ZAGREB – Kos prezanton qasjen e re për zgjerimin e BE-së, integrim gradual dhe reforma për t’i dhënë fund ngërçit

– Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos prezantoi sot disa nga elementet kryesore të propozimit të Komisionit Evropian për reformimin e procesit të zgjerimit të BE-së, raportoi “Euronews”.

Ajo përshkroi planet për integrim gradual, kontrolle më të rrepta ndaj vendeve kandidate dhe një metodologji të re, ndërsa procesi hyn në atë që ajo e cilësoi si një “moment të ri të Helsinkit”.

“Bota ka ndryshuar. Dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, tha sot komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos gjatë Konferencës së Ambasadorëve Kroatë, në Zagreb.

Në fjalimin e saj, Kos paraqiti elementet kryesore të rishikimit të politikës së BE-së përpara zgjerimit, një nismë e lënë prej kohësh në pritje, e cila shqyrton se si mund të funksionojë Bashkimi Evropian me më shumë se 30 shtete anëtare.

Komisioni e ka rikthyer këtë çështje në agjendë për të rimarrë iniciativën, përpara një diskutimi kritik mes liderëve të BE-së në tetor.

Për komisioneren sllovene, BE-ja po përballet me një “moment të ri të Helsinkit”, duke iu referuar takimit të liderëve evropianë në kryeqytetin finlandez, i cili hapi rrugën për zgjerimin e madh të BE-së pas Luftës së Ftohtë, kur 10 vende të reja iu bashkuan unionit.

Ajo veçoi në mënyrë të veçantë përparimin e shpejtë të Malit të Zi, i cili është vendi më i avancuar drejt anëtarësimit në BE, përparimin e Shqipërisë në përmbushjen e kritereve kryesore për shtetin e së drejtës, avancimin e rëndësishëm teknik të Ukrainës dhe Moldavisë, si dhe vendimin e Islandës për të rifilluar procesin e anëtarësimit.

“Komisioni do të paraqesë idetë e tij se si Bashkimi Evropian duhet të përgatitet ndërsa vendet kandidate afrohen drejt përfundimit të negociatave të anëtarësimit”, tha Kos.

“Sipas mendimit tim, duhet të trajtojmë katër çështje për të krijuar konsensus në nivelin më të lartë për pranimin e shteteve të reja anëtare.”

Reformat e brendshme

Sipas komisioneres së BE-së për zgjerimin, një union më i madh do të ketë nevojë për reforma të rëndësishme, për të ruajtur aftësinë për të vepruar dhe për t’iu përshtatur shpejt situatave të krizës.

Në mënyrë të rëndësishme, ajo argumenton se ndryshimet në proceset vendimmarrëse dhe në strukturën institucionale mund të realizohen pa ndryshuar traktatet e BE-së.

Ndryshimi i traktateve do të kërkonte negociata të gjata dhe një proces të paparashikueshëm ratifikimi nga shtetet anëtare.

“Duhet ta përdorim këtë për ta bërë vendimmarrjen më të thjeshtë dhe më fleksibël. Kjo mund të nënkuptojë gjithashtu reduktimin e numrit të fushave, ku një shtet i vetëm anëtar mund të bllokojë të gjithë të tjerët. Mund të nënkuptojë gjithashtu institucione më të vogla”, tha Kos.

Ajo përmendi gjithashtu bashkëpunimin e zgjeruar, një mekanizëm ligjor që u lejon një grupi më të vogël vendesh të BE-së, të ecë përpara me një nismë edhe kur shtetet e tjera nuk janë ende gati ta bëjnë këtë.

Ky mekanizëm është përdorur në fusha që përfshijnë Marrëveshjen e Shengenit dhe euron.

Garanci demokratike

Një tjetër element i theksuar nga komisionerja është forcimi i mekanizmave ekzistues të mbrojtjes, për të parandaluar që vendet e reja anëtare të largohen nga standardet demokratike dhe shteti i së drejtës pas anëtarësimit.

Kjo ide është propozuar edhe nga pesë vendet themeluese të BE-së, të cilat e kanë cilësuar përvojën e Hungarisë nën drejtimin e Viktor Orbán si një mësim për të ardhmen.

