Përpjekja e Melonit për të ringjallur energjinë bërthamore has në fantazmat e vjetra të Italisë

Kryeministrja italiane Georgia Meloni dëshiron të përmbysë një ndalim katërdekadësh të vjetër mbi energjinë bërthamore, duke vënë bast se frika nga siguria energjetike dhe çmimet në rritje të energjisë do ta ndihmojnë atë të ketë sukses aty ku qeveritë e kaluara dështuan.

Por bindja e një prej popullatave më skeptike ndaj energjisë bërthamore në Evropë se teknologjia është e sigurt nuk do të jetë e lehtë, dhe një fushatë e ngathët mund t’i kthehet kundër Melonit dhe koalicionit të saj të krahut të djathtë.

Javën e kaluar kryeministrja italiane tha se qeveria e saj do të miratojë një kuadër ligjor këtë verë për të hapur rrugën për rikthimin e energjisë bërthamore, duke argumentuar se vendi ka nevojë për mjete të reja për t’u mbrojtur nga tregjet e paqëndrueshme të karburanteve fosile dhe tronditjet gjeopolitike.

“Deri në verë, ligji mundësues do të miratohet dhe dekretet zbatuese do të miratohen për të krijuar kuadrin ligjor të nevojshëm për të rifilluar prodhimin e energjisë bërthamore në Itali”, i tha Meloni senatit italian.

Propozimi shënon ndryshimin më të qartë pro-bërthamor të Italisë që nga fillimi i viteve 2010 dhe përqendrohet në të ashtuquajturit reaktorë të vegjël modularë, ose SMR, njësi bërthamore kompakte që janë ende kryesisht në fazën prototipi ose të hershme të vendosjes në nivel global. SMR-të janë projektuar të jenë më të vegjël se reaktorët tradicionalë dhe teorikisht të ndërtohen më shpejt dhe më lirë.

Por, pavarësisht momentumit politik, ekspertët paralajmërojnë se Italia mbetet me vite, dhe potencialisht me disa qeveri, larg çdo gjëje funksionale.

«Ky projektligj nuk e rikthen energjinë bërthamore në Itali», tha Luca Romano, një komentator pro-bërthamor i njohur në internet si «Avokati Atomik». «Ai thjesht vendos rregullat për ta rikthyer atë».

Faktori i referendumit

Sipas planit të qeverisë, parlamenti italian duhet së pari të miratojë një ligj kuadër. Roma do të ketë më pas deri në 12 muaj për të hartuar dekrete zbatuese përpara se të fillojë ndonjë vendim konkret mbi projektet, vendndodhjet ose teknologjitë.

Ky është gjithashtu momenti kur fantazmat e vjetra bërthamore të Italisë mund të kthehen. “Në atë fazë, një referendum bëhet i mundshëm”, tha Romano, duke vënë në dukje se historia bërthamore e Italisë është vendosur vazhdimisht në kutitë e votimit dhe jo përmes planifikimit industrial afatgjatë.

Italia i mbylli reaktorët e saj pas një referendumi të vitit 1987 të mbajtur pas katastrofës së Çernobilit. Një përpjekje e dytë për të ringjallur energjinë bërthamore nën drejtimin e ish-kryeministrit të qendrës së djathtë, Silvio Berlusconi, dështoi pasi aksidenti i Fukushimës shkaktoi një tjetër referendum në vitin 2011.

Por ato vota nuk kishin të bënin kurrë vetëm me teknologjinë. Ato pasqyronin gjithashtu mosbesim të thellë ndaj institucioneve, frikë për sigurinë dhe një kulturë më të gjerë politike skeptike ndaj projekteve të mëdha të infrastrukturës të mbështetura nga shteti, dinamika që, sipas ekspertëve, ende e formësojnë debatin sot.

Sondazhet e fundit tregojnë se italianët nuk janë më kundër fuqimisht energjisë bërthamore. Disa sondazhe gjatë dy viteve të fundit kanë treguar se mbështetja luhatet rreth – ose pak mbi – nivelin 50 përqind, një ndryshim i ndjeshëm nga vetëm pak vite më parë, kur opozita dominonte qartësisht.

Pushtimi i Ukrainës nga Rusia, rritja e çmimeve të energjisë elektrike dhe shqetësimet në rritje mbi konkurrencën industriale kanë zbutur rezistencën publike, veçanërisht midis votuesve të rinj dhe grupeve të biznesit.

