“Amerika e Para” rrezikon të bëhet “Amerika e Vetmuar”

Aleatët e SHBA-së po zhgënjehen gjithnjë e më shumë nga strategjia agresive e politikës së jashtme të vendit, një lëvizje që po trondit themelet e diplomacisë botërore. Ky izolim në rritje po transformon marrëdhëniet ndërkombëtare, duke e lënë Uashingtonin në një pozicion ku slogani “Amerika e Para” po interpretohet gjithnjë e më shumë si “Amerika e Vetmuar”.

Pak qytete janë më emblematike të aleancës transatlantike të pasluftës sesa kryeqyteti gjerman, i cili ka shërbyer historikisht si pika e takimit të vlerave të përbashkëta perëndimore.

Historia e Berlinit është e thurur me mbështetjen amerikane, duke filluar nga viti 1963, kur John F. Kennedy mbajti fjalimin e tij të famshëm “Ich bin ein Berliner” (Unë jam një berlinez), e deri te momenti i vitit 1987, kur Ronald Reagan sfidoi hapur udhëheqjen sovjetike para Murit të Berlinit. Edhe në vitin 2008, kur Barack Obama u prit me entuziazëm masiv, dukej se miqësia SHBA-Evropë ishte e pathyeshme.

Megjithatë, sot atmosfera ndaj “Xhaxha Semit” në Berlin, dhe në pjesën më të madhe të botës, është errësuar në mënyrë drastike. Pas vitit të parë të trazuar të mandatit të dytë të Donald Trump, figura e presidentit aktual të SHBA-së shihet me një përzierje frike dhe acarimi.

Talljet e tij publike ndaj evropianëve, duke u kujtuar se pa ndihmën e SHBA-së në Luftën e Dytë Botërore sot të gjithë do të flisnit gjermanisht, kanë shkaktuar plagë të thella në dinjitetin e aleatëve.

Për shumë qytetarë gjermanë që kanë pasur lidhje historike dhe emocionale me Amerikën, ky imazh i ri që Trump po përhap në botë konsiderohet absolutisht shkatërrues. Kjo frymë e re, po e portretizon Amerikën jo më si një udhëheqëse të botës së lirë, por si një partner abuziv, miqtë e të cilit po kërkojnë me dëshpërim alternativa, ndërsa armiqtë po shohin me kënaqësi dobësimin e koalicionit perëndimor.

Gjatë vitit të kaluar, administrata Trump ka ndërmarrë hapa radikalë që kanë sfiduar çdo normë diplomatike të mëparshme. Ai ka ndërprerë shumicën e formave të ndihmës së jashtme, është tërhequr nga dhjetëra institucione shumëpalëshe dhe i ka dhënë fund ndihmës ushtarake për Ukrainën, një veprim që evropianët e shohin si një kërcënim ekzistencial për të gjithë kontinentin.

Për më tepër, kërcënimi i tij për të përdorur forcën ushtarake për të marrë Grenlandën, megjithëse i tërhequr më vonë, shënoi një moment thyerjeje të besimit, duke treguar se asnjë aleat nuk është i sigurt nga tekat e Uashingtonit.

Kjo është shoqëruar me një rrymë të vazhdueshme fyerjesh ndaj udhëheqësve si Emmanuel Macron dhe kritikave ndaj Kanadasë, duke e karakterizuar NATO-n thjesht si një gropë parash dhe duke mohuar kontributin e trupave aleate në luftërat e përbashkëta si ajo e Afganistanit.

Nga ana tjetër, Trump vazhdon t’i mbrojë me forcë politikat e tij, duke pretenduar se qëllimi kryesor është t’i japë fund një epoke ku partnerët e huaj kanë përfituar në mënyrë të padrejtë nga Amerika, qoftë në tregti apo në siguri.

Ai këmbëngul se dëshiron ta shpëtojë Evropën nga ato që ai i quan politika vetëshkatërruese, si subvencionet e kushtueshme të energjisë së gjelbër dhe migracioni i paligjshëm, çështje për të cilat ai mendon se ka të drejtë pavarësisht kundërshtimit të elitave evropiane.

Ka disa vende ku ky mesazh rezonon ende pozitivisht, siç është rasti i Izraelit, ku mbështetja për fushatën në Gaza ka rritur popullaritetin e tij, ose në Indi dhe Argjentinë, ku presidenti Javier Milei mbetet një admirues i madh.

Megjithatë, siç vërejnë diplomatë si Rubens Ricupero, është bërë pothuajse e pamundur të ndash personalitetin e presidentit nga imazhi i të gjithë kombit. Kur institucionet nuk arrijnë të kontrollojnë vullnetin e tij, sjellja e Trump reflekton drejtpërdrejt mbi imazhin e SHBA-së, ashtu si veprimet e Putinit ndikojnë në mënyrën se si bota e sheh Rusinë.

