Vendet e Gjirit Persik: Bazat e SHBA-së mbrojtje apo rrezik?

Një ditë më parë, në një përshkallëzim të madh të luftës që filloi në fund të shkurtit kur SHBA-ja dhe Izraeli sulmuan Iranin, iranianët kishin shënjestruar një qendër të rëndësishme energjetike në Katar. Kjo pasoi një sulm izraelit ndaj fushës së gazit South Pars të Iranit.

Durimit tëArabisë Saudite po i vjen fundi, tha ministri i jashtëm i vendit, princi Faisal bin Farhan, në një konferencë për shtyp. Ai theksoi se vendi i tij do të preferonte një zgjidhje diplomatike dhe se ka bërë të qartë që territori saudit nuk do të lejohet të përdoret për të nisur sulme kundër Iranit. Megjithatë, Arabia Saudite do të përdorë çdo mjet që ka në dispozicion për t’i bërë presion Iranit të ndalojë sulmet ndaj vendeve fqinje që nuk janë të përfshira drejtpërdrejt në konflikt, shtoi ai.

Është e qartë se shtetet e Gjirit po afrohen gjithnjë e më shumë drejt tërheqjes në një luftë në të cilën nuk kanë dashur kurrë të jenë pjesë.

“Nuk është lufta jonë”

Edhe pse Irani është vendi që po i sulmon, zhgënjimi ndaj SHBA‑së po rritet në rajon. Vëzhguesit thonë se ideja se SHBA do të mbronte shtetet e Gjirit vetëm sepse ka baza të mëdha ushtarake atje, rezultoi iluzore — ose të paktën shumë më pak efektive nga sa ishte shpresuar. Shumë nga raketat dhe dronët iranianë që shënjestruan vendet e Gjirit Persik nuk arritën të parandaloheshin nga ushtritë e Gjirit apo nga SHBA‑ja.

Irani i ka justifikuar sulmet e tij ndaj shteteve të Gjirit duke theksuar se ato strehojnë këto baza amerikane — megjithëse raketat iraniane kanë goditur gjithashtu infrastrukturë nafte dhe objekte civile si aeroporte dhe hotele.

“Kjo është lufta e Netanyahut,” tha ish‑shefi i inteligjencës së Arabisë Saudite, princ Turki al‑Faisal, në një intervistë për CNN në fillim të marsit, duke iu referuar kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu. “Ai në njëfarë mënyre e bindi presidentin [Donald Trump] të mbështeste pikëpamjet e tij.”

Sipas burimeve anonime nga rajoni, të cilat folën për agjencinë Associated Press në mars, SHBA-ja gjithashtu kishte shpërfillur paralajmërimet nga shtetet e Gjirit kur vendosi të hynte në luftë.

Kështu, shtetet e Gjirit kanë nxjerrë tani një mësim të hidhur — se këto baza amerikane nuk ofrojnë domosdoshmërisht parandalim apo mbrojtje dhe se, në fakt, baza të tilla e shndërrojnë vendin pritës në një objektiv.

Fundi i epokës së “neutralitetit të kujdesshëm”?

Në fakt, bazat amerikane kanë bërë që shtetet e Gjirit të humbasin autonominë e tyre, shkruhej në një komentim arabisht në gazetën e financuar nga Katari, Al Araby Al Jadeed. Sipas komentuesit, bazat amerikane nuk i mbrojnë shtetet e Gjirit; ato i pengojnë të marrin vendime në mënyrë të pavarur dhe t’i mbrojnë vetë interesat e tyre.

Lufta me Iranin ka hapur një debat të ri për strategjinë dhe sigurinë, thonë vëzhguesit. Think‑tanku me bazë në Katar, The Middle East Council on Global Affairs, e quan qëndrimin para luftës një formë të “neutralitetit të kujdesshëm”. Një qasje e tillë synonte të parandalonte shndërrimin e shteteve të Gjirit në fusha beteje dhe të siguronte që konfliktet të mos rrezikonin planet e tyre për zhvillim të ardhshëm.

“Fillimisht, përshtypja ishte se Izraeli — dhe deri diku edhe SHBA‑ja — ishin përgjegjës për përshkallëzimin,” tha Bruno Schmidt‑Feuerheerd, politolog dhe studiues në Universitetin e Oksfordit. Pasi Irani filloi të shënjestrojë shtetet e Gjirit, u bë e qartë se siguria e tyre varej nga palë të treta.

“Në këtë drejtim, zhgënjimi ka të bëjë kryesisht me aktorët e jashtëm,” i tha Schmidt‑Feuerheerd DW‑së.

