Korridori VIII në rrezik: vonesa, standarde të reja dhe problemet e integrimit të portit

Korridori VIII, projekt i rëndësishëm për lidhjen e Adriatikut me Ballkanin dhe pjesë e strategjisë së BE-së dhe NATO-s, po përballet me vonesa dhe probleme cilësore që rrezikojnë zbatimin e tij brenda afateve dhe standardeve europiane. Dështimi i tenderit për Portin e ri të Porto Romanos, punimet e dobëta rrugore dhe vonesat në rikonstruksionin e hekurudhës krijojnë një ngërç që vështirëson integrimin e elementeve kyç të korridorit: rrugë, hekurudhë dhe porte.

Sipas monitor, ndryshimet rregullatore të vitit 2024 — duke përfshirë rregulloren BE 2024/1679 të miratuar më 13 qershor 2024 — kanë ngritur standardet teknike dhe kohore për Rrjetin Transeuropian të Transportit. Këto norma kërkojnë që segmentet e reja të rrugës të lejojnë shpejtësi të larta për automjetet, ndërsa hekurudhat duhet të jenë të elektrifikuara dhe të pajisura me sistemin e sinjalizimit ERTMS për ndërveprueshmëri rajonale.

Kërkesat e reja teknike përfshijnë gjithashtu mundësinë e qarkullimit të trenave të pasagjerëve me shpejtësi deri në 160 km/h, transport mallrash me trena deri në 740 metra dhe përforcime strukturore të urave e tuneleve. Pasiguria në zbatimin e këtyre parametrave, veçanërisht në nyjet kryesore si Elbasan dhe Qafë Thanë, rrit rrezikun që Shqipëria të mbetet jashtë rrjetit kryesor transeuropian për disa vite.

Në terren, vërehen probleme me cilësinë e punimeve dhe menaxhimin e kontraktuesve. Pjesa Elbasan–Qafë Thanë është e ndarë në tetë lote, ku disa prej tyre po përfundojnë dhe disa të tjera po hasin vështirësi; lotet e para po zhvillohen nga kompani si Gjoka Konstruksion, A.N.K, Gener 2, G.P.G Company dhe 4 AM. Një shembje e shpateve pranë Librazhdit dhe kritikat e inxhinierëve të infrastrukturës kanë nxjerrë në pah mungesën e plotë të zbatimit të standardeve teknike në disa pjesë të projektit.

Bypass-i i Elbasanit mbetet nyja më problematike që po pengon përparimin e të gjithë korridorit. Pavarësisht se projekti teknik është përfunduar dhe pjesa financiare është parashikuar në buxhetin e vitit 2026, procedurat e prokurimit dhe nevoja për rishikime kanë vonuar nisjen e punimeve. Ndërkohë, nga ana e portit, procesi për Porto Romanon — i nisur në 2024 me fond limit rreth 390 milionë euro dhe interes nga kompani të mëdha të ndërtimit — u komplikua nga skualifikime dhe mospërputhje tekniko-financiare, duke shtuar rrezikun e vonesave disa-vjeçare për integrimin port-hekurudhë.

Ndërtimi i segmentit Elbasan–Lekaj dhe pjesët e tjera rrugore vijon me afate për disa lote brenda vitit 2026, por infrastruktura hekurudhore dhe integrimi me portet po ecin më ngadalë. Për fatin e Korridorit VIII vendimtare mbetet përshpejtimi i zbatimit të standardeve teknike, koordinimi i projekteve ndërsektoriale dhe zgjidhja e çështjeve të tenderave për Porto Romanon dhe Bypass-in e Elbasanit; raporton monitor.