Lufta në Iran po shndërrohet në një garë

Një rritje e çmimeve të naftës, tregon atë që mund të jetë arma më efektive e Iranit dhe dobësia më e madhe e Shteteve të Bashkuara në vazhdimin e fushatës: Dëmtimi i ekonomisë botërore. Një rritje e ndjeshme e çmimeve të gazit ka tronditur konsumatorët dhe tregjet financiare, dhe udhëtimet dhe transporti ndërkombëtar i transportit detar janë ndërprerë rëndë.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, duket se është i vetëdijshëm për rrezikun. Ndërsa nafta u rrit në gati 120 dollarë për fuçi të hënën, më e larta që nga viti 2022, ai sugjeroi se lufta do të ishte “afatshkurtër”. Kjo ndihmoi në qetësimin e tregjeve dhe çmimi ra në rreth 90 dollarë – edhe pse Trump, pothuajse në të njëjtën kohë, u zotua të vazhdonte luftën dhe ndëshkimin ndaj Iranit.

Nga ana tjetër, Irani duhet të durojë një rrjedhë pothuajse të vazhdueshme sulmesh ajrore amerikane dhe izraelite, nga të cilat nuk mund të mbrohet. Deri më tani, Republika Islamike ka qenë në gjendje ta mbajë udhëheqjen dhe ushtrinë e saj të bashkuar dhe nën kontroll. Publiku iranian, i cili tashmë u ngrit kundër teokracisë së saj në protesta mbarëkombëtare në janar, ende vlon nga zemërimi, por ka qëndruar në shtëpi ndërsa përpiqet t’i mbijetojë bombardimeve të rënda. Forcat e sigurisë kanë qenë në rrugë çdo ditë për t’u siguruar që të mos formohen demonstrata antiqeveritare.

Presioni është edhe mbi aleatët e SHBA-së. Shtetet arabe të Gjirit, ndërsa ende nuk janë pjesë e luftës, përballen me zjarr iranian në dukje të pafund dhe herë pas here fatal që synojnë fushat e naftës, qytetet dhe objektet kritike të ujit. Dhe Izraeli, ndërsa mburret se po shkakton dëme të mëdha në programin raketor të Iranit dhe objektiva të tjera ushtarake, vazhdon të jetë në shënjestër të raketave iraniane gjithnjë e më të sofistikuara që dërgojnë një buqetë me eksplozivë të fuqishëm që bien mbi qytetet e tij. Sirenat e shpeshta të sulmeve ajrore kanë ndërprerë jetën e përditshme, kanë mbyllur shkollat dhe vendet e punës dhe kanë krijuar një atmosferë të tensionuar në të gjithë rajonin.

Nuk janë parë rampa zbritëse në luftime

Nuk ka asnjë fund të menjëhershëm të luftës në horizont — as në retorikën që vjen si nga Amerika ashtu edhe nga Irani, gjaku i keq i të cilëve daton dekada më parë, që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979 dhe kriza e pengjeve në Ambasadën Amerikane.

“Ne kemi fituar tashmë në shumë mënyra, por nuk kemi fituar mjaftueshëm”, tha Trump në një fjalim të hënën në Doral të Floridës. “Ne ecim përpara, më të vendosur se kurrë për të arritur fitoren përfundimtare që do t’i japë fund këtij rreziku të gjatë një herë e përgjithmonë.”

Zyrtari i Ministrisë së Jashtme iraniane, Kazem Gharibabadi, ofroi një koment të ngjashëm me Teheranin, duke u mburrur se Republika Islamike kishte refuzuar kontaktet në lidhje me një armëpushim që ai tha se kishin ardhur nga Kina, Franca, Rusia dhe të tjerë.

“Për momentin, ne kemi epërsinë”, tha Gharibabadi për televizionin shtetëror iranian të hënën vonë në mbrëmje. “Vetëm shikoni gjendjen e ekonomisë globale dhe tregjeve të energjisë – ka qenë shumë e dhimbshme për ta.”

Ai pohoi se ishte Irani ai që “do të përcaktojë fundin e luftës”.

Strategjia iraniane mbetet në kaos

Për vite me radhë përpara se Izraeli dhe SHBA-të të nisnin luftën më 28 shkurt, Irani paralajmëroi se, nëse sulmohej, do të hakmerrej ndaj të gjithë Lindjes së Mesme, duke synuar infrastrukturën e naftës që i kishte bërë fqinjët e saj arabë të Gjirit jashtëzakonisht të pasur. Në të kundërt, ekonomia e Teheranit është paralizuar nga sanksionet ndërkombëtare.

