aq sa ca prej nesh nuk shikojnë as televizor. Ajo u rrit sepse njerëzit panë një zonë të mbrojtur të rrethohej si pronë private e pushtuesit të këtij pushteti zgjeps, panë roje private që silleshin si terminatorë që vinin nga nuk e di se ku, panë policinë e tulatur që nuk ishte aty për të mbrojtur as qytetarin dhe as veten e vet sepse i kishte sytë me lot nga spraji i piperit, dhe panë një qeveri që, në vend të jepte përgjigje për vijën e kuqe të shkelur në një zonë të mbrojtur, prodhoi vijën e saj të vjetër të mbrojtjes, konspiracionin.
Papritur, problemi nuk ishte më rrethimi, dhuna apo Narta. Nuk ishte më fakti që një projekt zhvillimor, i lidhur me interesa shumë të mëdha financiare dhe politike, po kalonte mbi një zonë me ndjeshmëri të lartë. Problemi, sipas Kryeministrit dhe korit të tij të zakonshëm, që tashmë për turpin e tyre i kemi mësuar kush janë, qenkësh se për protestën kishte shkruar një gazetë greke. Sikur një shkrim në një media të huaj të ishte më i rëndë se heshtja e mediave vendase. Sikur shqetësimi kryesor i shqiptarëve të mos ishte se po preket një pasuri natyrore e Shqipërisë, por se dikush në Athinë e paska shkruar një lajm apo ka folur një llaf.
Në fakt, nuk është aspak problem që një gazetë greke të shkruajë për Zvërnecin. Nuk është problem që media greke, italiane, amerikane, gjermane apo çdo media tjetër të shkruajë për një konflikt publik ku përfshihen zona të mbrojtura, investitorë ndërkombëtarë, komunitete lokale, polici private, dhe protesta kundër një shteti që shet edhe të pasmet e veta për një vizë në Uashington. Problemi i vërtetë është pse këtë detyrë nuk e bënë mediat shqiptare me audiencën më të madhe. Në vend që problemi të jetë kapja e protestës nga grekët, në të vërtetë problem është kapja e mbulimit të protestës nga shqiptarët që zotërojnë ekranet me licencë nga ky shtet.
Sepse Shqipëria nuk vuan nga mungesa e mediave. Vuan nga mungesa e mediave të lira nga interesat e tyre jashtë medias. Ka ekrane kombëtare, portale, studio, debate, emisione të përditshme, kronika, tituj, breaking news. Por kur në Zvërnec ndodh një ngjarje që prek një projekt të lidhur me qeverinë, me investitorë të mëdhenj, me bregdetin, me zona të mbrojtura dhe me interesa miliardëshe që do shpien paratë përtej oqeaneve me adresa të çuditshme, shumë prej këtyre ekraneve befas zbulojnë maturinë editoriale, kujdesin profesional, pritjen e verifikimit të lajmit, heshtjen “e përgjegjshme”. Ato që për një deklaratë të rëndomtë politike, si ato aktivitetet ordinere partiake që kanë mbuluar këto kohët e fundit, hapin studiot për tre ditë, ndërsa për një protestues të tërhequr zvarrë nga roje private në një zonë të mbrojtur presin të shohin nga fryn era.
Kjo heshtje nuk është rastësi. Është strukturë dhe ka shpjegim.
Raporti “Ekspozimi ekonomik i medias”, (klikoni këtu për ta shkarkuar https://www.respublica.org.al/…/MediaMatrix-Ekspozimi…) i përgatitur nga qendra Res Publica këto ditë, me mbështetjen e National Endowment for Democracy, e ka treguar qartë se tregu shqiptar i medias nuk duhet lexuar vetëm nga emrat e televizioneve, por nga rrjetet ekonomike rreth tyre. Shumë media kryesore nuk janë thjesht media. Ato janë pjesë portofolesh ndërtimi, turizmi, resortesh, lejesh zhvillimi, investimesh strategjike, tenderash, koncesionesh, përdorimi asetesh publike, marrëdhëniesh me pushtetin qendror dhe vendor. Kur pronari i medias ka nevojë për KKT-në dhe qeverinë për kullën, resortin, plazhin, lejen, shtesën, ndryshimin e destinacionit, statusin strategjik apo tenderin e radhës, redaksia e tij nuk ka nevojë të marrë urdhër me shkrim. Mjafton të kuptojë atmosferën.
