SHBA thotë se ka shkatërruar kapacitetin raketor të Iranit: Si po vazhdon Irani të qëllojë?

Megjithëse kapacitetet e saj të lëshimit janë dëmtuar rëndë, Irani ka ende mjaftueshëm raketa për të qëlluar në mënyrë strategjike dhe për ta mbajtur rajonin në tension, thonë ekspertët.

Sulmet e përbashkëta nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë reduktuar ndjeshëm aftësinë e Iranit për të lëshuar raketa dhe dronë, sipas ekspertëve, por Irani vazhdon të ruajë kapacitete të mjaftueshme për të shkaktuar dëme të konsiderueshme.

“Kapaciteti i raketave balistike të Iranit është praktikisht i shkatërruar. Marina e tyre është vlerësuar si e paaftë për luftim. Dominim i plotë ajror mbi Iranin,” tha Shtëpia e Bardhë të shtunën. “Operacioni ‘Epic Fury’ po jep rezultate masive,” shtoi ajo, duke iu referuar luftës së nisur nga Izraeli dhe SHBA më 28 shkurt.

Të dielën, presidenti Donald Trump tha se forcat amerikane kishin shkatërruar kapacitetin e Iranit për prodhimin e dronëve.

Megjithatë, të hënën pasdite Katari njoftoi se kishte kapur një tjetër raketë nga një seri raketash të lëshuara nga Irani drejt vendit. Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahreini gjithashtu lëshuan alarme. Një raketë ra mbi një makinë në Abu Dhabi, duke vrarë një person.

Pra, a janë reduktuar ndjeshëm kapacitetet raketore të Iranit? Dhe si është ende në gjendje të lëshojë predha drejt fqinjëve të tij dhe Izraelit?

A po lëshon Irani më pak raketa tani?

Në fakt, numri i raketave dhe dronëve hakmarrës që Irani ka lëshuar drejt vendeve të Gjirit, Izraelit dhe shteteve të tjera të rajonit ka rënë ndjeshëm që nga fillimi i luftës.

Në 24 orët e para të konfliktit, Irani kishte lëshuar 167 raketa (balistike dhe kruiz) dhe 541 dronë drejt Emirateve të Bashkuara Arabe, për shembull. Në krahasim me këtë, në ditën e 15-të të konfliktit u lëshuan vetëm katër raketa dhe gjashtë dronë, sipas një përllogaritjeje të përgatitur nga Al Jazeera bazuar në deklaratat e Ministrisë së Mbrojtjes së Emirateve.

Edhe sulmet ndaj Izraelit kanë rënë, nga pothuajse 100 predha në dy ditët e para në vetëm disa në ditët e fundit, sipas Institutit për Studime të Sigurisë Kombëtare në Izrael.

Javën e kaluar, Pentagoni tha se lëshimet e raketave kishin rënë me 90 për qind krahasuar me ditën e parë të luftimeve, ndërsa sulmet me dronë kishin rënë me 86 për qind.

Sa i madh është arsenali raketor i Iranit – dhe sa është goditur ai?

Irani ka inventarin më të madh të raketave balistike në rajon, sipas një vlerësimi të Zyrës së Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare të SHBA në vitin 2022. Nuk ka shifra zyrtare për numrin e saktë të raketave, por raportet e inteligjencës izraelite sugjerojnë se Irani kishte rreth 3,000 raketa, një numër që ra në rreth 2,500 pas luftës 12-ditore në qershorin e kaluar.

Një pjesë kyçe e strategjisë së SHBA dhe Izraelit ka qenë gjetja dhe shkatërrimi i platformave të lëshimit të raketave. Çdo lëshim rakete krijon një gjurmë të dukshme, si një shpërthim i madh, që mund të kapet nga satelitët dhe sistemet radarike.

Sipas një zyrtari të lartë ushtarak izraelit, të cituar nga Instituti për Studimin e Luftës, Izraeli ka nxjerrë jashtë funksioni deri në 290 platforma lëshimi nga një total i vlerësuar prej 410 deri në 440.

Megjithatë, Irani është një vend shumë i madh dhe, pa trupa në terren, do të jetë e vështirë të eliminohet plotësisht aftësia e tij për të qëlluar, edhe pse SHBA dhe Izraeli kanë pothuajse kontroll të plotë të hapësirës ajrore të vendit, tha David Des Roches, profesor i asociuar në Universitetin Kombëtar të Mbrojtjes në Uashington.

“Nuk është e lehtë të identifikosh platformat e lëshimit,” tha ai për Al Jazeera. “Ajo që shohim janë raketa të vendosura në vende të fshehta ose në vende që nuk ishin të lidhura me ushtrinë para luftës, kur vëzhgimi ishte më i vogël.”

