Tërheqja e SHBA-së nga Kosova? Një hap i gabuar në një moment të papërshtatshëm

Raportimet tregojnë se Uashingtoni po shqyrton mundësinë e tërheqjes së forcave amerikane nga Forca e Kosovës e udhëhequr nga NATO (KFOR), duke nxitur reagime kundërshtuese në Uashington dhe në mbarë Evropën.

Ligjvënës nga të dyja partitë në Kongres, aleatët e NATO-s dhe qeveritë rajonale reaguan ndaj këtij lajmi duke paralajmëruar se një tërheqje e parakohshme mund të destabilizojë sigurinë e brishtë në Ballkanin Perëndimor dhe të inkurajojë Rusinë dhe Serbinë.

Aktualisht, SHBA kontribuon me rreth 600 trupa në KFOR, një forcë shumëkombëshe paqeruajtëse me 4,500 deri në 4,800 efektivë, dhe drejton Komandën Rajonale Lindje nga Kampi Bondsteel, pranë qytetit të Ferizajt. Kjo bazë, e ndërtuar në vitin 1999, është një nga instalimet më të mëdha ushtarake amerikane në Evropë dhe një qendër jetike logjistike dhe operacionale për NATO-n në rajon.

Personeli amerikan në Kosovë ofron një gamë të gjerë kapacitetesh, përfshirë inteligjencën, logjistikën dhe mbështetjen e komandës. Ata marrin pjesë gjithashtu në stërvitje të përbashkëta dhe rotacione të rregullta me njësitë e Gardës Kombëtare të SHBA-së, duke reflektuar rolin e vazhdueshëm operacional të misionit për ruajtjen e stabilitetit dhe gatishmërisë në rajon. Kosova mbetet një hapësirë e kontestuar që prej largimit të Serbisë nga NATO në vitin 1999. Beogradi nuk e njeh shtetin fqinj, ndërsa lëvizjet e trupave dhe tensionet civile janë të shpeshta.

KFOR operon nën autoritetin e NATO-s dhe ka mandat për të garantuar një “mjedis të sigurt dhe të qëndrueshëm” si dhe lirinë e lëvizjes për të gjitha komunitetet në Kosovë. Kuadri ligjor për këtë forcë u përcaktua nga Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e cila autorizoi një prani ndërkombëtare sigurie pas përfundimit të luftës.

Në fillim të misionit në vitin 1999, KFOR përbëhej nga afro 50,000 trupa shumëkombëshe, përfshirë një kontingjent të madh amerikan. Forcat amerikane luajtën një rol kyç në stabilizimin e territorit në periudhën e menjëhershme pas luftës, kur Kosova nuk kishte institucione funksionale apo struktura sigurie.

Me kalimin e kohës, misioni kaloi nga menaxhimi aktiv i konfliktit në paqeruajtje afatgjatë, dhe numri i trupave u ul ndërsa situata e sigurisë u përmirësua. Megjithatë, roli i SHBA-së ka mbetur strategjikisht i rëndësishëm për shkak të lidershipit në strukturën komanduese të NATO-s dhe kapaciteteve operacionale.

Diskutimet e brendshme të administratës Trump për Kosovën janë pjesë e një rishikimi më të gjerë të angazhimeve ushtarake globale, i cili pritej vitin e kaluar, por ende nuk është publikuar. Zyrtarët kanë theksuar nevojën për përdorim më efikas të burimeve dhe për të nxitur aleatët të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë rajonale.

Sekretari i Shtetit Marco Rubio ka sinjalizuar se Uashingtoni po rishikon dislokimet jashtë vendit për të përcaktuar se ku janë më të nevojshme asetet ushtarake amerikane. Ky rishikim reflekton një zhvendosje strategjike drejt frenimit të fuqive të mëdha dhe forcimit të misionit bazë të NATO-s për mbrojtjen e vendeve anëtare.

