Pasaporta para njeriut

Nga Ardit Rada

Sputnik Srbija në Kosovë nuk hapet. Hapet në Tiranë, në serbisht, për një publik që praktikisht nuk ekziston, dhe pikërisht për këtë e lexojmë prej këtu. Mbrëmjen e 3 shtatorit, një ditë pasi Dirk Schuebel mori detyrën e ambasadorit të Bashkimit Evropian në Prishtinë, portali doli me vlerësimin e vet për të, nën titullin “Historia përsëritet: çfarë sjell gjermani në Prishtinë”. Ilustrimi ishte një fotomontazh me tre flamuj, i bërë me kompjuter. Analizën e nënshkruante Stevica Deđanski nga Qendra për Bashkëpunim Ndërkombëtar, dhe konstatimi i tij i parë nuk kishte të bënte me asgjë që ambasadori i ri kishte thënë ose bërë.

Dy fjalë për vendin ku doli teksti, sepse vendi është pjesë e mesazhit. Sputnik Srbija është redaksia e Beogradit e Rossiya Segodnya, me gazetarë që paguhen nga Moska dhe që botojnë në serbisht që nga viti 2015. Materialet e saj mund t’i marrë kushdo pa pagesë, dhe tabloidët më pranë qeverisë serbe, Informer dhe Večernje novosti mes tyre, i marrin rregullisht; në Republika Srpska të njëjtën gjë e bën transmetuesi publik. Mali i Zi e ndaloi Sputnikun në prill 2022. Serbia ka zgjedhur ta shesë praninë e tij si çështje sovraniteti. Më 26 qershor, ministri serb i informacionit, Boris Bratina, i deklaroi RT Balkan se kërkesat e BE-së për bllokimin e RT Balkan dhe të Sputnikut janë censurë. Më 8 korrik, pasi tetë shtete anëtare nuk pranuan të hapnin Klasterin 3, Aleksandar Vučić e përmendi mbylljen e mediave ruse si një nga dy pengesat dhe tha se Serbia nuk do ta bëjë. Ajo që vijon, pra, është botuar në një platformë që Beogradi ka zgjedhur ta mbajë duke paguar me një klaster të anëtarësimit.

“Gjermanët janë ‘miq’ të vjetër të serbëve në histori, dhe kjo na mjafton si sinjal për atë që na pret”, tha Deđanski. Thonjëzat te fjala “miq” janë të tijat. Na mjafton si sinjal: biografia vjen e dyta, mandati dhe deklarata e ditës së parë vijnë më pas, dhe të gjitha lexohen nën dritën e së parës. Vetëm më vonë teksti kalon te postet që ka mbajtur Schuebel, dhe prej tyre zgjedh vetëm një. Si ambasador i BE-së në Minsk, ai “u akuzua nga Minsku për ndërhyrje në zgjedhjet presidenciale të 2020-s”. Kush e akuzoi, nuk thuhet. Ishte qeveria e Lukashenkos, pas zgjedhjeve që BE-ja nuk i njohu, dhe akuza ishte e njëjta që u hodh atë vjeshtë mbi çdo mision perëndimor. Schuebel qëndroi në Minsk edhe kur shtetet anëtare tërhoqën ambasadorët e tyre; në qershor 2021, katër ditë pas sanksioneve për rastin Ryanair, u thirr në ministri dhe iu bë me dije të largohej; akreditimi nuk iu rinovua më. Njolla që Sputniku i gjen në biografi është se Aleksandr Lukashenko donte ta hiqte qafe.

Korniza ishte gati para njeriut
Teza kryesore e Deđanskit është se me këtë emërim “Bashkimi Evropian ia kthen goditjet Amerikës”, e cila, nën administratën e sotme, ka vendosur “t’i dëgjojë sadopak Serbinë dhe serbët e Kosovës për të drejtat elementare të njeriut”. Gjermania dhe Brukseli, thotë ai, tani “përpiqen t’i kthejnë gjërat në cilësimet e tyre, ku Serbisë nuk i njihet asgjë dhe Prishtina glorifikohet”. Në të njëjtin pasazh ai pranon se mirëkuptimi i ri i Uashingtonit ka sjellë “jo shumë ndihmë”. E shënojmë këtë pranim, sepse është i vetmi vend ku teksti takohet me provat e veta.

