IEA njofton lëshimin e 400 milionë fuçive naftë. Por a është e mjaftueshme kjo?

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA), një organizëm global mbikëqyrës i energjisë ku bëjnë pjesë disa nga vendet më të pasura të botës, ka njoftuar lirimin më të madh në histori të rezervave qeveritare të naftës, dy javë pasi Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën luftën e tyre kundër Iranit me sulme mbi Teheranin.

Në sulmet hakmarrëse, Teherani ka goditur Izraelin si edhe asetet ushtarake amerikane dhe objektet energjetike në vendet e Gjirit, ndërsa ka mbyllur Ngushticën e Hormuzit, një arterie jetike në zinxhirin global të furnizimit me naftë. Kjo ka bërë që çmimet e naftës bruto të rriten mbi 100 dollarë për fuçi.

“Lufta në Lindjen e Mesme po krijon ndërprerjen më të madhe të furnizimit në historinë e tregut global të naftës”, tha IEA në raportin e saj mujor për tregun.

Ndërsa 32 vendet anëtare të IEA-së dukeshin hezituese në fillim të javës për të përdorur rezervat strategjike, në fund ato njoftuan se do të lironin pothuajse 400 milionë fuçi naftë emergjente. Kjo përbën rreth një të tretën e rezervës totale të grupit prej 1.2 miliardë fuçish që mbahen nga qeveritë.

Më parë, vendet anëtare të IEA-së kanë liruar naftë nga rezervat emergjente pesë herë: gjatë Luftës së Gjirit 1990-1991; pas uraganit Katrina në vitin 2005; gjatë luftës civile në Libi në vitin 2011; dhe dy herë pas pushtimit rus të Ukrainës.

Por a është i mjaftueshëm ky lirimi i fundit për të qetësuar tregun e trazuar?

Çfarë ka njoftuar IEA?

Agjencia e energjisë argumentoi se goditja e furnizimit e shkaktuar nga sulmet iraniane ndaj anijeve cisternë dhe bllokada e Ngushticës së Hormuzit do të thotë se tregjet energjetike po përballen me një krizë edhe më të rëndë sesa gjatë Luftës së Gjirit në vitin 1991 dhe pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.

Para se SHBA dhe Izraeli të sulmonin Teheranin – dhe të vrisnin udhëheqësin suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei – më 28 shkurt, nafta Brent tregtohej rreth 65 dollarë për fuçi. Tani ajo është mbi 100 dollarë, dhe drejtuesit iranianë kanë paralajmëruar vendet e tjera se nuk do të lejojnë “asnjë litër naftë” të kalojë përmes Ngushticës së Hormuzit nëse sulmet vazhdojnë, duke shtuar se çmimi mund të kalojë edhe 200 dollarë për fuçi.

Më herët këtë javë, ish-ekonomisti i FMN-së Olivier Blanchard u citua nga Business Insider duke thënë se kjo mund të ndodhë nëse cisternat e naftës nuk mund të mbrohen nga sulmet iraniane. “E kam të vështirë të mos mendoj se një nga skenarët kryesorë është që çmimet e naftës do të mbeten shumë të larta për një kohë të gjatë, më të larta se çmimet aktuale të tregut”, tha Blanchard të enjten.

Njoftimi i IEA-së për lirimin e 400 milionë fuçive është shumë më i madh se lirimi prej 182 milionë fuçish në vitin 2022 pas pushtimit rus të Ukrainës.

“Siguria energjetike është mandati themelor i IEA-së dhe jam i kënaqur që vendet anëtare po tregojnë solidaritet të fortë duke ndërmarrë veprime vendimtare së bashku”, tha drejtori ekzekutiv i IEA-së me seli në Paris, Fatih Birol.

Birol përgëzoi vendet anëtare për vendimin për të kontribuar nga rezervat strategjike. “Ky është një veprim i madh që synon të lehtësojë ndikimet e menjëhershme të ndërprerjes në tregje”, tha ai. “Por, për ta bërë të qartë, gjëja më e rëndësishme për rikthimin e rrjedhave të qëndrueshme të naftës dhe gazit është rifillimi i tranzitit përmes Ngushticës së Hormuzit.”

Rreth një e pesta e naftës së botës transportohet përmes kësaj ngushtice – më shumë se 20 milionë fuçi në ditë mesatarisht. Lirimet e koordinuara nga IEA zakonisht shpërndahen gjatë javëve ose muajve, që do të thotë se vetëm një pjesë e 400 milionë fuçive do të hidhet në treg në afat të shkurtër.