Një nga argumentet kryesore lidhet me ndarjen e barrës. Vendet evropiane kontribuojnë rreth 65% të trupave të KFOR-it (Italia aktualisht furnizon numrin më të madh), dhe zyrtarët amerikanë besojnë se ato duhet të marrin një pjesë më të madhe të përgjegjësive të mbetura. Mbështetësit e reduktimit të rolit të SHBA-së argumentojnë se vendet evropiane kanë burimet dhe afërsinë gjeografike për të menaxhuar stabilitetin në Ballkanin Perëndimor.

Megjithatë, mundësia e tërheqjes ka shkaktuar shqetësim të dukshëm dypartiak në Kongresin amerikan. Më 12 mars, një grup ligjvënësish paralajmëroi se një reduktim i parakohshëm i forcave amerikane mund të ketë pasoja zinxhir në rajon.

Ata theksuan se prania amerikane mbetet një faktor kyç parandalues ndaj përshkallëzimeve të reja etnike mes shqiptarëve të Kosovës dhe serbëve. Po ashtu, paralajmëruan se një tërheqje mund t’i hapë rrugë fuqive të jashtme, veçanërisht Rusisë, për të zgjeruar ndikimin në Ballkanin Perëndimor.

Aleatët evropianë kanë shprehur frikë të ngjashme. Zyrtarë të NATO-s theksojnë se një prani e reduktuar amerikane mund të inkurajojë lëvizjet nacionaliste në veri të Kosovës, ku serbët etnikë ruajnë lidhje të ngushta me Serbinë.

Analistët paralajmërojnë gjithashtu se paqëndrueshmëria në Kosovë mund të përhapet në vende fqinje si Bosnja dhe Hercegovina, ku tensionet politike mbeten të larta. Për shumë qeveri evropiane, roli i SHBA-së në KFOR simbolizon angazhimin afatgjatë të Uashingtonit për sigurinë e Ballkanit.

Debati zhvillohet në një moment veçanërisht të ndjeshëm. Kosova po përjeton një krizë të rëndësishme kushtetuese, me një përplasje mes Presidentes Vjosa Osmani dhe Kryeministrit Albin Kurti, ndërsa marrëdhëniet me Uashingtonin janë ftohur.

SHBA pezulloi dialogun strategjik me Kosovën në fund të vitit të kaluar për shkak të veprimeve të qeverisë Kurti, të cilat, sipas saj, “kanë rritur tensionet dhe paqëndrueshmërinë”.

Pavarësisht debatit, zyrtarët e NATO-s kanë minimizuar raportimet për një tërheqje të afërt. Përfaqësues të KFOR-it dhe aleancës kanë deklaruar se nuk po shqyrtohen ndryshime të mëdha dhe se nivelet e trupave do të varen nga zhvillimet e sigurisë. Edhe Ministria e Mbrojtjes e Kosovës i ka hedhur poshtë pretendimet për një tërheqje të menjëhershme amerikane.

Megjithatë, vetë mundësia e një reduktimi nxjerr në pah pyetje më të gjera mbi të ardhmen e misioneve paqeruajtëse të NATO-s dhe rolin në ndryshim të SHBA-së në sigurinë evropiane.

Në dritën e bashkëpunimit në rritje mes Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës, një reduktim i KFOR-it mund të interpretohet nga Serbia dhe Rusia si një shenjë e pakënaqësisë perëndimore ndaj këtij bashkëpunimi rajonal.

Nga ana tjetër, nëse SHBA tërhiqet nga KFOR, por njëkohësisht demonstron mbështetje për bashkëpunimin mes Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës, aleatët mund të ndihen të sigurt dhe aktorët destabilizues të frenohen nga shfrytëzimi i situatës.

David J. Kostelancik është bashkëpunëtor i lartë jo-rezident në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA). Ai ka qenë pjesë e Shërbimit të Lartë Diplomatik të SHBA-së dhe ka mbajtur poste të rëndësishme në Departamentin e Shtetit dhe në strukturat e sigurisë kombëtare.

“Europe’s Edge” është revista online e CEPA-s që trajton çështje kyçe të politikës së jashtme në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Opinionet e shprehura janë vetëm të autorit dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht institucionet përkatëse.