Shenja e papritur që mund të tregojë rënie të kujtesës, sipas studimit

Ruajtja e pavarësisë dhe e mirëqenies me kalimin e moshës kërkon një ekuilibër të rëndësishëm mes aftësive fizike dhe mprehtësisë mendore. Dihet prej kohësh se aktiviteti fizik mund të ndihmojë në mbrojtjen e trurit nga rënia e funksioneve njohëse. Ecja, noti dhe lëvizje të tjera të lehta rekomandohen shpesh si mënyra të përshtatshme për të qëndruar aktivë edhe në moshë të madhe.

Por shkencëtarët po shqyrtojnë edhe anën tjetër të kësaj lidhjeje: a mund të bëjë rënia e kujtesës dhe e aftësive të të menduarit që një person të bëhet më pak aktiv me kalimin e kohës?

Për ta kuptuar më mirë këtë marrëdhënie, studiuesit analizuan të dhënat e më shumë se 2,500 të rriturve dhe rezultatet u botuan në revistën shkencore JAMA Network Open.

Si u zhvillua studimi?

Studiuesit analizuan të dhënat e 2,529 të rriturve mbi 50 vjeç, të cilët jetonin në Mbretërinë e Bashkuar.

Studimi zgjati plot 17 vjet. Gjatë kësaj periudhe, studiuesit matën rregullisht kujtesën dhe rrjedhshmërinë në të folur të pjesëmarrësve.

Kujtesa u vlerësua përmes ushtrimeve ku pjesëmarrësve u kërkohej të rikujtonin fjalë menjëherë dhe pas një intervali kohe. Për të matur rrjedhshmërinë në të folur, ata duhej të përmendnin sa më shumë emra kafshësh brenda një kohe të caktuar.

Duke krahasuar rezultatet përgjatë gati dy dekadave, studiuesit mundën të krijonin një tablo të ndryshimeve njohëse të secilit pjesëmarrës dhe të përcaktonin nëse funksionet e tyre mendore kishin mbetur të qëndrueshme, ishin përmirësuar pak apo kishin pësuar rënie.

Më pas, studiuesit duhej të përcaktonin se sa aktivë ishin fizikisht këta njerëz.

Pjesëmarrësit mbajtën në kyçin e dorës pajisje që matin lëvizjen, të ngjashme me orët moderne të aktivitetit fizik, për 24 orë në ditë dhe për tetë ditë radhazi. Pajisjet regjistruan kohën që secili person kalonte duke kryer aktivitet fizik me intensitet të moderuar ose të lartë, aktivitet të lehtë, duke qëndruar ulur ose shtrirë dhe duke fjetur.

Çfarë zbuloi studimi?

Të dhënat treguan një lidhje të qartë mes gjendjes së kujtesës në periudhën afatgjatë dhe nivelit të aktivitetit fizik më vonë në jetë.

Në veçanti, pjesëmarrësit tek të cilët kujtesa kishte pësuar një rënie më të madhe gjatë 17 viteve, kalonin më pak kohë duke kryer aktivitete fizike në moshë më të madhe.

Personat me rënien më të theksuar të kujtesës kryenin rreth 1.6 orë më pak aktivitet fizik të lehtë në javë krahasuar me ata, kujtesa e të cilëve kishte mbetur e qëndrueshme ose ishte përmirësuar.

Dhe këtu nuk bëhet fjalë domosdoshmërisht për stërvitje në palestër apo aktivitete sportive. Aktiviteti fizik i lehtë përfshin edhe lëvizjet e zakonshme të përditshme, si ecja e qetë, punët e shtëpisë, përgatitja e ushqimit apo lëvizje të tjera që bëhen pa u menduar shumë.

Mosha luajti gjithashtu një rol të rëndësishëm.Te pjesëmarrësit mbi 70 vjeç, ndryshimi ishte edhe më i dukshëm. Personat me kujtesë në rënie kryenin 2.3 orë më pak aktivitet fizik të lehtë në javë. Në të njëjtën kohë, studiuesit vunë re se këta persona kalonin më shumë kohë ulur ose shtrirë gjatë kohës që ishin zgjuar.

Një tjetër gjetje interesante ishte se ndryshimet në kujtesë kishin lidhje shumë më të fortë me mënyrën se si lëviznin njerëzit sesa ndryshimet në aftësinë e tyre për të gjetur dhe thënë fjalë.

Ndërkohë, ndryshimet në aktivitetin fizik me intensitet të moderuar ose të lartë dhe në kohën e gjumit ishin shumë të vogla mes grupeve të ndryshme.

Çfarë do të thotë kjo në jetën e përditshme?

Gjetjet sjellin një këndvështrim interesant për mënyrën se si e shohim plakjen, shëndetin dhe pavarësinë. Kur një person i moshuar fillon të lëvizë më pak, të qëndrojë më gjatë ulur ose të heqë dorë nga aktivitetet e zakonshme, priremi ta lidhim menjëherë këtë me problemet fizike.

Mund të mendojmë për dhimbje kyçesh, lodhje muskulore ose humbje të forcës fizike. Por ky studim sugjeron se duhet t’i kushtojmë vëmendje edhe një mundësie tjetër: ulja e lëvizjeve të përditshme mund të jetë një shenjë e hershme e ndryshimeve në funksionet njohëse.

Truri ka nevojë për një nivel të caktuar përpunimi dhe organizimi për të planifikuar, nisur dhe përfunduar aktivitetet fizike.

Nëse kujtesa dhe aftësitë njohëse fillojnë të dobësohen, mund të dobësohet bashkë me to edhe dëshira apo aftësia për të qëndruar aktiv.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për familjarët dhe kujdestarët e personave të moshuar.

Në vend që thjesht t’u thonë të lëvizin më shumë, mund të jetë më e dobishme t’i ndihmojnë duke krijuar një rutinë të strukturuar, t’u japin kujtesa të buta dhe t’u propozojnë aktivitete të organizuara që nuk kërkojnë shumë planifikim nga ana e tyre.

Pra, ndonjëherë një ndryshim i vogël si të dalësh më rrallë për një shëtitje, të mos merresh më me punët e shtëpisë apo të kalosh shumë më tepër kohë ulur mund të meritojë më shumë vëmendje sesa mendojmë.

Çfarë thonë ekspertët?

Dihet se aktiviteti fizik i sjell përfitime trurit. Por ky studim tregon qartë se lidhja mund të funksionojë edhe në drejtimin tjetër: një tru i shëndetshëm është i rëndësishëm për të ruajtur një jetë aktive.

Fakti që studiuesit ndoqën ndryshimet njohëse për 17 vjet e bën studimin veçanërisht të vlefshëm. Në vend që të mbështeteshin vetëm te një test i kujtesës i kryer në një moment të caktuar, ata mundën të vëzhgonin se si ndryshonte funksioni njohës i njerëzve gjatë një periudhe shumë të gjatë.

Diferencat në aktivitetin e përditshëm mund të duken të vogla. Megjithatë, edhe disa orë më shumë aktivitet fizik të lehtë gjatë javës mund të kenë rëndësi për shëndetin dhe jetëgjatësinë e personave të moshuar.