Metoda është provuar së fundi në Bosnjë, dhe bilanci i saj atje meriton pikërisht një paragraf. Para se Christian Schmidt të vinte si Përfaqësues i Lartë në 2021, Milorad Dodik paralajmëroi se Republika Srpska do ta “trajtojë Christian Schmidtin si turist”. Në qershor 2023 kuvendi i entitetit pushoi së zbatuari vendimet e tij dhe u ankua se Gjykata Kushtetuese e shtetit ishte e njollosur nga tre gjyqtarë të huaj, një gjerman, një shqiptar dhe një zviceran. Në shtator 2025, në Moskë, Dodiku e krahasoi Schmidtin me Hitlerin. Kur Schmidt njoftoi këtë maj se largohet, Dodiku shkroi se ai “e lë Bosnjë dhe Hercegovinën ashtu si e gjeti kur erdhi: pa asnjë legjitimitet”. Kur Schmidt përdorte kompetencat e Bonit, ishte gjermani që imponon; kur nuk i përdorte, mbetej turisti. Nuk kishte asnjë rezultat që ta nxirrte nga kategoria, sepse kategoria i ishte caktuar në kontrollin e pasaportave, jo në detyrë.

Një kornizë që punon nga të dyja anët
Fjalia e Deđanskit për “cilësimet” ka brenda një valvul dykahëshe. Çdo gjë që bën Zyra e BE-së dhe që Beogradit nuk i pëlqen do t’i ngarkohet tash e tutje paragjykimit të trashëguar të gjermanit, një lexim që s’ka nevojë për prova, sepse provat i ka dhënë historia. Dhe çdo gjë që Beogradi arrin të marrë, nga dialogu, nga Brukseli, nga Uashingtoni, do të matet me atë që do t’i kishte dhënë një ndërmjetës i paanshëm, ku gjermani është arsyeja pse mori më pak. Kjo kornizë nuk mund të humbasë. Lëshimi që fitohet është lëshimi që gjermani u përpoq ta pengonte. Lëshimi që refuzohet është lëshimi që gjermani e bllokoi. Ambasadori vjen i dënuar paraprakisht për të parën, dhe meritën për të dytën ia kanë caktuar që më parë; asnjëra nuk varet nga ndonjë vendim që ai të ketë marrë deri sot.

Burimi, i përgatitur
Këtu ka më pak rëndësi njeriu që sulmohet se zyra që ai mban. Schuebel ka tre kapele, ambasador, shef i Zyrës së BE-së dhe Përfaqësues i Posaçëm për Kosovën, dhe përmes tyre bëhet një nga kanalet kryesore përmes të cilave Brukseli do të mësojë çfarë ndodh në veri, në strukturat paralele serbe, në incidentin e radhës të sigurisë, në dialog. Raportet e tij do të shkojnë te Shërbimi i Veprimit të Jashtëm dhe te shtetet anëtare si raportimi i vetë Unionit. Teksti i Deđanskit i drejtohet këtij raportimi para se të ketë ende një raportim për të kontestuar. Sapo publikut që e ndjek median e Beogradit t’i jetë mësuar se njeriu që raporton është gjerman me motive të trashëguara, çdo gjetje që bie ndesh me versionin e Serbisë e ka përgjigjen gati, një përgjigje që nuk merret fare me gjetjen. Argumentit nuk do t’i duhet ta rrëzojë provën; mjafton të identifikojë pasaportën e atij që e solli.

Të njëjtin zëvendësim Beogradi e provoi tre javë më parë me një zyrë tjetër ndërkombëtare. Më 17 gusht, duke folur në klinikën Tiršova për rihapjen e urës mbi Ibër (Ibar), Vučić nuk e përmendi gjeneralmajor Özkan Ulutaşin as me emër, as me gradë, dhe nuk e përmendi NATO-n. “To radi Turčin, komandant KFOR-a”, tha ai: këtë e bën turku, komandanti i KFOR-it. Tri ditë më vonë, në letrën për Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, i njëjti oficer quhej “gjeneral Özkan Ulutaş”, me gradë e mbiemër në vend. Regjistri zgjidhet sipas publikut. Për Brukselin dhe Mark Rutten, institucioni; për publikun e brendshëm, etnonimi që e shpjegon vendimin para se vendimi të shqyrtohet. Me KFOR-in ishte turku. Me Zyrën e BE-së është gjermani. E reja në rastin Schuebel është koha. Mekanizmi i zhvlerësimit është instaluar para se të ketë çfarë të zhvlerësohet.

