Kandidatët e BE-së kanë frikë se planet e reja të mbrojtjes mund të krijojnë anëtarë të klasit të dytë

Vendet kandidate për në BE kanë frikë se masat mbrojtëse të hartuara për të parandaluar kthimin prapa të demokracisë, si një periudhë prove 15-vjeçare e planifikuar, mund të krijojnë anëtarësim të klasit të dytë dhe të përdoren për të ushtruar presion politik.

Vendet kandidate për në BE kanë ngritur shqetësime se masat e reja mbrojtëse të hartuara për të parandaluar kthimin prapa të demokracisë pas anëtarësimit mund t’i lënë ato me anëtarësim të klasit të dytë – ose t’u japin shteteve anëtare ekzistuese një mjet të fuqishëm për të ushtruar presion politik.

Shqetësimet vijnë pas masave të propozuara të zbuluara nga Komisioni Europian të martën, duke përfshirë një periudhë prove 15-vjeçare gjatë së cilës anëtarët e rinj mund të humbasin të drejtën e votës nëse kryejnë një shkelje serioze të vlerave dhe rregullave të BE-së.

“Ne mbështetemi te Bashkimi Evropian për të siguruar që procesi i pranimit të mbetet ambicioz, i besueshëm dhe i parashikueshëm, dhe të pasqyrojë progresin që Ukraina vazhdon të bëjë”, tha për Euronews Vsevolod Chentsov, zëvendëskryeministër i Ukrainës për integrimin evropian.

“Pika jonë fillestare mbetet integrimi i plotë në tregun e vetëm dhe çdo marrëveshje kalimtare duhet të jetë e justifikuar, proporcionale dhe e kufizuar në kohë”, shtoi ai.

Anëtarësim me dy nivele

Një nga shqetësimet më të mëdha midis vendeve kandidate është se masat mbrojtëse mund të krijojnë një nivel të dytë të anëtarësimit në BE.

Vende, përfshirë Holandën dhe Francën, kërkuan masa mbrojtëse më të ashpra , duke përmendur përvojën e Hungarisë nën drejtimin e Viktor Orbanit dhe vështirësinë e përballimit të prapambetjes demokratike pasi një vend i është bashkuar.

“Ne nuk duam një anëtarësim me dy nivele për t’u bashkuar me unionin tonë. Vendet duhet të përmbushin standarde shumë të larta për sundimin e ligjit. Duhet të sigurohemi që pas anëtarësimit, ato të mos bien kurrë më poshtë këtyre standardeve. Dhe kjo është ajo që kemi mësuar nga përvojat në të kaluarën”, tha Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos ndërsa prezantonte masën.

Publikisht, kandidatët kanë qenë të kujdesshëm në reagimin e tyre. Përveç Ukrainës, tre kandidatët e tjerë kryesorë – Mali i Zi, Shqipëria dhe Moldavia – janë vende të vogla të investuara thellësisht në anëtarësimin në bllok.

Megjithatë, pas dyerve të mbyllura, kandidatët nuk e fshehin shqetësimin e tyre, veçanërisht gjatë periudhës 15-vjeçare të provës. Gjatë kësaj kohe, të sapoardhurve mund t’u hiqet e drejta e votës për shkelje të rënda të vlerave dhe rregullave të BE-së. Disa prej tyre kishin shpresuar që periudha të ishte më e shkurtër.

Komisioni thotë se kjo “klauzolë mbrojtëse institucionale” nuk është diskriminuese sepse është e përkohshme. Por, ndërsa propozimi nuk përfshin asnjë mekanizëm rinovimi, kandidatët kanë frikë se shtetet anëtare mund të shtyjnë përpara shtimin e një të tille.

“Komisioni thekson se kjo masë është e përkohshme, por ekziston një rrezik i konsiderueshëm që ajo të shndërrohet në një status të përhershëm. Çfarë ndodh nëse periudha e provës zgjatet vazhdimisht ose skadimi i saj bllokohet?” tha për Euronews Obrad Kesić, kreu i misionit të Bosnjës dhe Hercegovinës në BE.

Rreziku i keqpërdorimit

Ekziston gjithashtu shqetësim midis vendeve kandidate se masat mbrojtëse mund të përdoren për qëllime politike, veçanërisht në mosmarrëveshjet dypalëshe me shtetet anëtare ekzistuese.