Megjithatë, Italia mbetet shumë më skeptike ndaj energjisë bërthamore sesa shumica e vendeve anëtare të BE-së, sipas një sondazhi të kohëve të fundit nga Shoqata Botërore Bërthamore, dhe analistët paralajmërojnë se mbështetja mbetet sipërfaqësore dhe shumë e ndjeshme ndaj politizimit.

Anketuesja Alessandra Ghisleri paralajmëroi në një intervistë me Il Foglio se çdo fushatë referendumi mund të shndërrohet shpejt në një gjykim më të gjerë politik mbi vetë qeverinë, në vend të një debati teknik mbi politikën energjetike.

Ky rrezik ka rëndësi në Itali, ku referendumet shpesh janë shndërruar në vota proteste kundër qeverive në pushtet, pavarësisht nga përmbajtja e çështjes.

Sipas Romanos, problemi përkeqësohet nga sistemi politik i paqëndrueshëm i Italisë. “Është gjithmonë e komplikuar të fillosh një program bërthamor kur vetëm gjysma e partive politike e mbështesin atë”, tha ai. “Nëse një qeveri nënshkruan kontrata dhe tjetra anulon gjithçka, pasiguria shndërrohet në rrezik financiar.”

Makthi i opozitës lokale

Edhe nëse miratohet legjislacioni kombëtar, ekspertët thonë se kundërshtimi lokal dhe lejimi i lejeve mund të bëhen pengesa më e madhe. “Në Itali, pengesa kryesore është kundërshtimi i komunitetit lokal”, tha Romano, duke paralajmëruar se apelimet administrative dhe sfidat në gjykatat rajonale mund të vonojnë projektet e infrastrukturës për vite me radhë.

Analisti i energjisë Davide Tabarelli tha se modeli është tashmë i dukshëm në të gjitha burimet e rinovueshme të energjisë, rrjetet dhe infrastrukturën tjetër strategjike. “Në Itali, si në pjesën më të madhe të Evropës, asgjë nuk mund të bëhet pa krijuar pengesa nga autoritetet lokale”, tha ai, duke argumentuar se projektet bërthamore ka të ngjarë të përballen me rezistencë edhe më të fortë për shkak të ndjeshmërisë së tyre politike.

Ky tension ekspozon atë që analistët e përshkruajnë si paradoksi bërthamor i Italisë.

Vendi braktisi prodhimin vendas bërthamor dekada më parë, megjithatë ende mbështetet shumë në energjinë elektrike të importuar nga Franca – pjesa më e madhe e së cilës gjenerohet nga reaktorët francezë. “Është sikur Franca të ketë pasur tre reaktorë bërthamorë që punojnë për Italinë për më shumë se 30 vjet”, tha Tabarelli.

Qeveria argumenton se rifillimi i prodhimit bërthamor do ta zvogëlonte atë varësi, duke forcuar njëkohësisht bazën industriale të Italisë. Por kritikët e hedhin poshtë planin si të përshtatshëm politikisht, por ekonomikisht jorealist.

Dario Tamburrano, një eurodeputet nga grupi i së Majtës, e quajti propozimin e qeverisë “propagandë politike”.

«Këto centrale hipotetike do të prodhonin kilovat-orët e para në 15 vjet, nëse gjithçka shkon mirë», tha ai për POLITICO. «E ashtuquajtura energji bërthamore e gjeneratës së ardhshme nuk ekziston».

Vite larg

Zëvendëskryeministri Matteo Salvini ka sugjeruar vazhdimisht se Italia mund të ketë reaktorë funksionalë deri në vitin 2032.

“Ndërtimi i njërit prej reaktorëve të parë ka shumë të ngjarë të zgjasë 12 deri në 15 vjet”, tha Romano.

Romano tha se politikanët “shpesh nuk kanë një ide të qartë për ekosistemin bërthamor” dhe mund të jenë “tepër optimistë ose tepër pesimistë, dhe kompanitë kanë tendencë të ekzagjerojnë atë që mund të ofrojnë dhe sa shpejt”.

Në të gjithë Evropën, energjia bërthamore po rifiton vazhdimisht pranimin politik. Suedia, Finlanda dhe Mbretëria e Bashkuar po zgjerojnë ose po zgjerojnë programet bërthamore, ndërsa Belgjika ka përmbysur planin e saj të heqjes graduale. Holanda po eksploron reaktorë të rinj dhe Danimarka po rishikon ndalimin e saj të hershëm.

“Bërthama po bëhet gjithnjë e më shumë dypartiake në të gjithë Evropën”, tha Romano. “Nuk mendoj se Italia është ende atje.”