Ajo që e bën këtë operacion të veçantë është vendi ku kryhet. Serbia ka statusin e kandidatit dhe negocion klastere. Qeveria e saj ka refuzuar, publikisht dhe pikërisht para medias në fjalë, kërkesën e Unionit për mediat shtetërore ruse, dhe presidenti i saj e ka pranuar një klaster të bllokuar si kosto. Njëra nga mediat që mbahen nën këtë mbrojtje ka botuar tani dosjen kundër përfaqësuesit të vetë Unionit në Kosovë, mbi bazë kombësie. Brukseli i cilëson operacionet informative ruse si rrezik për sigurinë në dokumentet e veta strategjike. Politika e tij e zgjerimit e ka trajtuar vendimin e Beogradit që një prej tyre ta strehojë dhe ta mbrojë si një problem të menaxhimit të anëtarësimit. Artikulli i Deđanskit i bashkon të dyja dosjet në një: platforma ruse që Brukseli përpiqet ta menaxhojë si problem në Beograd përdoret tani për të përgatitur dosjen kundër përfaqësuesit të Brukselit në Prishtinë.

Çfarë dërgoi në fakt Brukseli
Këtu duhet të jemi të drejtë me leximin, sepse biografia është dokument legjitim dhe Brukseli këtë biografi e zgjodhi me qëllim. Paraardhësi i Schuebelit, Aivo Orav, erdhi në Prishtinë nga Shkupi dhe Podgorica. Schuebel vjen nga Divizioni për Rusinë i Shërbimit të Veprimit të Jashtëm, që e ka drejtuar dy herë, me Moldavinë, Kievin, Partneritetin Lindor dhe Minskun ndërmjet. Kosova është posti i tij i parë në Ballkanin Perëndimor. Portali Kosovo Online, i financuar nga Beogradi, e vuri re këtë më 13 korrik, ditën kur Këshilli e emëroi, dhe profilin e tij e titulloi “mbrojtës i sanksioneve kundër Rusisë”. Leximi ishte i saktë. Këshilli vendosi një diplomat me ekspertizën më të freskët për Rusinë në një dosje ballkanike ku Serbia është i vetmi kandidat që nuk pranon të përafrohet me politikën e Unionit ndaj Rusisë, dhe mesazhi i parë i Schuebelit në detyrë e falënderoi Kosovën pikërisht për përafrimin vullnetar me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë.

Mediat e Beogradit, pra, e kuptuan emërimin ditën që u bë, dhe e kuptuan saktë, shtatë javë para se Sputniku t’i kapte këndin gjerman. Në korrik sinjali u lexua si aftësi: një specialist i sanksioneve pranë një kandidati që nuk përafrohet. Në shtator e njëjta biografi u rishit si paragjykim. Brukseli e konceptoi emërimin si njërën gjë. Beogradi e ka shpenzuar kohën ndërmjet duke e përkthyer në tjetrën, dhe përkthimi tani qarkullon te publiku që i intereson Beogradit, para se Brukseli ta ketë shpjeguar publikisht fare çfarë donte.

Konstatimi
Deđanski mbyll me vërejtjen se kush nuk kupton çfarë thotë ky emërim “nuk do të kuptojë kurrë, flasim kot”. Pajtohemi që emërimi flet. Pjesa tjetër e tekstit të tij është udhëzim për publikun se si t’i dëgjojë dy vitet që vijnë: çdo raport nga Zyra e BE-së në Prishtinë që nuk i pëlqen Beogradit është shkruar nga një gjerman, dhe çdo rezultat që Beogradit i pëlqen është nxjerrë me zor nga një gjerman. Bosnja tregon sa gjatë mund të mbahet një udhëzim i tillë. Schmidt u largua me Dodikun që ikjen e tij e paraqiste si vërtetim të ardhjes, dhe asgjë mes tyre nuk u lejua të llogaritej.

Gjermani solli në Prishtinë një karrierë të kaluar me sytë nga Moska. Kjo është biografia. Pasaportën ia shtuan më vonë, në Beograd, për përdorim të brendshëm. Serbia po i shpjegon Brukselit që tani pse provave nga njeriu i tij në Prishtinë u duhet zbritur pesha që përpara. Mësimi jepet në një platformë që Brukseli i kërkoi Beogradit ta mbyllë dhe Beogradi nuk e mbylli, edhe me çmimin e një klasteri; kostoja nuk ndryshoi as platformën, as sjelljen që ajo mundëson. Beogradit i është dhënë arsye të besojë se është më lirë ta diskreditosh atë që Unioni shikon, se t’i përgjigjesh asaj që Unioni gjen.

Shkrimi origjinal në gjuhën angleze: https://tiranaexaminer.com/reading-the-passport/