Brenda Qeshm-it, fortesës nëntokësore të raketave të Iranit dhe mrekullisë gjeologjike

Nën shpellat labirintike të kripës dhe pyjet smerald të mangroveve të Ishullit Qeshm në Ngushticën e Hormuzit, fshihet një lloj tjetër arkitekture.

Ndërsa dikur turistët dyndeshin drejt këtij “muzeu gjeologjik në ajër të hapur” për të parë formacionet e tij surrealiste shkëmbore, sot vëmendja e botës është përqendruar tek ajo që ndodhet nën koralet: “qytetet nëntokësore të raketave” të Iranit.

Me shpërthimin e luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, Qeshm është shndërruar nga një parajsë tregtie të lirë dhe turizmi në një fortesë të vijës së parë – dhe në çmimin strategjik më të rëndësishëm për marinsat amerikanë që po dislokohen aktualisht në ngushticë.

Madhësia e tij e konsiderueshme – rreth 1,445 kilometra katrorë – i jep mundësi të dominojë fizikisht hyrjen në ngushticë nga Gjiri, duke vepruar si një “tapë” në rrugën më jetike të transportit të energjisë në botë.

Sot, rreth 148,000 banorët e ishullit – kryesisht myslimanë sunitë që flasin dialektin unik bandari – jetojnë në kryqëzimin mes kësaj bukurie natyrore të lashtë dhe tensioneve moderne ushtarake. Jeta e tyre vazhdon të diktohet nga deti, i cili festohet çdo vit gjatë “Nowruz Sayyadi” (Viti i Ri i Peshkatarëve), kur ndalohet çdo aktivitet peshkimi për të nderuar begatinë e oqeanit.

Por më 7 mars – një javë pas fillimit të luftës kundër Iranit – sulmet ajrore amerikane goditën një impiant kritik të desalinimit në ishull. Ky sulm, që Teherani e quajti një “krim flagrant” kundër civilëve, ndërpreu furnizimin me ujë të pijshëm për 30 fshatra përreth.

Në një kundërpërgjigje të shpejtë, Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) ndërmorën sulme ndaj forcave amerikane në bazën Juffair në Bahrein, duke pretenduar se sulmi ndaj Qeshm ishte nisur nga një shtet fqinj i Gjirit.

Ja çfarë dimë për rëndësinë strategjike dhe historinë e këtij ishulli.

“Qytetet e raketave” – fortesa në ngushticë

Sot, fasada moderne industriale e ishullit, e forcuar nga statusi i tij si Zonë e Lirë Tregtare dhe Industriale që nga viti 1989, është lënë në hije nga roli i tij si “aeroplanmbajtëse e pashkatërrueshme” e Iranit.

E vendosur vetëm 22 km në jug të qytetit portual Bandar Abbas, Qeshm dominon Ngushticën Clarence (Kuran) dhe shërben si platforma kryesore e fuqisë detare “asimetrike” të Iranit, sipas analistëve.

Megjithëse numri i saktë i mjeteve të shpejta sulmuese dhe baterive bregdetare iraniane të fshehura në labirintet nëntokësore të ishullit mbetet i klasifikuar, qëllimi strategjik është i qartë. Gjenerali në pension libanez Hassan Jouni deklaroi për Al Jazeera se Qeshm strehon “kapacitete goditëse iraniane” brenda asaj që quhet një “qytet raketash” nëntokësor. Këto rrjete të mëdha, sipas tij, janë ndërtuar për një qëllim kryesor: kontrollin ose mbylljen efektive të Ngushticës së Hormuzit.

Dhe këtë e kanë arritur. Trafiku detar në ngushticë u ndal praktikisht javën e kaluar, pasi Irani kërcënoi të godasë anijet që përpiqeshin të kalonin.

Aktualisht, vetëm një numër i kufizuar anijesh që transportojnë naftë dhe gaz lejohen të kalojnë, ndërsa vendet përpiqen të negociojnë me Iranin për tankeret e tyre dhe administrata e presidentit amerikan Donald Trump përpiqet të krijojë një eskortë detare për të hapur me forcë rrugën ujore.

Ndërsa Qeshm bëhet epiqendra e një lufte energjetike të shekullit XXI, shpellat e tij të heshtura të kripës dhe faltoret e lashta kujtojnë se, edhe pse perandoritë dhe koalicionet ushtarake të së kaluarës – si ato portugeze dhe britanike – janë zhdukur, kjo fortesë gjeologjike mbetet e ankoruar në valët e trazuara të historisë.

Një ishull me shumë emra

I njohur në arabisht si Jazira-al-Tawila (Ishulli i Gjatë), identiteti i Qeshm është formuar nga një varg perandorish.

Sipas Encyclopaedia Iranica, eksploruesi grek Nearchus e quante Oaracta dhe përmendte varrin legjendar të Erythras. Në shekullin IX, gjeografët islamë e quanin Abarkawan, një emër që më vonë u shndërrua në “Jazira-ye Gavan” ose “Ishulli i Lopës”.

Rëndësia strategjike e ishullit ishte aq e madhe sa sundimtarët e Hormuzit zhvendosën oborrin e tyre aty në vitin 1301 për t’i shpëtuar sulmeve tartare. Për shekuj me radhë, ai shërbeu si “fuçia e ujit” e rajonit, duke furnizuar me ujë të pijshëm mbretërinë e thatë të Hormuzit.

Pasuria e tij ishte aq legjendare sa në vitin 1552 komandanti osman Piri Reis e sulmoi dhe e përshkroi si “plaçkën më të pasur në botë”.

Historia koloniale është po aq e trazuar. Portugezët ndërtuan një fortesë të madhe guri në vitin 1621, por një vit më vonë u dëbuan nga një forcë e përbashkët persiane dhe angleze. Në shekullin XIX, britanikët ngritën një bazë detare në Basidu, e cila funksionoi deri në vitin 1863. Vetëm në vitin 1935 ajo u braktis me kërkesë të Shahut Reza Pahlavi.

Një muze nën zjarr

Përtej kullave ushtarake dhe silove nëntokësore të IRGC-së, Qeshm mbetet një nga zonat më të pasura ekologjikisht në Lindjen e Mesme. Aty ndodhet Pylli Mangrove Hara dhe Gjeoparku Qeshm – i pari në rajon i njohur nga UNESCO në vitin 2006.

Peizazhi i ishullit përfshin:

• Luginën e Yjeve: një rrjet kompleks kanionesh dhe shtyllash shkëmbore të formuara nga erozioni për mijëra vite. Legjendat lokale thonë se u krijua nga një yll që ra në tokë.

  

• Shpella e Kripës Namakdan: një nga më të gjatat në botë, mbi 6 km, me formacione kristalore qindra miliona vjeçare.

• Kanioni Chahkooh: një korridor i thellë dhe i ngushtë gëlqeror dhe kripor që krijon një “katedrale” natyrore prej guri.

Sot, ky “muze natyror” gjendet në mes të tensioneve ushtarake, duke u kthyer nga një destinacion turistik në një nga pikat më të nxehta gjeopolitike të botës.