Në këtë kuptim, Zvërneci nuk është vetëm histori mjedisi. Është edhe test i lirisë reale të medias shqiptare. Ajo që ndodhi nuk na tregoi vetëm si sillet qeveria kur qytetarët prekin nervin e interesave të mëdha. Na tregoi edhe si sillet media kur nervi i interesave të mëdha kalon tangent me pronarët e saj.
Po marr një shembull të thjeshtë personal. Unë lexoj shpesh disa media online dhe papritur pashë një deklaratë të kompanisë së lidhur me projektin në Zvërnec dhe, nëse nuk do kisha rrjete sociale vërdalle, do pyesja veten me të drejtë “ore çfarë ka ndodhur në Zvërnec që kompania po reagon? Sepse, nëse media nuk ka raportuar protestën, nuk ka raportuar shqetësimin, nuk ka raportuar përplasjen, nuk ka raportuar sfondin, deklarata e kompanisë del si një bubullimë me qiell të hapur si në një ditë të nxehtë dhe të thatë korriku. Kjo është mënyra më e pastër për të kuptuar censurën editoriale, e cila nuk dallohet nga ajo që thuhet, por nga ajo që mungon para se të thuhet.
Dhe kur mungesa bëhet shumë e dukshme, kur protestat rriten, kur rrjetet sociale e thyejnë gardhin informativ, kur qytetarët dalin tre ditë rresht në Tiranë dhe shpallin që do ketë vijim, atëherë vjen faza e dytë, që është zhvendosja e debatit. Nuk flasim më për zonën e mbrojtur, ose e relativizojnë atë. Nuk flasim më për ligjin. Nuk flasim më për KKT-në që nuk ka publikuar akoma as lejen e zhvillimit, por flasim për miliarda e brande. Nuk flasim më për përgjegjësinë e policisë që nuk ka nevojë as ta pështyjmë në surrat sepse i mjafton spraji i piperit që piu si kolateral i rastit. Nuk flasim më as për faktin që një resort luksoz po paraqitet sikur na ra llotaria e fatit kombëtar ndërsa natyra dhe BE-ja që e kërkon atë si kusht negociatash.
Por ama flasim për grekët. Për gazetat greke. Për autobuzë, që deri sa të zbulohet se janë sajuar me AI, kanë ngrënë ca orë të mira transmetimi në ekran. Flasin për hije armiqësore të huaja. Për armiq të turizmit shqiptar. Për gjithçka tjetër, përveç pyetjes kryesore “Ore kush e ka marrë Shqipërinë në dorë dhe pse ekrani shqiptar nuk guxon ta tregojë?”
Kjo është një taktikë e njohur. Kur një kauzë qytetare nuk mund të fshihet fillimisht dhe pastaj nuk mposhtet me argumente, ajo shpallet si agresion i huaj. Kur një protestë nuk mund të përbuzet si e vogël, ajo shpallet e infiltruar. Kur një komunitet ngre zërin për tokën, detin, lagunën, pyllin, vijën bregdetare dhe dinjitetin e vet, pushteti kërkon të gjejë çfarë pasaporte ka protestuesi, apo të gjejë një grupim të papëlqyer që ta veshë me dekoratën e organizatorit të protestave. Nuk pyet çfarë po mbron, por nga kush po përdoret. Dhe kur nuk gjen dot një armik të besueshëm, e shpik në ekran. Dhe këtu ka plot analistë e deputetë të përdalë që i thonë dajës derr dhe dosës hallë.
