Investimet në Shqipëri: Zhvendosja drejt teknologjisë dhe dobësitë e investimeve publike

Sektori i investimeve në Shqipëri po përjeton një ndryshim të dukshëm: ndërsa rajoni i Ballkanit Perëndimor konsolidohet si qendër prodhuese, vendi ynë, së bashku me Kosovën dhe Malin e Zi, po shfaqet një orientim më të fortë drejt pasurive të paluajtshme. Njëkohësisht, bizneset po rishikojnë portofolat e tyre duke zhvendosur pjesën kryesore të kapitalit nga toka dhe ndërtesat drejt teknologjisë, makinerive dhe pajisjeve digjitale. Në nivel privat, investimet shqiptare jashtë vendit arritën rekorde të reja në 2025, ndërsa interesimi i individëve për titujt e shtetit u tkurr për të tretin vit radhazi.

Rritja e këtyre trendeve shoqërohet me mangësi në ekzekutimin e projekteve publike: raporton monitor se shpenzimet kapitale të buxhetit në tremujorin e parë të 2026 ishin vetëm 5.2 miliardë lekë (rreth 53 milionë euro), niveli më i ulët për 17 vjet. Kjo përqendrim i lartë i shpenzimeve në fund të vitit të mëparshëm dhe anulimet e disa procedurave investuese nxjerrin në pah probleme të planifikimit dhe zbatimit.

Sektore specifikë gjithashtu treguan lëvizje të rëndësishme: investimet në ujësjellës-kanalizime kaluan mbi 150 milionë euro në 2025, por subvencionet e drejtpërdrejta për shoqëritë e ujit mbetën modeste dhe një pjesë e madhe u shfrytëzua për konkurrencën me kostot e energjisë. Ndërkohë, projekti i disa ndërhyrjeve publike u pezullua ose anulua, duke theksuar nevojën për një menaxhim më të mirë të proceseve konkurruese dhe financimeve.

Pasojat e kësaj dinamike janë të dukshme: mungesa e fondeve dhe kaliteja e investimeve rrezikojnë të komprometojnë potencialin për tërheqjen e kapitalit të huaj dhe zhvillimin e infrastrukturës thelbësore. Për të kthyer kursin kërkohet përmirësim në transparencë, planifikim afatgjatë dhe koordinim ndërinstitucional; gjithashtu, fokusi duhet të vihet te nxitja e investimeve në teknologji dhe kapacitete prodhuese për t’u integruar më mirë në zinxhirët rajonalë të vlerës. Sipas monitor, monitor