Kandidati për president të Austrisë premton kthimin e kurorës së pendëve të Moctezuma-s në Meksikë

Kurora e pendëve (quetzalapanecayotl) e shekullit XVI në Weltmuseum të Vjenës. Foto: Richard Mortel, CC BY 2.0, nëpërmjet Wikimedia Commons

Një kandidat për president të Austrisë, ekonomisti Gunther Fehlinger-Jahn, ka premtuar kthimin e kurorës së famshme të pendëve të Moctezuma-s në Meksikë, nëse zgjidhet në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028, siç njofton USA Art News në bazë të The Art Newspaper. Bëhet fjalë për një rast të rrallë ku një artefakt aq i kontestuar aztek kthehet në pjesë të platformës elektorale të një politikani austriak për rikthimin e trashëgimisë kulturore.

Kurora, një quetzalapanecayotl 1.3 metra e lartë dhe 1.75 metra e gjerë, është i vetmi ekzemplar i llojit të vet që ka mbijetuar deri sot, një kryevepër e artit indjenë të puplave. Më herët përmbante pendë quetzali ngjyrë smeraldi, pendë të kuqe, kafe e blu dhe ornamente ari, ndonëse me kalimin e shekujve është ndryshuar ndjeshëm. Ekspertët bien dakord se origjina e saktë e saj mbetet e pasigurt dhe se, sipas të gjitha gjasave, Moctezuma — sundimtari i fundit aztek — nuk e ka veshur kurrë. Referenca e parë e dokumentuar europiane daton në vitin 1596, në inventarin e kështjellës Ambras në Innsbruck, ku përshkruhej thjesht si “një kapelë maure”. Pas ekspozimit publik që nga viti 1888, ajo sot ndodhet në Weltmuseum të Vjenës.

Përpjekjet e Meksikës për ta rikthyer daton në vitet 1860, kur perandori habsburg Maksimilian kërkoi kthimin e saj. Në vitin 2020, Beatriz Gutiérrez Müller, gruaja e presidentit të atëhershëm Andrés Manuel López Obrador, udhëtoi personalisht në Austri për të kërkuar kurorën si huazim për një ekspozitë jubilare — ofruar madje objekte të epokës habsburgase në shkëmbim, përfshirë karrocën e artë të Maksimilianit dhe Karlotës — por kërkesa u refuzua për arsye brishtësie, pas një studimi të përbashkët meksiko-austriak (2010–2012) që e konsideroi shumë të ndjeshme për transport. Siç thekson USA Art News, Fehlinger-Jahn propozon një rrugëdalje alternative: nëse transporti mbetet i pasigurt, pronësia mund të transferohet, ndërkohë që ekspertët të vendosin një marrëveshje të përbashkët konservimi dhe kujdestarie deri sa të bëhet e mundur.

Sipas Pierre Losson, autor i librit të vitit 2022 mbi kthimin e trashëgimisë kulturore në Amerikën Latine, kurora e Moctezuma-s është “artefakti më simbolik që Meksika përpiqet të rikthejë prej dekadash”, krahasuar shpesh me bronzat e Beninit dhe mermerët e Partenonit. Ai e quan të pazakontë futjen e rikthimit të artefakteve në një fushatë zgjedhore — edhe pse, edhe nëse Fehlinger-Jahn zgjidhet, presidenti austriak nuk mund të vendosë vetë për rikthimin. Austria pret ende një legjislacion të ri që do të mundësonte rikthimin e objekteve të epokës koloniale. Premtimi vjen në një valë më të gjerë rikthimesh: administrata e presidentes meksikane Claudia Sheinbaum njoftoi në korrik se kishte rikuperuar gjithsej 3,716 objekte kulturore.