Problemi nuk është iftari, por liria e medias

Nuk është problem që Presidenti shtron një darkë iftari. Nuk është problem as nëse shtron darka për Krishtlindje apo për Vitin e Ri. Këto janë gjeste normale, njerëzore dhe institucionale. Një drejtues shteti ka të drejtë të tregojë respekt për komunitete të ndryshme, ku futen edhe profesionistët e medias. Por për herë të parë shoh një drejtues të një shteti laik që shtron iftar vetëm për gazetarët që janë besimtarë të devotshëm. Këtu ku jam unë,ne SHBA, kur kisha dhe xhamia shtrojnë darka respektive për festat fetare, ftojnë njëri-tjetrin pavarësisht besimit apo mosbesimit. Këtë kam parë deri më sot edhe në Shqipëri. Si punonjës i vjetër i medias në Shqipëri, më ka rënë rasti të ftohem nëpër iftare të ndryshme, megjithëse besimi im fetar është i krishterë ortodoks dhe realisht nuk jam praktikues i fesë.

Në këtë logjikë, Presidenti duket sikur ka nisur një klasifikim të ri të shqiptarëve sipas profesionit dhe privilegjit: në krye gazetarët qe agjerojne përfitojnë edhe iftar institucional, ndërsa të tjerët presin radhën. Të imagjinosh tani një axhendë zyrtare ku nesër shtrohet iftar për fshatarët që mbajnë Ramazan, pasnesër për shoferët që shkojnë në xhami, më pas për hidraulikët besimtarë apo për parukierët praktikantë të devotshëm. Me këtë ritëm, Presidenca rrezikon të kthehet në një kalendar darkash sipas zanateve dhe bindjeve personale. Pyetja është e thjeshtë: a është kjo mënyra për të përfaqësuar gjithë qytetarët, apo po krijojmë një hierarki të çuditshme ku disa profesione duken më “të denja” për vëmendje shtetërore se të tjerat?

Presidenti i Republikës nuk mund t’i ndajë gazetarët në ata që besojnë në Zot dhe ata që nuk besojnë. Nuk mund t’i ndajë në ata që agjërojnë dhe ata që nuk agjërojnë. Nuk mund të flasë sikur po u drejtohet vetëm një grupi fetar, sepse ai përfaqëson të gjithë qytetarët.

Por nuk do të zgjatem shumë në këtë çështje, sepse këtë e ka sqaruar mirë profesori Artan Fuga në shkrimin e tij, si dhe miku im Luan Rama, i cili e ka shtjelluar më tej këtë temë.

Pra, janë gazetarët që e shtrojnë darkën dhe politikanët janë të ftuar. Por le të kthehemi tek iftari i Presidentit Bajram.

Sipas Kushtetutës sonë, Shqipëria është një shtet laik. Presidenti nuk bën as meshë dhe as lutje. Ai jep mesazhe publike. Dhe këto mesazhe duhen parë jo vetëm për fjalët që përmbajnë, por për realitetin që pasqyrojnë. Kur flitet për të vërtetën, për përgjegjësinë e medias dhe për luftën ndaj “fake news”, pyetja kryesore është: sa e lirë është media sot për ta bërë këtë?

Media në Shqipëri ka disa probleme të njohura:

Së pari, varësia nga pronarët. Shumica e mediave nuk janë biznese të pavarura që jetojnë nga tregu i informacionit. Ato janë të lidhura me interesa ekonomike dhe politike të pronarëve. Kjo e kufizon gazetarin që në fillim. Ai nuk vendos vetë çfarë është e vërtetë. Ai e di se ka kufij.

Së dyti, marrëdhënia mes pushtetit dhe pronarëve të mediave. Pushteti nuk ka nevojë të kontrollojë drejtpërdrejt gazetarët kur ka ndikim tek pronarët. Përmes lejeve, tenderave, reklamave shtetërore dhe favoreve të tjera, krijohet një raport varësie. Ky raport reflektohet më pas në përmbajtjen e mediave.

Së treti, pasiguria e gazetarëve. Gazetarët në Shqipëri shpesh punojnë pa kontrata të forta, me paga të ulëta dhe me frikën e largimit nga puna. Në këto kushte, është e vështirë të kërkosh integritet profesional të plotë. Liria nuk është vetëm parim, është edhe kusht ekonomik.

Së katërti, vetëcensura. Nuk ka gjithmonë nevojë për presion të drejtpërdrejtë. Gazetari shpesh e di vetë se çfarë nuk duhet të thotë. Kjo është forma më e fortë e kufizimit të medias.

Asnjë nga këto probleme nuk u cek në fjalimin e Presidentit tonë.

Presidenti ynë, edhe pse quhet Bajram, nuk është hoxhë. Është Kryetar i Shtetit. Dhe si i tillë, duhet të flasë. Dhe duhet të prekë ato probleme që janë sëmundja më e madhe e shoqërisë sonë mediatike.

Kur mesazhi publik mbështetet tek referenca fetare, krijon ndarje të panevojshme. Këtu nuk është feja problem, por Bajrami. Roli i Presidentit është të bashkojë, jo të krijojë dallime, qoftë edhe simbolike.

Respekti për besimin është i rëndësishëm. Por po aq i rëndësishëm është respekti për ata që nuk besojnë, ose që i përkasin besimeve të tjera. Në një shtet laik, ky ekuilibër nuk është çështje stili, është detyrim. Sepse edhe media mund të përmirësohet kur pushteti flet me përgjegjësi dhe kur institucionet respektojnë kufijtë e tyre. Atëherë edhe fjala për të vërtetën merr kuptim real.

Një shtet nuk matet nga darkat që shtron, por nga distanca që mban nga pushteti mbi fjalën e lirë. Nëse Presidenti nuk guxon të përmendë kufizimet reale të medias, atëherë mesazhi mbetet një tek cilesia e mishit. Liria e medias nuk forcohet me iftare, as me mish te pjekur, por me institucione që nuk ndërhyjnë, me pushtet që nuk ndikon dhe me gazetarë që nuk kanë frikë.