Sfidat kryesore në ndërtim dhe infrastrukturë: projekte strategjike në rrezik

Sektori i ndërtimit dhe i infrastrukturës në Shqipëri përballet me probleme të shumta që po pengojnë zbatimin e projekteve kryesore në kohë dhe me standardet e pritura. Projektet strategjike, veçanërisht ato që synojnë lidhjen rajonale dhe transportin hekurudhor apo detar, po përballen me vonesa, mungesë cilësie dhe dështime të tenderëve.

Sipas monitor, në fokus janë çështje të tilla si dështimi i tenderit për Portin e Porto Romanos, vonesat në ndërtimin e hekurudhës dhe paralajmërimet për cilësinë e punimeve në aksin e Korridorit VIII. Ekspertë si Osman Metalla kanë vënë në dukje se mungesa e një “porte” funksionale dhe e standardeve të qëndrueshme rrezikon të lërë projekte kyçe si letrën e iniciativës, në vend që t’i shndërrojë ato në infrastrukturë të zbatueshme.

Problematika shtrihet edhe te çështjet financiare e administrative: kompensimet për pronat me ndërtime informale pritet të kalojnë mbi 37 milionë euro në vitin 2025, ndërsa mbledhja e taksave nga përdorimi i automjeteve arrin rreth 340 milionë euro, nga të cilat vetëm 36 milionë kanalizohen për mirëmbajtjen e rrugëve. Ndërkohë, rrjeti rrugor është pakësuar me rreth 181 km midis 2014 dhe 2024, dhe qeveria synon që deri në 2030 rreth 20% të rrugëve të përfshihen në skema tarifimi elektronik; ndërtuesit vendorë kërkojnë reduktim të taksës së ndikimit në infrastrukturë, duke paralajmëruar rritje çmimesh për ndërtimet.

Analistët dhe inxhinierët kërkojnë kontroll më të rreptë të proceseve të prokurimit, standardeve të ndërtimit dhe zbatimit të sigurimeve për përgjegjësitë teknike, për të shmangur dështimet dhe dëmet afatgjata. Pa një reformë të tillë dhe pa transparencë më të fortë në menaxhimin e kontratave, rreziku që shumë projekte të mbeten vetëm në letër mbetet i lartë, edhe pse disa aktorë e shohin Korridorin VIII si potencial për zhvillim energjetik dhe transporti rajonal.

Raporton monitor se për të rikthyer besueshmërinë dhe për të përmbushur objektivat strategjike kërkohet përmirësim i menjëhershëm i planifikimit, zbatimit dhe mbikëqyrjes së projekteve, si dhe përqendrim në cilësi e transparencë për të siguruar që investimet e mëdha të sjellin përfitime afatgjata.