Kajro mbuloi muralen 66-metërshe të Tutankhamunit dhe Nefertitit pas polemikës për lëkurën e errët

Një murale 66-metërshe në sheshin Tahrir të Kajros, që paraqiste faraonin Tutankhamun dhe mbretëreshën Nefertiti, u mbulua me bojë vetëm pak orë para mbërritjes së presidentit kinez Xi Jinping, siç njofton The Guardian.

Murali ishte një nga 40 veprat e komisionuara për zbukurimin e qytetit me rastin e vizitës shtetërore të presidentit kinez muajin e kaluar. Ai u realizua në vetëm pesë ditë, në fund të gushtit, nga grupi vullnetar i të rinjve Rasmet Basma: dizajnet u gjeneruan me programin e inteligjencës artificiale ChatGPT dhe më pas u pikturuan me dorë në mur, sipas The Guardian.

Polemika shpërtheu për ngjyrën e lëkurës së dy figurave historike: një ton i artë-bronzi, që natën hidhte hije mbi fytyra duke i bërë të dukeshin me lëkurë të errët. Në rrjetet sociale vepra u akuzua se ringjallte pretendimet afrocentriste — teorinë sipas së cilës qytetërimi i lashtë egjiptian ishte me origjinë ekskluzivisht afrikane — dhe zemërimi u përshkallëzua brenda pak ditësh.

Ahmed Moussa, themeluesi 22-vjeçar i Rasmet Basma, pranoi se u kërkua nga guvernatorati i Kajros që ta mbulonin punën e tyre. Ai tha se zëvendësguvernatori i Kajros dhe kreu i distriktit e kishin vizituar kantierin gjatë punës dhe ishin mahnitur nga muralet — derisa polemika filloi të rritej në rrjetet sociale. “Përdorëm një ton të artë-bronzi që hidhte një hije mbi fytyrat natën, ndaj dukeshin me lëkurë të errët,” u shpreh Moussa, duke pranuar “gabimin tonë që nuk u konsultuam me specialistë të arkeologjisë dhe artit”, shkruan The Guardian.

Episodi është episodi më i fundit i debatit të gjatë për pamjen e egjiptianëve të lashtë. Ish-ministri i antikiteteve Zahi Hawass tha se rasti tregon rreziqet e lejimit të vullnetarëve pa përvojë për të menaxhuar përfaqësimet historike në vende kaq të shquara, ndërsa egjiptologja Monica Hanna vuri në dukje se diversiteti i Egjiptit të lashtë ka ekzistuar gjithmonë në një spektër, të cilin debatet moderne ideologjike e sheshojnë. Studiuesi i inteligjencës artificiale Walid Mahmoud paralajmëroi se këto sisteme ushqehen me të dhëna globale — shpesh të dominuara nga perspektivat perëndimore — dhe i riprodhojnë ato pa marrë parasysh kontekstin historik lokal.