IEA nuk ka dhënë ende një afat të saktë për lirimin e naftës.

Neil Quilliam, bashkëpunëtor në programin për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në Chatham House në Londër, tha se në fund të fundit lirimi i IEA-së “nuk do të bëjë një ndryshim të madh material” në krizën aktuale.

“Gjithçka varet nga ritmi i lirimit. Ende nuk është e qartë se cili është kalendari”, tha Quilliam për Al Jazeera. Sipas disa llogaritjeve, një lehtësim i tillë mund të zhduket brenda tre javësh.

“Është një zgjidhje njëherëshe. Është një strategji me rrezik të lartë”, tha ai. “Pra, pasi të përfundojë kjo, nuk ka ndonjë alternativë reale.”

Pas fjalimit të parë të udhëheqësit të ri suprem, Mojtaba Khamenei, djali i ajatollahut të vrarë, i cili mbajti një ton edhe më sfidues të enjten, çmimet e naftës u rritën përsëri.

Çfarë ka njoftuar SHBA?

SHBA krijoi rezervën e saj strategjike të naftës në vitin 1975 pas embargos arabe të naftës, e cila zbuloi dobësitë e sigurisë energjetike të Uashingtonit.

Ajo ka rezervën më të madhe të naftës në botë ndër vendet që raportojnë publikisht, me një kapacitet maksimal prej rreth 720 milionë fuçish.

Aktualisht, Uashingtoni mban rreth 415 milionë fuçi naftë bruto, të depozituara në shpella nëntokësore kripe përgjatë bregdetit të Gjirit në Teksas dhe Luiziana, pasi rezervat janë pakësuar nga lufta e Rusisë në Ukrainë.

Vetëm Kina besohet se ka një rezervë më të madhe aktualisht, por rezervat e saj nuk bëhen publike.

SHBA është aktualisht prodhuesi dhe konsumatori më i madh i naftës në botë dhe ka konfirmuar se do të lirojë 172 milionë fuçi nga rezervat strategjike si kontribut në përpjekjen e koordinuar me IEA.

Presidenti amerikan Donald Trump i tha një televizioni lokal të enjten se qeveria do të përdorë rezervën strategjike në përpjekjen më të guximshme deri tani për të stabilizuar çmimet në sektorin energjetik dhe më pas “do ta mbushim përsëri”.

Trump më parë kishte kritikuar administratën e ish-presidentit Joe Biden për përdorimin e rezervave për të ulur çmimet e karburantit.

Sekretari i Energjisë Chris Wright tha se lirimi do të nisë javën e ardhshme dhe do të zgjasë rreth 120 ditë. Ai shtoi se qeveria do të punojë për të zëvendësuar rreth 200 milionë fuçi gjatë vitit të ardhshëm.

A do ta mbushë kjo menjëherë mungesën e naftës?

Jo.

“Molekulat e naftës lëvizin shpejt dhe tregjet gjithashtu. Ajo që ka rëndësi është sa shpejt vëllimet e liruara arrijnë realisht në treg”, tha Maksim Sonin, një drejtues në sektorin e energjisë që punon me Qendrën për Karburantet e së Ardhmes në Universitetin Stanford.

“Nëse problemi themelor nuk zgjidhet, asnjë lirimi rezervash nuk mund ta rregullojë tregun”, shtoi ai.

Helima Croft, drejtuese e strategjisë globale të mallrave në RBC Capital Markets, tha se ndikimi i lirimit mund të jetë i kufizuar.

“Ndërsa IEA ka vendosur të lirojë 400 milionë fuçi nga rezervat strategjike të naftës, me angazhime nga Japonia, Koreja e Jugut, Franca, Gjermania, Britania e Madhe dhe SHBA të shpallura deri tani, ndikimi në treg mund të rezultojë i kufizuar.

Furnizimi do të kufizohet nga ritmi me të cilin nafta mund të nxirret nga rezervat.”

Trump dhe zyrtarët e tij kanë ndryshuar shpesh qëndrimin për përfundimin e konfliktit me Iranin. Megjithatë, presidenti amerikan këmbëngul se konflikti është një episod i përkohshëm dhe jo një luftë e gjatë.

