Arkivat drejt digjitalizimit dhe riorganizimit, projektligji i ri mbërrin në Komisionin Parlamentar të Kulturës

Komisioni për Kulturën, Turizmin dhe Diasporën u përfshi sot në debate mbi të ardhmen e Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave (DPA), ndërsa u diskutua në parim projektligji për disa ndryshime në ligjin “Për arkivat”. Nisma, e prezantuar nga qeveria, synon ndryshimin e statusit të këtij institucioni, duke e zhvendosur nga varësia direkte e Kryeministrisë drejt Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit.

Argumenti i Qeverisë: Rekomandimet e SIGMA-s dhe BE-së

Zëvendësministrja e Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Lira Pipa, e arsyetoi këtë lëvizje si një domosdoshmëri që buron nga gjetjet e raportit të SIGMA-s të vitit 2025 dhe procesi i integrimit në Bashkimin Evropian. Sipas Pipës, Ministria e Kulturës zotëron ekspertizën e duhur në ruajtjen dhe digjitalizimin e trashëgimisë, çka e bën institucionin më të përshtatshëm për të pasur arkivat në varësi.

“Ky kalim nuk cenon autonominë institucionale dhe nuk ka efekte të tjera financiare. Shqipëria po kalon reforma gjithëpërfshirëse të qeverisjes si pjesë e procesit të pranimit në BE,” u shpreh Pipa para anëtarëve të komisionit.

Kundërshtimi i Relatores: Arkivat, institucion me vlera kombëtare

Në krahun tjetër, Kryetarja e Komisionit dhe njëkohësisht relatorja e çështjes, Ina Zhupa, shprehu rezerva të forta mbi këtë model varësie. Sipas saj, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave mbart një peshë juridike dhe historike që e tejkalon profilin e një ministrie të vetme, pasi shërben si kujtesë kombëtare dhe funksionalizim i shtetit.

Zhupa hodhi në tryezë një propozim alternativ: që DPA të mbetet nën varësinë e Kryeministrit ose të kalojë nën autoritetin e Kuvendit të Shqipërisë.

“Propozoj si relatore që arkivat të jenë ose përsëri në varësi të Kryeministrit, ose në varësi të Kuvendit të Shqipërisë si institucion me vlera të larta kombëtare. Ato janë një kryqëzim i shumë çështjeve dhe ministrive, një vlerë për të shkuarën, të tashmen dhe të ardhmen tonë,” deklaroi Zhupa.

Aktualisht, arkivat funksionojnë si një institucion qendror në varësi të Kryeministrit, por reforma e propozuar mund të ndryshojë rrënjësisht mënyrën e administrimit të dokumentacionit historik dhe shtetëror. Deputetët e komisionit ngritën pyetje mbi garancitë e autonomisë dhe rrezikun e burokratizimit nëse ky institucion kalon nën strukturën e një ministrie.

Pritet që në seancat e radhës të shqyrtohen amendamentet specifike përpara se drafti të kalojë për votim.