Irani tani e ka mbështetur kërcënimin e tij me breshëri raketash dhe dronësh. Katari u detyrua të ndalonte prodhimin e gazit natyror, dhe Bahreini deklaroi se operacionet e tij të naftës nuk mund t’i përmbushnin detyrimet e tyre kontraktuale. Prodhues të tjerë si Saudi Aramco janë prekur, duke ndërprerë një burim kyç energjie për Azinë – veçanërisht Kinën, e cila ka dërguar një të dërguar të lartë në rajon.

Transporti detar në përgjithësi është ndalur në Ngushticën strategjike të Hormuzit, grykëderdhja e ngushtë e Gjirit Persik, përmes së cilës kalonin 20% e të gjithë naftës dhe gazit natyror, dhe deri në 30% e eksporteve botërore të plehrave. Irani nuk kishte nevojë të minonte rrugën ujore – sulmet e tij ndaj disa anijeve i bënë kompanitë të ndalonin dërgimin e anijeve të tyre përmes ngushticës.

Trump ka sugjeruar që anijet luftarake amerikane të ofrojnë eskorta për tankerët, por kjo ende nuk është materializuar në një mënyrë që të rifillojë trafikun.

Herët në mëngjes të së martës, ai kërcënoi se nëse Irani ndalon naftën përmes ngushticës, “ata do të goditen nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës NJËZET HERË MË FORT, sesa janë goditur deri më tani”.

“Përveç kësaj, ne do të shkatërrojmë objektiva që mund të shkatërrohen lehtësisht, të cilat do ta bëjnë praktikisht të pamundur që Irani të rindërtohet ndonjëherë si Komb – Vdekja, Zjarri dhe Tërbimi do të mbretërojnë mbi ta – Por shpresoj dhe lutem që kjo të mos ndodhë!” shkroi ai në platformën e tij Truth Social.

Megjithatë, Irani vetëm sa e dyfishoi sasinë e naftës. Garda Revolucionare paralajmëroi të martën se nuk do të lejojë që “asnjë litër naftë” të dalë nga Gjiri Persik.

Çfarë është fitorja?

Për sundimtarët teokratikë të Iranit, fitorja do të thotë mbijetesë e fushatës ende në pushtet, pavarësisht kostove për vendin dhe rajonin.

Trump ka qenë i paqartë dhe kontradiktor, në lidhje me qëllimet e tij në luftë. Ndonjëherë, ai duket se shtyn përpara përmbysjen e teokracisë së Iranit; herë të tjera, ai duket se është i gatshëm të ndalet para se ta bëjë këtë, duke thënë gjerësisht se dëshiron të sigurohet që Irani të mos jetë më një kërcënim për Izraelin, rajonin dhe SHBA-në.

Kjo mund t’i japë atij fleksibilitet në deklarimin se fitorja është arritur, veçanërisht nëse dëmet e vërteta fillojnë të shfaqen në ekonominë amerikane.

Por nëse lufta do të ndalej tani, si SHBA-ja ashtu edhe Izraeli do të mbeteshin me sfida të mëdha.

Njëra është lidershipi i Iranit. Pasi një sulm ajror izraelit vrau Udhëheqësin Suprem 86-vjeçar, Ajatollah Ali Khamenei, në fillim të luftës, klerikët iranianë emëruan djalin e tij 56-vjeçar, Mojtaba, në këtë pozicion, duke e ngritur atë në rangun e një ajatollahi.

Tani sundimtari përfundimtar i Iranit, Khamenei i ri është parë prej kohësh nga analistët si një njeri edhe më i ashpër se babai i tij, me lidhje të ngushta me Gardën Revolucionare paraushtarake. Izraeli e përshkroi atë tashmë si një objektiv në fushatën e tij, ndërsa Trump ka thënë se donte dikë tjetër në këtë rol.

Gjithashtu, Irani ende ka rezervat e tij të uraniumit të pasuruar në nivel të lartë – një arsye për luftën që Izraeli dhe SHBA-të e kanë theksuar të dyja. Irani kishte pasuruar deri në 60% pastërti, një hap i shkurtër teknik larg niveleve të armëve prej 90%.

SHBA-të bombarduan tre centrale bërthamore iraniane në qershor gjatë luftës 12-ditore midis Izraelit dhe Iranit, me shumë gjasa duke varrosur pjesën më të madhe të rezervave bërthamore në rrënoja. Këto lokacione edhe sot e kësaj dite mbeten jashtë mundësive të inspektorëve ndërkombëtarë.

Mojtaba Khamenei mund të lëshojë një vendim fetar, ose fetva, duke përmbysur deklaratat e mëparshme të babait të tij dhe duke urdhëruar që ajo të përdoret për të prodhuar një armë. Kjo është diçka që as Amerika dhe as Izraeli, i cili prej kohësh besohet të jetë i vetmi shtet i armatosur bërthamor në Lindjen e Mesme, nuk duan ta shohin./ AP.