Live Science: Anija-spital italiane e fundosur në Vlorë është kthyer në një “strehë” detare, por po tërheq edhe specie invazive

Një anije-spital e Luftës së Dytë Botërore, e fundosur në Gjirin e Vlorës prej vitit 1941, është shndërruar pas më shumë se tetë dekadash në një ekosistem të pazakontë detar ku bashkëjetojnë specie të rrezikuara dhe specie invazive.

Revista ndërkombëtare Live Science i ka kushtuar më 2 shtator 2026 një shkrim të posaçëm anijes “Po”, duke u mbështetur në një studim të ri shkencor të botuar në Frontiers in Ocean Sustainability. Sipas kërkuesve, mbi 80 për qind e sipërfaqes së reliktit është kolonizuar nga gjallesa detare, duke e kthyer anijen praktikisht në një shkëmb artificial.

“Po” ishte një anije-spital italiane që u fundos në Gjirin e Vlorës në vitin 1941, pasi u godit nga një silur i lëshuar nga një avion britanik Fairey Swordfish gjatë Luftës Greko-Italiane. Sot, struktura e saj e zhytur ofron zgavra, sipërfaqe dhe vende të mbrojtura ku janë vendosur alga, jovertebrorë dhe dhjetëra lloje peshqish.

Studiuesit kanë identifikuar 28 specie peshqish rreth anijes, si edhe vezë kallamarësh dhe shenja të pranisë së fokës mesdhetare, një nga gjitarët detarë më të rrezikuar në botë. Në gusht 2023, një fokë mesdhetare u fotografua duke pushuar brenda një zgavre të anijes. Sipas studimit, kjo ishte vëzhgimi i parë i konfirmuar i species në Gjirin e Vlorës që nga viti 1996.

Ky zbulim u jep studiuesve një sinjal pozitiv. Fokat mesdhetare zakonisht përdorin shpella të izoluara përgjatë brigjeve, por turizmi, peshkimi dhe aktiviteti njerëzor i kanë zvogëluar habitatet e tyre tradicionale. Prania e tyre në relikte detare si “Po” tregon se struktura të tilla mund të shërbejnë si vende alternative pushimi dhe strehimi.

Por studimi zbulon edhe anën tjetër të problemit.

Rreth anijes janë vërejtur në mënyrë të përsëritur peshqit Pterois miles, të njohur si lionfish ose devil firefish. Kjo specie është me origjinë nga Deti i Kuq dhe Oqeani Indian, por vitet e fundit ka hyrë gjithnjë e më thellë në Mesdhe përmes Kanalit të Suezit.

Nga qershori 2022 deri në shtator 2024, studiuesit regjistruan praninë e tyre rreth reliktit, në disa raste deri në shtatë individë njëkohësisht. Rasti i Gjirit të Vlorës konsiderohet ndër shfaqjet më veriore të kësaj specieje në Adriatik.

Biologu dhe zhytësi shkencor Simone Modugno, nga Universiteti i Ferrarës, i tha Live Science se gjatë tre viteve të fundit ka vërejtur një rritje të vazhdueshme të kësaj specieje përgjatë bregdetit shqiptar. Ai e lidh këtë zhvillim me temperaturat më të larta të ujit dhe ndryshimet klimatike që po lejojnë specie tropikale të depërtojnë më në veri.

Sipas tij, popullata e lionfish përgjatë bregdetit shqiptar po rritet me shpejtësi dhe mund të bëhet një problem serioz brenda dhjetë viteve të ardhshme.

Kjo specie konsiderohet veçanërisht problematike sepse është grabitqare, përshtatet shpejt me mjedise të reja dhe mund të dëmtojë popullatat vendase të peshqve dhe ekuilibrin e ekosistemeve.

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e studimit. Anija “Po” tregon se reliktet detare mund të kenë një rol pozitiv, duke krijuar habitat për specie të rralla, por në të njëjtën kohë mund të funksionojnë edhe si pika që ndihmojnë përhapjen e specieve invazive.

Për Shqipërinë, studimi ka rëndësi edhe më të gjerë. Bregdeti shqiptar është në një periudhë të zhvillimit të shpejtë turistik dhe ndryshimet në ekosistemet detare mund të ndikojnë në biodiversitet, peshkim dhe menaxhimin e zonave bregdetare.

Rasti i anijes “Po” ofron kështu një laborator natyror vetëm pak kilometra larg Vlorës: një relikt lufte që sot po dokumenton një proces shumë më bashkëkohor — ndryshimin e Mesdheut nën ndikimin e klimës, turizmit dhe lëvizjes së specieve nga një det në tjetrin.

Lexo shkrimin e plotë në Live Science