Kush është Mojtaba Khamenei, udhëheqësi i ri suprem i Iranit në mes të luftës?

Mojtaba Khamenei, djali i dytë i Ajatollah Ali Khameneit, i cili u vra në ditën e parë të luftës që Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën kundër Iranit, është përzgjedhur si udhëheqësi i ri suprem i Iranit, raportojnë mediat shtetërore.

Kleriku 56-vjeçar me qëndrime të ashpra humbi gjithashtu nënën, gruan dhe njërën nga motrat e tij në sulmin që vrau babanë e tij, por Khamenei i ri raportohet se nuk ndodhej në vendin e ngjarjes dhe deri tani ka mbijetuar bombardimeve intensive mbi Iranin.

Asambleja e Ekspertëve e Iranit – organi klerikal me 88 anëtarë që zgjedh udhëheqësin suprem të vendit – u ka bërë thirrje iranianëve të ruajnë unitetin dhe të shprehin mbështetje për Mojtaba Khamenein.

Në një deklaratë të shpërndarë nga mediat shtetërore të dielën, asambleja tha se Khamenei u zgjodh në bazë të një “vote vendimtare”. Ajo u bëri thirrje të gjithë iranianëve, “veçanërisht elitave dhe intelektualëve të seminareve fetare dhe universiteteve”, që të “bëjnë betimin e besnikërisë ndaj udhëheqjes dhe të ruajnë unitetin”.

Khamenei nuk ka kandiduar kurrë për një post publik dhe nuk i është nënshtruar ndonjë votimi popullor, por për dekada ka qenë një figurë shumë me ndikim në rrethin e brendshëm të udhëheqësit suprem të mëparshëm, duke kultivuar lidhje të forta me trupat paraushtarake të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC).

Në vitet e fundit, ai ishte përmendur gjithnjë e më shpesh si një zëvendësues i mundshëm i babait të tij, i cili kishte qenë president për gati tetë vjet dhe më pas kishte ushtruar pushtet absolut për 36 vjet, përpara se të vritej në sulmet ndaj kompleksit të tij në Teheran të shtunën, më 28 shkurt.

Ngjitja në pushtet e Khameneit të ri është një shenjë e qartë se fraksionet më të ashpra brenda establishmentit iranian vazhdojnë të mbajnë pushtetin dhe mund të tregojë se qeveria ka pak dëshirë për të arritur një marrëveshje apo për të hyrë në negociata në afat të shkurtër.

Mojtaba Khamenei nuk e ka diskutuar kurrë publikisht çështjen e pasardhjes në pushtet, një temë e ndjeshme, duke qenë se ngjitja e tij në postin e udhëheqësit suprem do të krijonte në thelb një dinasti, që do të kujtonte monarkinë e Pahlavive para revolucionit islamik të vitit 1979.

Në vend të kësaj, Khamenei ka mbajtur kryesisht një profil të ulët, pa mbajtur ligjërata publike, predikime të së premtes apo fjalime politike – deri në atë pikë sa shumë iranianë nuk e kanë dëgjuar kurrë zërin e tij, megjithëse prej vitesh e dinin se ai po ngjitej në rangjet e establishmentit teokratik.

Akuza

Prej gati dy dekadash, kundërshtarë brenda dhe jashtë Iranit e kanë lidhur emrin e Khameneit me shtypjen e dhunshme të protestuesve iranianë.

Kampi reformist brenda Republikës Islamike e akuzoi për herë të parë atë për manipulimin e zgjedhjeve dhe përdorimin e forcës Basij të IRGC-së për të shtypur protestuesit paqësorë gjatë Lëvizjes së Gjelbër në vitin 2009. Kjo lëvizje shpërtheu pasi politikani populist Mahmoud Ahmadinejad u rizgjodh president në një votim të kontestuar, që u pasua nga goditja ndaj udhëheqësve reformistë dhe mbështetësve të tyre.

Forcat Basij kanë qenë që atëherë në qendër të represionit të establishmentit kundër disa valëve të protestave mbarëkombëtare, më së fundi dy muaj më parë, kur Kombet e Bashkuara dhe organizatat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut thonë se forcat shtetërore vranë mijëra njerëz, kryesisht gjatë netëve të 8 dhe 9 janarit.

Udhëheqësi suprem i ndjerë dhe establishmenti kanë fajësuar “terroristët” dhe “traziraxhinjtë”, të armatosur, trajnuar dhe financuar nga SHBA dhe Izraeli, për këto vrasje të paprecedenta, siç kanë bërë edhe gjatë valëve të mëparshme të protestave kundër regjimit.

Klerik i rangut të mesëm

Mojtaba Khamenei filloi të krijojë lidhje të ngushta me Gardën Revolucionare që në rininë e tij, kur shërbeu në batalionin Habib gjatë disa operacioneve në luftën Iran-Irak të viteve 1980. Disa nga shokët e tij të armëve, përfshirë edhe klerikë të tjerë, më vonë morën poste të rëndësishme në aparatin e sigurisë dhe inteligjencës të Republikës Islamike.

Khamenei, i cili është nën sanksione nga SHBA dhe vendet perëndimore, sipas mediave perëndimore ka ndërtuar gjithashtu një perandori ekonomike që përfshin pasuri në disa vende.

Emri i tij nuk besohet të figurojë drejtpërdrejt në ndonjë nga transaksionet e dyshuara, por thuhet se ai ka lëvizur miliarda dollarë ndër vite përmes një rrjeti bashkëpunëtorësh dhe njerëzish të afërt me establishmentin iranian.

Agjencia Bloomberg e ka lidhur Khamenein me Ali Ansarin, i cili u vu në qendër të vëmendjes vitin e kaluar pasi banka e tij Bank Ayandeh u shpërbë me forcë nga shteti për shkak të falimentimit, pas dhënies së kredive për persona të paidentifikuar të brendshëm dhe grumbullimit të borxheve të mëdha. Shpërbërja e bankës ndihmoi në rritjen e mëtejshme të inflacionit të lartë në Iran, duke i varfëruar iranianët, pasi humbjet duhej të kompensoheshin pjesërisht me fonde publike.

As Khamenei dhe as Ansari nuk i kanë komentuar publikisht këto lidhje dhe akuzat, të cilat përfshijnë edhe blerjen e pronave luksoze në disa vende evropiane.

Kredencialet fetare të Khameneit kanë qenë gjithashtu objekt polemikash, pasi ai mban gradën hojatoleslam, një rang i mesëm klerikal, dhe jo gradën më të lartë të ajatollahut. Megjithatë, edhe babai i tij nuk ishte ajatollah kur u bë udhëheqës i vendit në vitin 1989, dhe ligji u ndryshua për ta lejuar këtë. Një kompromis i ngjashëm mund të bëhet edhe për Mojtabën.

Për momentin, mbetet e paqartë se kur dhe si Irani do të vazhdojë me shpalljen e drejtuesve të rinj, ndërsa vendi ka vendosur sërish një ndërprerje kombëtare të internetit dhe kufizime mbi rrjedhën e informacionit, në mes të një fushate intensive bombardimesh nga SHBA dhe Izraeli në të gjithë vendin.