“Është e rëndësishme që masat e reja mbrojtëse të mos abuzohen”, tha Zlatko Vujović, president i OJQ-së Qendra për Monitorim dhe Kërkim. “Anëtarët e rinj nuk duhet të shantazhohen nga anëtarët e vjetër”, tha ai, duke treguar instrumentalizimin e mundshëm të çështjeve dypalëshe.

Pragu për pezullimin e të drejtave të votës së një vendi do të jetë pra thelbësor. Kandidatët duan mbrojtje të qarta kundër veprimeve arbitrare ose përpjekjeve për të ushtruar presion mbi një të sapoardhur që të braktisë një interes strategjik kombëtar.

Kur filloi debati mbi masa më të forta mbrojtëse, ambasadori i Malit të Zi në BE, Petar Marković, tha se çdo vlerësim i prapambetjes demokratike dhe të sundimit të ligjit duhet të mbështetet në kritere objektive dhe shkelje sistematike.

“Do të kemi monitorim shumë aktiv pikërisht në fushat që mbulohen nga mbrojtjet e reja institucionale”, tha një zyrtar i Komisionit për Euronews kur u pyet se si do të merreshin vendime të tilla.

Zyrtari shtoi se ky monitorim do të plotësonte një version të zgjeruar të raporteve të sundimit të ligjit dhe informacionin e mbledhur sipas Nenit 7 të traktatit të BE-së, i cili lejon pezullimin e disa të drejtave të anëtarësimit nëse një shtet anëtar shkel seriozisht dhe vazhdimisht vlerat thelbësore të BE-së.

Ideja është që aktivizimi i masave të bëhet më i lehtë sesa sipas Nenit 7. Ky dispozitë lejon masa kundër një shteti anëtar që dëmtojnë funksionimin e Unionit, por vetëm me unanimitetin e të gjitha shteteve të tjera anëtare. Në rastin e Hungarisë, një qeveri polake simpatike qëndroi pengesë.

Megjithatë, sipas propozimit të Komisionit, një vendim do të miratohej nëse nuk kundërshtohej nga një shumicë e kualifikuar e shteteve anëtare. Kjo ngjall frikë se do të ishte shumë e lehtë të veprohej kundër një anëtari të ri që nuk i përmbahet rregullave.

Procedura mund të nxitet nga Komisioni ose nga një “kërkesë e arsyetuar” nga shtetet anëtare. Por detajet e saj, të cilat janë thelbësore për anëtarët e rinj, do të negociohen vetëm në traktatin e pranimit.

Pazarllëqe politike

Propozimet e Komisionit nuk janë detyruese dhe ka të ngjarë të bëhen një pikë e rëndësishme mosmarrëveshjeje në fazat përfundimtare të negociatave të pranimit.

“Periudhat kalimtare duhet të negociohen midis shteteve anëtare dhe vendit që dëshiron të bëhet anëtar i BE-së. Kur të negociohet, do të bëhet pjesë e traktatit të pranimit”, tha Kos.

Kjo do të thotë që masat mbrojtëse do të përshtaten sipas rrethanave të secilit anëtar të ri, por edhe sipas pozicionit të tij negociues dhe marrëdhënieve të tij eventuale me shtetet anëtare aktuale, miqtë dhe skeptikët njësoj.

“Objektivi ynë mbetet anëtarësimi i plotë në BE, me të drejta dhe përgjegjësi të barabarta”, tha në Facebook pas njoftimit Cristina Gherasimov, zëvendëskryeministrja e Moldavisë për Integrimin Evropian.

Llogaritja në Bruksel është se masat mbrojtëse më të forta mund ta bëjnë më të lehtë për vendet skeptike ndaj zgjerimit, si Franca dhe Holanda, që të pranojnë anëtarë të rinj kur të vijë koha për të ratifikuar traktatet e tyre të pranimit.

Ekziston gjithashtu një pritje që Mali i Zi, i pari në radhë për t’u anëtarësuar, mund të përcaktojë planin për traktatet e ardhshme të pranimit. Por vendosmëria e tij për të përfunduar procesin mund ta lërë atë me pak ndikim për t’i rezistuar kushteve më të ashpra.

“Mali i Zi do të pranonte çdo gjë. Ata janë shumë të etur ta përfundojnë procesin, pothuajse me çdo kusht”, tha një diplomat nga një vend kandidat për Euronews, duke folur në kushte anonimiteti.