IAEA-ja i drejtohet Këshillit të Sigurimit të OKB-së për shkeljet e Iranit

Bordi i Guvernatorëve i mbikëqyrësit bërthamor të Kombeve të Bashkuara votoi më 9 shtator për ta dërguar Iranin në Këshillin e Sigurimit të OKB-së për shkelje të detyrimeve të tij në kuadër të mospërhapjes së armëve bërthamore. Kjo është hera e parë në 20 vjet që merret një vendim i tillë.

Bordi prej 35 vendesh i Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Bërthamore (IAEA) e miratoi rezolutën me 23 vota për, tre kundër dhe tetë abstenime. Rusia, Kina dhe Nigeri votuan kundër.

Rezoluta, e paraqitur nga Britania, Franca, Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara, shprehu “shqetësim të thellë” për mospërputhjen e vazhdueshme të Iranit dhe i bëri thirrje Teheranit të bashkëpunojë me IAEA-n dhe të angazhohet në bisedime që synojnë të dëshmojnë natyrën paqësore të programit të tij bërthamor.

Si palë në Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, Irani është i detyruar, në bazë të një marrëveshjeje për masa mbrojtëse me IAEA-n, t’i lejojë agjencisë të verifikojë materialet bërthamore të deklaruara nga vendi.

IAEA-ja nuk ka pasur qasje në objektet kryesore bërthamore iraniane që nga sulmet izraelite dhe amerikane në qershor të vitit 2025, duke bërë që të jetë i paqartë fati i rreth 440 kilogramëve uranium të pasuruar në nivelin 60 për qind.

Uraniumi i pasuruar në nivelin 60 për qind është një nivel shumë afër pastërtisë prej 90 për qind, që konsiderohet nivel i përshtatshëm për armë bërthamore.

Irani pretendon se programi i tij bërthamor është për qëllime civile, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli e kanë akuzuar që një kohë të gjatë Teheranin se po synon të krijojë kapacitet për armë bërthamore.

Objektet bërthamore iraniane janë shënjestruar gjithashtu në luftën e fundit amerikano-izraelite me Iranin, duke i komplikuar më tej përpjekjet e IAEA-së për të monitoruar programin bërthamor të Republikës Islamike.

Ambasadori i Iranit në OKB në Vjenë, Reza Najafi, e hodhi poshtë rezolutën, duke e cilësuar si një “mjet politik”, dhe duke thënë se Teherani do të bashkëpunojë vetëm “në masën që e lejojnë rrethanat dhe siguria”.

Çdo masë ndëshkuese nga Këshilli i Sigurimit ka gjasa të përballet me kundërshtimin e aleatëve të Iranit, Rusisë dhe Kinës, të cilat kanë të drejtën e vetos.