Rajoni i Ballkanit Perëndimor: pjesa prodhuese konsolidohet, Shqipëria lëviz drejt sektorëve të pasurive të paluajtshme

Një analizë e fundit nxjerr në pah ndryshimet e strukturës së Investimeve të Huaja Direkte (IHD) në ekonomitë e Ballkanit Perëndimor. Disa vende po konsolidohen si qendra prodhuese, ndërsa të tjerat po orientohen drejt shërbimeve dhe sektorëve si turizmi dhe pasuritë e paluajtshme.

Sipas monitor, raporti i Bankës Botërore grupon ekonomitë e rajonit në dy kategori kryesore: destinacione prodhuese—përfshirë Serbinë, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjën e Hercegovinë—dhe destinacione të orientuara ndaj shërbimeve—si Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi, ku dominojnë investimet në turizëm dhe pasuri të paluajtshme.

Ndryshime sektoriale dhe rritje e kompleksitetit

Raporti evidenton gjithashtu një përmirësim të përbërjes së industrive: Bosnja po zhvendoset nga prodhimet ushqimore drejt industrisë automobilistike dhe të transportit; Maqedonia e Veriut po përqëndrohet më shumë te makineritë dhe pajisjet me teknologji të lartë; ndërsa në Shqipëri, pajisjet elektrike po zëvendësojnë tekstilet si nënsektor kryesor i IHD-ve. Që nga viti 2021, investimet greenfield janë më të mëdha dhe më të sofistikuara, duke u orientuar drejt aktiviteteve me vlerë të shtuar të mesme dhe të lartë.

Një efekt i këtij ndryshimi struktural është ulja e vendeve të punës të krijuara nga IHD-të. Në Shqipëri, mesatarja vjetore e vendeve të reja nga projektet e huaja ra nga rreth 9,000 në periudhën 2010–2014 në rreth 3,700 për vitet 2022–2025. Në Serbi, numri mesatar u ul nga afërsisht 21,000 në rreth 10,000; në Maqedoninë e Veriut, nga rreth 5,800 në rreth 2,200. Vetëm Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova shfaqën rritje marginale në krijimin e vendeve të punës.

Raporti vë në dukje se përqendrimi i vendeve të punës nga IHD-të në aktivitete me vlerë të shtuar të lartë mbetet i lartë për disa vende: Serbia dhe Shqipëria kanë rreth 80% të vendeve të punës në sektorë me vlerë të shtuar të lartë, ndërsa Bosnja, Maqedonia e Veriut dhe Kosova rreth 75%. Mali i Zi përbën një përjashtim, me vetëm 37% në aktivitete me vlerë të shtuar të lartë dhe një peshë më të madhe të vendeve të punës në sektorë me vlerë të shtuar të mesme, megjithëse ky treg ka shfaqur përmirësim kohët e fundit. Në përgjithësi, zgjatja e këtij procesi nënvizon nevojën për politika që favorizojnë cilësinë e investimeve mbi sasinë.

Në përfundim, raporti thekson përparësinë e promovimit të investimeve me vlerë të shtuar më të lartë dhe menaxhimin e ndikimit të tyre në tregun e punës, raporton monitor.