Mos shkatërro biznesin, atë që të mban gjallë

Nga Shpëtim Luku

Shqipëria po përballet me një situatë ku, krahas tensioneve dhe përplasjeve, janë vënë në shënjestër edhe biznese të ndryshme: filiale bankash, dyqane të kompanive celulare, objekte të tregtimit me pakicë dhe prona të tjera private e publike. Pavarësisht se çfarë i motivon protestuesit, një gjë duhet të jetë e qartë: asnjë pakënaqësi politike, asnjë zemërim shoqëror dhe asnjë pretendim për ndryshim nuk mund ta justifikojë shkatërrimin e pronës dhe cenimin e punës së të tjerëve.

Protesta është një e drejtë. Kundërshtimi është pjesë e demokracisë. Kërkesa për llogaridhënie është një nevojë e çdo shoqërie që synon të përparojë. Por dhuna nuk është as alternativë e demokracisë, as provë e forcës së qytetarëve. Ajo është momenti kur një kërkesë, sado e drejtë të jetë, rrezikon të humbasë kuptimin e saj dhe t’u shkaktojë dëme pikërisht atyre që pretendon se përfaqëson.

Një biznes nuk është thjesht një tabelë mbi një fasadë.Pas një filiali banke qëndrojnë punonjës, kursime, pagesa dhe marrëdhënie ekonomike që lidhin mijëra qytetarë e kompani. Pas një dyqani celularësh qëndrojnë vende pune, kontrata, shërbime dhe investime. Pas një supermarketi qëndron një zinxhir furnizimi që nis te prodhuesi dhe përfundon te konsumatori. Pas çdo aktiviteti tregtar ka njerëz që kanë investuar para, kohë, mund dhe vite të tëra për të ndërtuar diçka që u shërben të tjerëve.

Kur shkatërrohet një objekt i tillë, dëmi nuk mbetet brenda mureve të tij. Ai kalon te punonjësi që mund të humbasë vendin e punës, te sipërmarrësi që duhet të përballojë koston e rindërtimit, te furnitori që rrezikon të mos paguhet, te klienti që mbetet pa shërbimin e zakonshëm dhe te familjet që varen nga të ardhurat e krijuara prej atij aktiviteti.

Nëse këto akte përsëriten, pasojat mund të shkojnë edhe më larg. Ato ushqejnë pasigurinë, rrisin kostot e të bërit biznes dhe e bëjnë më të vështirë marrjen e vendimeve për investime të reja. Një sipërmarrës që nuk ndihet i sigurt për pronën dhe investimin e tij do të jetë më i kujdesshëm përpara se të hapë një dyqan të ri, të zgjerojë aktivitetin apo të punësojë njerëz të tjerë. Një investitor që sheh se prona mund të shkatërrohet pa pasoja ligjore do ta përfshijë këtë rrezik në llogaritë e tij.

Dhe në fund, kush paguan për këtë pasiguri? E gjithë ekonomia. E paguajnë punonjësit që kanë nevojë për vende të reja pune, të rinjtë që kërkojnë mundësi për të ndërtuar të ardhmen në vendin e tyre, konsumatorët që kanë nevojë për shërbime të qëndrueshme dhe qytetarët që presin më shumë zhvillim, më shumë investime e më shumë mirëqenie. Shqipëria nuk ka luksin të shpërdorojë atë që ka ndërtuar me kaq shumë vështirësi.Për dekada me radhë, mijëra sipërmarrës shqiptarë kanë investuar në një mjedis shpesh të vështirë, duke përballuar pasiguri, ndryshime të shpeshta të rregullave, konkurrencë të fortë dhe kosto që jo gjithmonë kanë qenë të favorshme. Shumë prej tyre kanë krijuar vende pune, kanë paguar taksa, kanë investuar në teknologji e infrastrukturë dhe kanë ndihmuar në modernizimin e shërbimeve që përdorim çdo ditë. Sigurisht, biznesi nuk është i pagabueshëm. Ka kompani që abuzojnë, sipërmarrës që shkelin ligjin dhe praktika tregtare që meritojnë të kritikohen e të ndëshkohen. Por një shoqëri që synon të vendosë drejtësi nuk mund ta zëvendësojë ligjin me gurin, shkopin apo zjarrin. Abuzimi hetohet, përgjegjësia provohet dhe shkelësi ndëshkohet sipas ligjit. Shkatërrimi i pronës nuk është drejtësi. Është një shkelje tjetër, që krijon viktima dhe probleme të reja. Në të njëjtën kohë, mbrojtja e biznesit nuk duhet të interpretohet si mbrojtje e privilegjeve të sipërmarrësve. Ajo është, para së gjithash, mbrojtje e së drejtës për të punuar, për të investuar dhe për të krijuar vlerë. Është mbrojtje e vendeve të punës, e kontratave, e shërbimeve dhe e mundësive ekonomike që një vend ka nevojë të krijojë për qytetarët e tij.

Kjo është arsyeja pse përgjegjësia për të ndalur këtë spirale nuk u takon vetëm atyre që kryejnë aktet e dhunës. Ajo nis me organizatorët dhe drejtuesit e protestave, të cilët duhet të distancohen pa ekuivok nga shkatërrimi i pronës. Vazhdon me institucionet ligjzbatuese, që duhet të garantojnë rendin dhe të mbrojnë qytetarët e pronën pa dallime. Dhe përfundon te secili prej nesh, sepse indiferenca ndaj shkatërrimit të pasurisë së tjetrit është një mënyrë për ta bërë atë të pranueshëm nesër.

Nuk mund të kërkojmë një Shqipëri më të zhvilluar duke dëmtuar mjetet që e bëjnë zhvillimin të mundur. Nuk mund të kërkojmë më shumë punësim duke shkatërruar vendet ku njerëzit punojnë. Nuk mund të kërkojmë më shumë mirëqenie duke goditur investimet që krijojnë të ardhura. Dhe nuk mund të pretendojmë se po ndërtojmë një të ardhme më të mirë, nëse e lëmë zemërimin e së tashmes të shkatërrojë atë që na duhet për të arritur tek ajo e ardhme.

Një vend nuk ndërtohet vetëm me vendime politike, as vetëm me premtime apo me protesta. Ai ndërtohet edhe me punën e përditshme të mijëra njerëzve, me dyqanet që hapin dyert çdo mëngjes, me fabrikat që prodhojnë, me kompanitë që ofrojnë shërbime dhe me sipërmarrësit që marrin përsipër rrezikun për të krijuar diçka të re. Këto nuk janë kundërshtare të qytetarëve. Janë pjesë e jetës së tyre ekonomike.

Prandaj, apeli duhet të jetë i qartë: protestoni, kërkoni llogari, kundërshtoni dhe kërkoni ndryshim. Por mos shkatërroni. Mos e ktheni zemërimin ndaj një situate në dëm ndaj njerëzve që punojnë. Mos goditni biznesin, sepse bashkë me të goditni edhe mundësitë tuaja për një jetë më të mirë. Shqipëria ka nevojë për më shumë drejtësi, më shumë përgjegjshmëri dhe më shumë besim te e ardhmja. Nuk ka nevojë për më shumë rrënoja. Sepse, kur shkatërrojmë biznesin, nuk shkatërrojmë vetëm atë që dikush ka ndërtuar. Rrezikojmë të shkatërrojmë edhe një pjesë të asaj që të gjithë duhet të ndërtojmë së bashku.