“Duhet të shkojmë një hap më tej. Duhet të sigurohemi që të mos lejojmë kuaj Troje. As sot, as pas 10 apo 20 vjetësh. Përvoja e fundit ka treguar se mund të nevojiten masa më të forta mbrojtëse për të parandaluar dhe, nëse është e nevojshme, korrigjuar shkeljet e parimeve dhe vlerave themelore të Unionit tonë”, tha Kos.

Megjithatë, propozimi ka shkaktuar debate, pasi mund të jetë në kundërshtim me një nga parimet themelore të BE-së, sipas të cilit shtetet anëtare duhet të trajtohen në mënyrë të barabartë.

Ekziston rreziku që kjo të krijojë shtete anëtare të një “niveli të dytë”.

Ambasadori i Malit të Zi në BE, Petar Markoviç tha për “Euronews” se Podgorica do ta mbështeste një sistem të tillë garancish, me kusht që ato të bazoheshin në kritere objektive dhe të vlerësoheshin rast pas rasti.

“Masa të tilla janë të domosdoshme, jo thjesht të dëshirueshme. Kjo është thelbësore për të ndërtuar besim dhe unitet brenda Unionit tonë për pranimin e anëtarëve të rinj”, shtoi Kos.

Sipas saj, garancitë më të forta mund të ndihmojnë gjithashtu në lehtësimin e procesit të ratifikimit të anëtarësimeve të reja.

Metodologjia e zgjerimit

Disa vende të BE-së, veçanërisht Franca dhe Gjermania, kanë sugjeruar gjithashtu që Bashkimi Evropian duhet të rishikojë metodologjinë e zgjerimit, veçanërisht përmes “integrimit gradual”, i cili do t’u ofronte vendeve kandidate përfitime konkrete në një fazë më të hershme të procesit.

“Zgjerimi i BE-së duhet të evoluojë për t’iu përgjigjur realiteteve të sotme”, tha Kos, duke vënë në dukje se procesi i anëtarësimit mund të zgjasë me dekada, ndërsa kundërshtarët e BE-së mund ta shfrytëzojnë këtë pasiguri, për të ushtruar presion politik dhe për ta penguar procesin.

“Prandaj duhet të largohemi nga logjika “gjithçka ose asgjë” në zgjerim. Na duhet një qasje më e strukturuar, për të kapërcyer një periudhë kohore që nuk e kemi më në dispozicion. Duhet të kërkojmë mënyra më ambicioze për integrim gradual”, tha ajo.

Urgjenca për të rishikuar metodologjinë e zgjerimit lidhet kryesisht me nisjen e procesit të anëtarësimit të Ukrainës.

Vendet evropiane druhen se një formë anëtarësimi dhe garancish sigurie, mund të bëhet pjesë e një marrëveshjeje të mundshme paqeje me Rusinë, në mënyrë që Ukraina të lidhet në mënyrë të qëndrueshme me Evropën.

Kos theksoi se vendet që synojnë anëtarësimin në BE, tashmë mund të përfitojnë nga disa avantazhe në fazat e hershme, si anëtarësimi në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) dhe lidhja me rrjetin energjetik të BE-së.

“Këto janë hapa pozitivë. Por nuk mjaftojnë”, tha ajo.

Masat kalimtare

Së fundi, komisionerja e BE-së për zgjerimin theksoi se Brukseli duhet të kuptojë ndikimin që anëtarët e rinj do të kenë te shtetet aktuale anëtare dhe të mbrojë interesat e unionit nga rreziqet e mundshme.

“Ne kemi përvojë me masa kalimtare të gjera, për të siguruar që integrimi i anëtarëve të rinj të zhvillohet pa probleme. Dhe duhet të sigurohemi që buxheti i BE-së të vazhdojë të financojë prioritetet tona”, shtoi ajo.

Mënyra se si vendet e reja anëtare duhet të përfshihen në buxhetin e BE-së është një çështje mosmarrëveshjeje mes qeverive evropiane, duke e komplikuar më tej negociatën tashmë të tensionuar për Kuadrin Financiar Shumëvjeçar të ardhshëm të BE-së. /