Pauline Raabe, analiste në kompaninë konsulente Middle East Minds me qendër në Berlin, ka vënë re gjithashtu se kritikat ndaj SHBA‑së po bëhen më të zëshme dhe më publike. “Shtetet e Gjirit janë të bashkuara, para së gjithash, në tronditjen e tyre,” i tha ajo DW‑së. Arabia Saudite, në veçanti, ka “kritikuar haptazi Trump-in dhe Netanyahun”, ndërsa Katari ka reaguar më me kujdes, vëren ajo. Këtë javë, ministri i jashtëm i Omanit, Badr al‑Busaidi, shkroi në një artikull opinion në të përjavshmen britanike The Economist, se “Amerika ka humbur kontrollin mbi politikën e saj të jashtme” dhe se aleatët e Uashingtonit duhet të ndihmojnë që SHBA‑të të çlirohen “nga kjo ngatërresë e padëshiruar.”

Emiratet e Bashkuara Arabe janë goditur veçanërisht rëndë nga Irani.

“Pra, mund të mos ketë të bëjë vetëm me bazat amerikane,” sugjeroi

Schmidt‑Feuerheerd, “por edhe me vënien nën presion të modeleve të suksesshme [ekonomike] në rajon — si Dubai, për shembull.”

Reputacioni i Dubait si një vend i sigurt biznesi dhe si një destinacion turistik është një shtyllë qendrore e planeve të Emirateve të Bashkuara Arabe për të zhvilluar sektorët jo‑të‑naftës në ekonominë e tyre. Dhe pikërisht për këtë arsye, Dubai është veçanërisht i ndjeshëm ndaj llojit të pasigurisë që sjell lufta, ka theksuar më parë think‑tanku amerikan The Atlantic Council.

Ndryshime të mundshme në marrëdhëniet midis Gjirit dhe SHBA‑së 

Në planin afatgjatë, lufta me Iranin ka të ngjarë të sjellë një rishikim të marrëdhënieve të shteteve të Gjirit me SHBA‑në. “Pres që pas luftës të ketë një rivlerësim,” tha Schmidt‑Feuerheerd. Shtetet e Gjirit do të duhet të vendosin “nëse bazat ushtarake amerikane janë një përfitim sigurie apo një rrezik”.

Megjithatë, ai shtoi se integrimi ushtarak me SHBA‑në është aq i thellë, saqë çdo ndryshim do të kërkonte vite.

“Ndërkohë, marrëveshja prej dekadash duke pranuar ‘naftë e lirë në këmbim të garancive të sigurisë nga SHBA’ po fillon të duket si një model i vjetruar,” argumenton Raabe. Megjithatë, një shkëputje e shpejtë nga kjo marrëveshje është pak e mundshme, konfirmon ajo. Lidhjet midis SHBA‑së dhe shteteve të Gjirit janë ndërtuar gjatë dekadave dhe shkojnë shumë përtej bashkëpunimit ushtarak.

Që para kësaj lufte kishte sinjale se po zhvillohej një orientim i ri, vazhdon Raabe. Arabia Saudite ka zhvilluar partneritete me Pakistanin dhe Turqinë, ndërsa Katari ka zgjeruar marrëdhëniet me vende evropiane si Mbretëria e Bashkuar dhe Franca.

“Këto zhvillime kanë qenë tashmë në lëvizje më herët,” thotë Raabe. “Por duke pasur parasysh situatën aktuale, ato kanë marrë një rëndësi edhe më të madhe.”Gulf states might look to diversify

Schmidt‑Feuerheerd pranon, se: “Në vitet e fundit, vëzhguesit kanë folur për një strategji ‘hedging’,” kujton ai, një strategji që ka çuar në zhvillimin e lidhjeve më të ngushta me partnerë të tjerë, përfshirë Kinën, Turqinë dhe shtete evropiane.

Termi “hedging” vjen nga ekonomia. Nuk është plotësisht e qartë se si funksionon kur bëhet fjalë për sigurinë dhe mbrojtjen. Është e dyshimtë që siguria në Gjirin Persik të mund të diversifikohet aq lehtë sa një portofol investimesh.

Siç vë në dukje Schmidt‑Feuerheerd, “asnjë nga këta partnerë të rinj nuk përfaqëson një alternativë të mirëfilltë ushtarake.” Për më tepër, shtetet e Gjirit nuk janë gjithmonë të bashkuara në drejtimin e tyre politik. “Nuk ka asnjë garanci që ato do të veprojnë si një njësi e bashkuar,” tha ai.

Para se të fillonte kjo luftë dhe t’i detyronte të afroheshin sërish, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, për shembull, kishin lëvizur drejt një marrëdhënieje gjithnjë e më konkurruese dhe antagoniste. Megjithatë, ka një gjë që i bashkon: “Stabiliteti rajonal është faktori vendimtar për të gjitha shtetet e Gjirit,” thotë Raabe.

Të gjitha planet e këtyre vendeve për të zhvilluar ekonomitë e tyre përtej naftës dhe për t’u futur në një të ardhme më të begatë — nga Vizioni 2030 i Arabisë Saudite deri te ambiciet globale të Dubait dhe Dohas — mbështeten në paqe dhe një mjedis rajonal të qëndrueshëm, dhe për rrjedhojë edhe në aftësinë e tyre për t’u mbrojtur.