Hapet sot në Nju Jork «The Bowery: Devil’s Mile» — 400 vjet histori të rrugës ikonike në New Museum

Ekspozita «The Bowery: Devil’s Mile» hapet sot, më 24 shtator 2026, në New Museum në Manhatan, Nju Jork — pikërisht në rrugën ku vetë muzeu është vendosur që nga viti 2007. Ajo premton një udhëtim nëpër katër shekuj historie të njërës prej rrugëve më legjendare të qytetit.

Mes eksponateve gjenden materiale arkivore, artefakte dhe vepra arti: harta e Nju Jorkut e vitit 1796 nga Bernard Ratzer, një makinë zjarrfikëse me pompë dore e vitit 1830, atraksione të mbijetuara të muzeve «dime», fotografia dokumentare e Jacob Riis-it, si dhe vepra të Keith Haring, Lynda Benglis, June Leaf e të tjerë.

Bowery nisi si shteg i fisit Lenape përgjatë ishullit Mannahatta; kolonët holandezë e pagëzuan «Bowerij Road» — bowerij do të thotë fermë në holandisht. Në vitet 1640, 11 burra me ngjyrë të skllavëruar nga holandezët u çliruan dhe morën parcela toke përgjatë Bowery-t, duke krijuar vendbanimin e parë të zezakëve të lirë në Manhatan. Pas vitit 1664, me lindjen e Nju Jorkut, pjesa e sipërme e rrugës u shndërrua në ferma luksoze për të pasurit, ndërsa pjesa e poshtme iu përshtat blegtorisë. Sipërmarrja krijoi një ekonomi argëtimi: taverna, teatro vaudeville e burlesque, cirqe dhe muze «dime». Në shekullin XIX, Bowery ishte një destinacion i njohur argëtimi — «i zhurmshëm apo i rafinuar», sipas kohës.

Valët e emigracionit i dhanë rrugës identitet multikultural, por mungesa e shëndetësisë publike dhe rritja e pakufizuar e popullsisë prodhuan tenemente të mbipopulluara, krim dhe sëmundje. Recesioni ekonomik i zëvendësoi tavernat me bare të pista dhe hotelet me strehëza; Jacob Riis denoncoi kushtet mizore të jetesës. Në vitet 1940, Bowery u etiketua si «Skid Row»-i i qytetit.

Mesjeta e shekullit XX e shndërroi rrugën në strehë të lirë artistësh: Mark Rothko, William Burroughs, John Giorno u vendosën aty, ndërsa rilindja kulturore u ndez nga brezi Beat dhe Ekspresionizmi Abstrakt. Në vitin 1973 u hap CBGB — meka e punk-ut dhe new wave-it, që nisi karrierat e Blondie, Ramones, B-52s dhe Talking Heads.

Ekspozita hapet krahas retrospektivës së madhe të Arthur Jafa-së, në godinën e sapo zgjeruar të muzeut. Sipas muzeut, ekspozita është vetëm një «hyrje» në pasurinë dhe kompleksitetin e Bowery-t — «fuqinë e tij gjeneruese dhe energjinë e përqendruar si rrugë, si lagje dhe si gjendje mendore».

Burimi: Hyperallergic