Institucionalizimi i opozitës plurale si mundësia e vetme për rrotacionin e pushtetit

Zgjedhjet politike të radhës janë larg. Por janë prapa derës për një opozitë në krizë, të frustruar nga humbjet e njëpasnjëshme prej vitit 2013 e këndej. Gjithnjë, nëse ajo ka një objektiv të qartë për të fituar pushtetin e madh të shumicës e jo për të ricikluar humbësit kronikë në krye të saj, të vetëkënaqur me pushtetin e vogël të pakicës.

Shumë ngjarje mund të ndodhin deri atëherë. Por mund edhe të mos ndodhin. Siç e themi shpesh, në politikë ngjarjet zbulohen duke ndodhur. Kjo nuk do të thotë se zhvillimet politike janë jashtë parashikimit. Ka mënyra e mënyra për të parë të ardhmen jo në formën e një falli. E djeshmja, e tashmja, përvojat, precedentët, analogjitë, ligjësitë janë “pasqyra magjike” për të parashikuar në vija të përgjithshme çfarë pritet të ndodhë pas një viti, dy vitesh e shumë më shumë.

Historinë e së ardhmes e shkruan historia e së shkuarës, sipas eseistit të famshëm francez, Zhak Atali. Parashikimit i vinë në ndihmë ndërkaq sondazhet periodike, që fotografojnë në përditshmëri lëvizjet e imëta të pëlqyeshmërive popullore për partitë dhe liderit e tyre. Grafiku i sondazheve nuk njeh gremisje të menjëhershme të një pale dhe fluturime pindarike të palës tjetër. Si rregull beteja mes tyre është si një tërheqje e gjatë litari. Me përjashtim të rasteve të jashtëzakonshme që nënkuptojnë një kolaps të ekonomisë, shpërthim të inflacionit, fluturim të çmimeve për faj të qeverisë, e tjerë.

Të gjithë këta tregues nuk të bëjnë sot optimist se do të kemi një rrotacion me dy hapa të pushtetit: të atij vendor pas një viti dhe atij parlamentar pas tre vitesh. Fitorja e bujshme e Petër Maygar në Hungari që shkuli nga pushteti pas katër mandatesh rregjimin e Viktor Urban nuk gjen asnjë ekuivalencë në realitetin e sotëm politik në Shqipëri. E vetmja analogji, më saktë një mesazh nga rasti hungarez është ky: kur ka alternativë të mirë fitoren e opozitës nuk mund ta ndalojë asgjë.

Nga kjo pikëpamje, detyra e partive të spektrit opozitar, në radhë të parë e Partisë Demokratike si më e madhja e tyre, është ndërtimi i alternativës. Duket fjalë e madhe por mund ta thjeshtojmë pa i hequr asgjë prej kuptimit. Alternativa është lidershipi, lideri. Këtë na tregoi qartë shembulli hungarez.

Në rastin tonë nuk kemi një realitet politik të tillë që mundëson daljen e një lideri gjithëpëfshirës mbi shkretimin opozitar. Problemi këtu është më i komplikuar. Partia më e madhe e opozitës, PD bashkë me partitë aleate të koalicionit janë parti-emra të liderve të tyre të përjetshëm. PD nuk është aq e madhe sa të kërcënojnë mazhorancën, por as e vogël sa të vihet në diskutim primati saj në opozitë. Pavarësisht se ajo ka ardhur duke u zvogëluar, sipas sondazheve të ekspertit Eduard Zaloshnja, i cili – duhet ta përsërisim – i ka gjetur saktë brenda marzhit të gabimit rezultatet e zgjedhjeve prej rreth dy dekadash.

Partia Demokratike mund ta zgjidhte thjesht problemin e ringritjes përmes tërheqjes së Berishës për t’i hapur rrugën një lideri të ri që del përmes një procesi zgjedhor konkurues, të lirë, të ndershëm e të barabartë. Një lider i tillë, i mbështetur pa rezeva nga Berisha pasi ka fituar, do ta bashkonte, rriste e bënte fituese Partinë dhe mbarë opozitën.

Por siç po shihet Berisha nuk ka ndërmend të bëjë një hap pas edhe pse në shkelje të statutit që ka miratuar vetë. Vendosmëria e tij për të qëndruar në krye të PD-së deri deri duke penguar kandidatë rivalë të papilotuar prej tij nuk duket të jetë më një çështje ambicjesh politike, por e nevojës për t’u mbrojtur para drejtësisë, e raportit të tij me posteritetin. Në këto kushte apelet për t’u tërhequr apo lejuar garën e lirë fillojnë e bartin kotësinë, injorimin e frikës dhe hallit tjetrit, për të mos thënë me shumë. Mbetet tjetra: që Berisha, ashtu siç është, i tillë që nuk fiton, por pa të cilin, në postin që ka, opozita sot për sot nuk mund të fitojë, të angazhohet për një kuadër kushtesh e zgjidhjesh që do të mundësonin çuarjen me sa ma pak firo në zgjedhje të elektoratit opozitar. I cili është sot numerikisht më i madh se ai proqeveritar, por ka nevojë të shprehet politikisht në subjekte të ndyshme nga PD-ja e parinovuar.

Në këtë kontekst, propozimi i Berishës për hapjen e plotë të listave dhe për mazhoritarin kombëtar është një hap pozitiv. Ky propozim duhet mbrojtur fort në tryezën e reformës. Me fleksibilitetin që kërkojnë kompromiset, pra, duke lëshuar për kërkesa të arsyeshme të palës tjetër.

Ka shumë për të bërë për motivimin e zgjedhësve opozitarë. Kryesorja, sipas meje, mbetet institucionalizimi i opozitës plurale në kuadrin e qëllimit të përbashkët që është rrotacioni i pushtetit, bashkëqeverisja. Një model është qendra e djathtë italiane, ku katër parti, “Vëllezërit e Italisë”, “Forca Italia”, “Lega Nord” dhe “Ne, të moderuarit” konkuruan më vete në kuadrin e një marrëveshje parimore për bashkëqeverisje dhe një kuadri etik që siguron menaxhimin e diversiteteve, fërkimeve dhe papajtueshmërive që nuk duhet të mbyten, por të artikulohen. Shumarja e votave të tyre bëri mazhorancën që qeveris Italinë.

Opozitarizmi në vendin tonë sot është një mozaik fraksionesh të demokratëve brenda dhe jashtë PD-së. Ka ndërkaq subjekte politike të vogla që ndajnë të njëjtin qëllim me partinë e madhe, por kanë indentitetin e tyre. E gjithë kjo larmi nuk arrin gjë nëse secili nuk sheh përtej hundës së vet. Por mund të rritet në kuadrin e opozitës plurale ku PD angazhohet të respektojë hapësirat e diversitetit, të mbështesë reflektimin e interesave të subjekteve të këtij spektri në kodin zgjedhor, të mbrojë votat e tyre. Në shkëmbim subjektet në fjalë angazhohen dhe mbajnë zotimet e tyre.

Zgjidhja për të mposhtur mazhorancën aktuale nuk vjen nga unifikimi brenda një liste të vetme. Nuk jemi në vitin 2005. Bashkimet mekanike nuk mundësojë trasferimin mekanik të votave anti-establishment të një subjekti unik. Shumarja e opozitës plurale ku se kush mbledh votat e veta ka shanse.