Ky ndryshim i paradigmës mbart kosto shumë më të mëdha se thjesht humbja e prestigjit diplomatik; ai po përkthehet në dëme reale ekonomike dhe pasiguri globale. Turizmi në SHBA ka shënuar rënie, i udhëhequr nga mungesa e vizitorëve kanadezë dhe meksikanë, ndërsa markat kryesore amerikane po përballen me një bojkot të heshtur jashtë vendit.

Në Kanada, zemërimi ndaj tarifave të Trump ka çuar në krijimin e aplikacioneve si Maple Scan, që u lejojnë konsumatorëve të shmangin produktet amerikane në favor të atyre vendase.

Në Azi, prodhuesit po diversifikojnë rrjetet e tyre të shitjes për të zvogëluar varësinë nga tregu amerikan, duke e parë Uashingtonin si një partner të pabesueshëm. Akoma më alarmante është situata e sigurisë, ku humbja e besimit te garancitë amerikane po i shtyn vendet nga Evropa në Azi drejt një riarmatimi të shpejtë, duke hapur madje debate mbi nevojën për zotërimin e armëve bërthamore.

Robert Kagan nga Instituti Brookings, argumenton se Trump ka thyer përfundimisht sistemin e besimit që mbajti rendin global për shtatë dekada. Sipas tij, është praktikisht e pakonceptueshme që ky besim të rikuperohet plotësisht, sepse aleatët tani e dinë se Amerika mund të ndryshojë kurs në mënyrë drastike çdo katër vjet.

Kjo pasiguri ka krijuar një ndjenjë se partneriteti transatlantik po shpërbëhet, duke lënë kontinentin evropian të ekspozuar ndaj ambicieve të Rusisë. Edhe kur liderët evropianë u përpoqën ta qetësonin Trumpin me lëvdata apo rritje të shpenzimeve të mbrojtjes, kjo nuk solli stabilitet, por vetëm kërkesa të reja dhe fyerje më të rënda.

Sot, kopertinat e mediave më të mëdha evropiane e portretizojnë Trumpin si një forcë imperialiste që duhet kundërshtuar, duke e krahasuar sjelljen e tij me atë të liderëve autoritarë që nuk respektojnë kufijtë apo marrëveshjet.

Ky dëmtim i marrëdhënieve është veçanërisht i dukshëm në Danimarkë, një vend që dikur ishte ndër aleatët më besnikë të Amerikës. Anulimi i festimeve tradicionale të 4 korrikut dhe ftohja e marrëdhënieve diplomatike pas sagës së Grenlandës tregon se sa thellë ka depërtuar kriza.

Ish-udhëheqësit që dikur dërgonin trupa në Irak dhe Afganistan për të mbështetur kauzat amerikane, sot shprehin dhimbje për mënyrën se si kjo marrëdhënie po vihet në provë. Ata shohin me shqetësim se si sjellja e administratës aktuale po ushqen forcat politike brenda Evropës që kërkojnë me ngulm krijimin e një alternative të pavarur nga SHBA-ja, duke e parë Uashingtonin jo më si një mbrojtës, por si një pengesë për stabilitetin e tyre.

Ky proces shkëputjeje, nuk po ndodh vetëm në sferën e lartë politike, por po reflektohet edhe në kulturën popullore dhe në ndjenjat e përditshme të qytetarëve, të cilët po humbasin admirimin për modelin amerikan.

Në fund të fundit, kostoja e vërtetë e politikës “Amerika e Para”, mund të jetë humbja e asaj që e bëri Amerikën unike: aftësia për të udhëhequr përmes konsensusit dhe vlerave të përbashkëta. Kur fuqia e butë, zëvendësohet me kërcënime dhe kur miqësitë e vjetra trajtohen si transaksione tregtare, SHBA-ja rrezikon të mbetet një ishull i fuqishëm, por i vetmuar në një botë që po mësohet të ecë përpara pa të.

Ndërsa institucionet amerikane po luftojnë për të ruajtur ekuilibrat e brendshëm, bota po vëzhgon me ankth një epokë ku pasiguria është bërë norma e re dhe ku aleancat e vjetra nuk ofrojnë më strehën e dikurshme.

“Mendoj se plagët e shkaktuara vetë ndaj SHBA, ndikimi i tyre global dhe sjellja e Trump, po nxit shumëkënd në Evropë të argumentojë se na duhet një alternativë ndaj SHBA-së”, tha ish-kryeministri danez Anders Fogh Rasmussen, i cili më vonë shërbeu si Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s në vitet 2009-2014.