SHBA dhe Danimarka arrijnë marrëveshje për Groenlandën, çfarë synohet dhe përfshihet në dokument

Tetë muaj pas tensioneve të shkaktuara nga kërcënimet e Donald Trump për marrjen e kontrollit mbi Groenlandën, Shtetet e Bashkuara, Danimarka dhe Groenlanda kanë nënshkruar një marrëveshje të re për sigurinë në Arktik dhe Atlantikun e Veriut.

Marrëveshja, e nënshkruar në Kombet e Bashkuara nga Trump dhe kryeministrat e Danimarkës dhe Groenlandës, synon të ndryshojë dhe plotësojë një marrëveshje amerikano-daneze të vitit 1951. Për herë të parë, Groenlanda është vetë pjesë e marrëveshjes si nënshkruese. Dokumenti ende duhet të ratifikohet nga autoritetet përkatëse daneze dhe groenlandeze.

Teksti riafirmon respektimin e sovranitetit danez mbi Groenlandën, të drejtën e banorëve të saj për vetëvendosje dhe detyrimet e palëve ndaj NATO-s dhe ligjit ndërkombëtar.

Një pjesë e rëndësishme e marrëveshjes lidhet me praninë ushtarake amerikane. Shtetet e Bashkuara parashikojnë rikthimin e aktiviteteve në Narsarsuaq, në jug të Groenlandës, ku ndodhej dikur baza amerikane Bluie West One, si dhe zgjerimin e kapaciteteve në Mestersvig, në lindje të territorit.

Marrëveshja u jep forcave amerikane akses në rrugët ajrore, tokësore dhe detare në zonat përreth këtyre instalimeve. Gjithashtu parashikohen procedura të përshpejtuara për krijimin e objekteve ushtarake pa pilot, përfshirë infrastrukturë për dronë. Megjithatë, Danimarka dhe Groenlanda ruajnë të drejtën për të vendosur nëse dhe ku do të ndërtohen objekte të tilla.

Dokumenti përmban edhe masa për kufizimin e pranisë së vendeve jashtë NATO-s në Groenlandë. Sipas marrëveshjes, shtetet që nuk janë pjesë e aleancës nuk mund të krijojnë baza ushtarake apo të shfrytëzojnë minerale kritike dhe metale të rralla pa miratimin e të tre nënshkruesve.

Çështja e financimit mbetet më pak e qartë. Trump ka deklaruar se zgjerimi i pranisë amerikane nuk do t’u kushtojë Shteteve të Bashkuara, por marrëveshja nuk përcakton qartë se si do të ndahen kostot e ndërtimit dhe modernizimit të objekteve. Projekte të tilla, veçanërisht ato që lidhen me radarët dhe mbrojtjen ajrore, mund të kërkojnë investime të konsiderueshme.

Për Danimarkën, marrëveshja riafirmon sovranitetin mbi Groenlandën dhe përfshin respektimin e të drejtës së saj për vetëvendosje, përfshirë mundësinë e pavarësisë nga Danimarka. Dokumenti njeh gjithashtu rëndësinë e mbrojtjes së mjedisit dhe të drejtave kulturore, sociale dhe ekonomike të banorëve të Groenlandës.

Marrëveshja vjen pas muajsh tensionesh mes Uashingtonit dhe aleatëve evropianë, të shkaktuara nga deklaratat e Trump për marrjen e kontrollit mbi Groenlandën. Tani, përmes dokumentit të ri, palët kanë vendosur një kornizë për praninë amerikane dhe bashkëpunimin e sigurisë në territor.

Megjithatë, mbetet për t’u parë se sa e qëndrueshme do të jetë marrëveshja në afat të gjatë dhe nëse ndryshimet e dakordësuara do të zbatohen plotësisht nga administratat e ardhshme.