“Por fakti që ata kanë hyrë në koordinim me IEA-në dhe po lirojnë 172 milionë fuçi është i rëndësishëm”, tha Quilliam për Al Jazeera. “Nëse kalojmë përtej këtij afati dhe luftimet vazhdojnë, si do të duket situata atëherë?”

Sa shpejt mund të lirohet nafta?

Jo shumë shpejt. Në teori, SHBA thotë se mund të lirojë 4.4 milionë fuçi në ditë, por në praktikë sasia reale është më e vogël dhe dërgesat mund të kërkojnë javë për të arritur pas vendimit për lirimin e rezervave.

SHBA do të lirojë 172 milionë fuçi gjatë 120 ditëve të ardhshme, sipas ritmeve të planifikuara të shkarkimit, tha sekretari Wright.

Departamenti amerikan i Energjisë thotë se mund të fillojë furnizimin e tregut 13 ditë pas vendimit për lirimin dhe shitjen e naftës. Mund të zgjasë edhe më shumë nëse nafta duhet të transportohet drejt Azisë, ku mungesa është më e madhe si pasojë e luftës me Iranin. Kjo do të thotë se furnizimet mund të arrijnë në rafineritë aziatike vetëm në mes të majit.

“SHBA është ende në një gjendje të mirë, edhe duke pasur parasysh vëllimin aktual të lirimit”, shtoi Sonin. “Sasi kaq të mëdha nuk mund të arrijnë në rafineri brenda një apo dy ditësh. Është më e shpejtë brenda vendit për shkak të lidhjeve të tubacioneve, dhe shumë më e ngadaltë kur nafta transportohet me anije.”

Pavarësisht sasive të liruara, “gatishmëria e qeverisë për të ndërhyrë është vetë një sinjal pozitiv për tregjet”, tha Sonin.

A është kjo lloji i duhur i naftës?

Përbërja e saktë e 400 milionë fuçive që do të hidhen në treg nuk dihet ende, por dihet se çfarë lloj nafte ka SHBA në rezervat e saj.

Aktualisht rezervat amerikane përmbajnë rreth 155 milionë fuçi naftë “sweet crude”, me përmbajtje të ulët squfuri, dhe 261 milionë fuçi “sour crude”, me përmbajtje të lartë squfuri.

Nafta me pak squfur është më e lehtë dhe më e lirë për t’u rafinuar, ndërsa nafta me shumë squfur kërkon rafineri më komplekse.

Edhe pse rafineritë amerikane janë përshtatur për të përpunuar këtë lloj nafte, shumë vende importuese – si India – nuk kanë të njëjtën kapacitet rafinimi, gjë që e komplikon përpjekjen për të zbutur krizën.

A do të mjaftojnë 400 milionë fuçi në afat të gjatë?

Analistët e kanë përshkruar lirimin e rezervave nga IEA si një “Band-Aid”, pra një zgjidhje të përkohshme.

Sipas rregullave të IEA-së, vendet anëtare duhet të mbajnë rezerva emergjente të barabarta me të paktën 90 ditë importesh.

Bazuar në precedentët e mëparshëm, firmat e analizës vlerësojnë se vendet e IEA-së mund të shtojnë prodhimin me maksimumi 1.2 milionë fuçi në ditë përveç kësaj.

Por kjo është vetëm një pjesë e vogël krahasuar me rreth 20 milionë fuçi që kalojnë çdo ditë përmes Ngushticës së Hormuzit.

Prandaj analistët thonë se lirimi i rezervave nuk ka gjasa të ketë një ndikim të madh në mungesën globale të naftës.

Çfarë masash të tjera ka marrë SHBA?

Përveç lirimit të rezervave strategjike, administrata amerikane ka ndërmarrë disa masa të tjera për të zbutur presionin në treg.

Departamenti i Thesarit ka dhënë një përjashtim 30-ditor që lejon vendet të blejnë naftë ruse të sanksionuar që është tashmë në transport, rreth 100 milionë fuçi, me qëllim shtimin e shpejtë të furnizimit në tregjet globale.

Administrata po shqyrton gjithashtu pezullimin e përkohshëm të Jones Act, një ligj amerikan që kërkon që mallrat që transportohen midis porteve amerikane të transportohen vetëm me anije të ndërtuara dhe të drejtuara nga amerikanë.

Kjo synon të lehtësojë pengesat në furnizimin e brendshëm.

Megjithatë, një zëdhënës i Shtëpisë së Bardhë tha se kjo masë ende nuk është finalizuar.