Por këtë herë problemi është se ekrani nuk e krijoi dot narrativën, ose e thënë ndryshe, atë të vërtetën që shitet si realitet. Nuk ja doli dot. Rrjetet sociale e çanë murin. Pamjet dolën. Zërat dolën. Marshimi doli. Indinjata doli. Mbushi sheshin. Në një vend ku qeveria ka ndërtuar një aparat të madh kontrolli politik, administrativ dhe propagandistik, pati diçka që nuk e kontrolloi dot plotësisht, që ishte qarkullimi horizontal i zemërimit qytetar. Dhe kjo e trembi më shumë se vetë protesta. Sepse protesta për Zvërnecin nuk ishte vetëm kundër një gardhi, por ishte kundër një modeli.
Modeli është që zona e mbrojtur bëhet tokë e negociueshme, ligji bëhet pengesë për t’u ndryshuar, ai ndryshohet, por edhe këtë e bëjnë si sytë e vet dhe nxjerrin sytë, KKT-ja bëhet sporteli ordiner i projekteve të mëdha, investitori me brandet e tij bëhet arsye për të pezulluar çdo debat, qeveria bëhet avokate dy lekshe e projektit, media bëhet e kujdesshme me pushtetin, dhe qytetari, në fund, shpallet i manipuluar nga grekët. Në këtë model, natyra nuk ka zë. Banori ka zë vetëm kur pranon takimin me një kryetare bashkie lokale. Aktivisti është pengesë. Gazetari është i lirë deri sa nuk prek interesat e pronarit, dhe te ky rasti gazetari i shkretë hesht nga halli. Dhe protesta është demokratike vetëm kur nuk shqetëson askënd.
Pikërisht këtu duhet kthyer debati. Jo te pyetja pse shkroi një gazetë greke, por pse nuk shkruan gazetat dhe ekranet shqiptare. Kush e fshehu nga brenda Shqipërisë këtë që po ndodhte? Pse?
Po ja u them unë me kompetencë pse. Mbulimi i saj është i rrezikuar prej kohësh nga interesa shumë konkrete, si ndërtues, investitorë strategjikë, përfitues lejesh, marrës tenderash, pronarë mediash që kanë shumë më tepër për të humbur nga një përplasje me pushtetin sesa nga humbja e besimit publik. Ndoshta sepse këtë të fundit e fitojnë prapë me ahengun dhe reality show të rradhës. Hiq këtu ata që e kanë pësuar nga pushteti si News 24 që e mbulon protestën për bukuri.
Në fund, ky është paradoksi i ditëve të fundit. Pushteti u përpoq të na bindte se rreziku vinte nga një gazetë greke. Por gazeta greke u bë e dukshme vetëm sepse gazetat shqiptare heshtën. Në një vend me media të lira, ajo do të ishte thjesht një burim i huaj në sfond dhe bën vaki të mos e lexonte askush këndej nga anët tona. Në Shqipëri, kjo diferencë tonesh u bë alibi. Jo sepse kishte aq shumë rëndësi, por sepse boshllëku i medias shqiptare ishte kaq i madh.
Prandaj nuk duhet të hamë për djathë sapunin e markës “Pse shkroi Greqia për Zvërnecin?”, por duhet të pyesim fort “Pse nuk shkroi Shqipëria për Zvërnecin?” Dhe më saktë akoma, pse heshtën ata që kanë ekranet më të mëdha, lejet më të mëdha, resortet e mëdha, tenderat e mëdhenj dhe frikën e madhe nga e njëjta dorë që firmos fatin e tyre ekonomik?
Kjo është çështja. Jo a ka grekë pas protestës, por a ka shqitarë me media kombëtare apo rajonale që mbulojnë protestën. Kishte ca rajonalë, por shumica e mbuluan me heshtje. Lexoni raportin e qendrës Res Publica të kuptoni se nga çfarë rrezikohen mediat tradicionale dhe pse rrjetet sociale, me gjithë turlinë e tyre delirante, janë më të besueshëm. Kjo sepse testi i Zvërnecit i nxorri ibret mediat tradicionale.
Kjo më kujton atë shprehjen: “Mora pushkën dola malit, të luftoja për atdhe, ku ta dija unë i varfëri se armiku ishim ne…”
Komentet
Bëhu i pari që komenton!
Lini një Koment të Ri
Për t'u përgjigjur një komenti specifik, kliko butonin 💬 Përgjigju poshtë atij komenti.