Sipas tij, ngadalësimi i sulmeve vjen sepse forcat iraniane kanë humbur aftësinë për të lëshuar breshëri raketash. Si rezultat, Irani po lëshon një ose dy raketa në të njëjtën kohë drejt infrastrukturës civile dhe tregtare, veçanërisht në vendet e Gjirit, në vend që të godasë me breshëri objektiva ushtarake. Irani këmbëngul se po synon vetëm interesat amerikane në rajon.

“Nga pikëpamja ushtarake kjo nuk është shumë domethënëse – kjo quhet zjarr ngacmues për të lodhur sistemet e alarmit të vendeve fqinje dhe për të trembur njerëzit,” tha Des Roches.

Cila është strategjia e Iranit?

Sipas Hamidreza Azizi, ekspert për Iranin dhe studiues pranë Institutit Gjerman për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë, llogaritja kryesore e Teheranit është që vendet e Gjirit dhe Izraeli mund të mbeten pa kapacitet mbrojtës përpara se Irani të mbetet pa raketa.

“Mund të ketë interes që kjo të bëhet një luftë konsumimi,” tha ai, duke iu referuar numrit më të ulët, por të vazhdueshëm, të armëve që Irani lëshon çdo ditë.

Edhe pse SHBA dhe Izraeli kanë shkatërruar disa platforma lëshimi dhe baza të mëdha raketore, Irani ka decentralizuar komandën e raketave dhe po mbështetet më shumë te platformat mobile, të cilat janë më të vështira për t’u zbuluar dhe goditur, tha Azizi. “Kjo është një garë me kohën.”

Dhe në këtë garë, Irani beson se ka ende një shans, thonë ekspertët.

“Nuk ka rëndësi sa raketa lëshon, për sa kohë ruan një kërcënim të besueshëm,” tha Muhanad Seloom, profesor në studimet kritike të sigurisë në Institutin e Studimeve të Avancuara në Doha. “Mjafton një dron i suksesshëm për të shkatërruar ndjenjën e sigurisë.”

Irani ka përvojë të gjatë në prodhimin e dronëve të lirë, por efektivë. Droni Shahed-136 mund të prodhohet shpejt dhe në numër të madh në fabrika relativisht të thjeshta dhe disa prej tyre mund të lëshohen njëherësh për të mbingarkuar mbrojtjen ajrore. Ai gjithashtu nuk kërkon platforma të komplikuara lëshimi që mund të goditen nga sulmet ajrore. Me një shpejtësi prej vetëm 185 km në orë, dronët Shahed mund të rrëzohen nga helikopterët, por shumë prej tyre kanë arritur të kalojnë sistemet e mbrojtjes ajrore të SHBA dhe vendeve të Gjirit.

Vetëm të hënën, një zjarr shpërtheu pranë aeroportit ndërkombëtar të Dubait pas një incidenti me dron që ndërpreu përkohësisht fluturimet; një tjetër sulm me dron shkaktoi zjarr në zonën industriale të Fujairahut në Emiratet e Bashkuara Arabe; sirenat e alarmit u dëgjuan në Izraelin qendror për shkak të një rakete të lëshuar nga Irani; ndërsa në Ngushticën e Hormuzit – një rrugë ujore kyçe përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e furnizimeve globale me energji – qindra anije mbeten të bllokuara nga frika e goditjeve, megjithëse sulmet ndaj anijeve kanë qenë të pakta. Që nga fillimi i luftës, një sistem monitorimi detar ka raportuar 20 incidente që lidhen me anije.

Sipas ekspertëve, kjo është pjesë e doktrinës mbrojtëse të Iranit për luftë asimetrike kundër fuqive ushtarake më të forta, si SHBA dhe Izraeli. Pala më e dobët, në këtë rast Irani, përdor metoda jokonvencionale për të lodhur kundërshtarin duke goditur infrastrukturën kyçe dhe duke shkaktuar dëme ekonomike.

Teherani tashmë ka shtyrë çmimin e naftës mbi 100 dollarë për fuçi dhe ka futur tregjet globale në panik. Katari, eksportuesi i dytë më i madh i gazit natyror, vazhdon të mbajë të mbyllur prodhimin; kompania shtetërore e naftës në Bahrein ka shpallur forcë madhore për dërgesat e saj; ndërsa prodhimi i naftës nga fushat kryesore jugore të Irakut ka rënë me 70 për qind.

Nëse Irani arrin të mbajë çmimet globale të naftës në rritje, “mund t’i shkaktojë SHBA-ve dëme të barabarta ose edhe më të mëdha sesa bombat amerikane në Iran”, tha Vali Nasr, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe studimeve për Lindjen e Mesme në Universitetin Johns Hopkins.