Trump paralajmëron se një ‘qytetërim i tërë do të vdesë sonte’ nëse nuk arrihet një marrëveshje me Iranin

Zyrtarët iranianë të martën u bënë thirrje të rinjve të formojnë zinxhirë njerëzorë për të mbrojtur centralet elektrike, ndërsa Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, paralajmëroi se “një civilizim i tërë do të vdesë sonte” nëse Teherani nuk përmbush afatin e fundit për të pranuar një marrëveshje që përfshin rihapjen e Ngushticës së rëndësishme të Hormuzit.

Ndërkohë, sulmet ajrore goditën dy ura dhe një stacion treni në Iran, ndërsa SHBA goditi objektiva ushtarake në qendrën naftësjellëse iraniane në ishullin Kharg. Ky ishte sulmi i dytë ndaj këtij ishulli nga forcat amerikane.

Trump ka zgjatur më parë afatet, por la të kuptohet se ai i vendosur për orën 20:00 në Uashington është përfundimtar. Retorika nga të dyja palët ka arritur kulmin, duke i lënë iranianët në ankth. Trump kërcënoi se do të shkatërrojë të gjitha centralet dhe urat e Iranit nëse Teherani nuk lejon rifillimin e plotë të trafikut në ngushticë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e naftës botërore në kohë paqeje. Presidenti iranian tha se 14 milionë njerëz, përfshirë edhe vetë atë, janë vullnetarë për të luftuar.

Nuk ishte e qartë nëse sulmet e fundit ajrore lidhen drejtpërdrejt me kërcënimet e Trump për goditjen e urave. Të paktën dy nga objektivat ishin të lidhura me rrjetin hekurudhor të Iranit, që Izraeli më herët kishte sinjalizuar se mund ta sulmonte. Izraeli ka intensifikuar sulmet që, sipas tij, synojnë t’i japin goditje ekonomisë iraniane.

Trump vendos afat përfundimtar për Iranin me paralajmërim për Hormuzin. Ai shpalli një afat të qartë për lejimin e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, duke kërcënuar me sulme të mëdha nëse kërkesat nuk plotësohen. Zyrtarët amerikanë thonë se planet për goditjen e objekteve strategjike në Iran janë gati, ndërsa udhëheqësit iranianë u bëjnë thirrje qytetarëve të përgatiten për përshkallëzim.

Ndërkohë, Irani qëlloi drejt Izraelit dhe Arabisë Saudite, duke detyruar mbylljen e përkohshme të një ure të rëndësishme.

Edhe pse Irani nuk mund të rivalizojë nivelin teknologjik të armëve amerikane dhe izraelite apo dominimin e tyre ajror, kontrolli i tij mbi ngushticën po trondit ekonominë globale dhe po rrit presionin ndaj Trump, brenda dhe jashtë vendit, për të gjetur një rrugëdalje nga përplasja.

Zyrtarë të përfshirë në përpjekjet diplomatike thanë se bisedimet po vazhdojnë, por Irani ka refuzuar propozimin më të fundit amerikan dhe nuk është e qartë nëse do të arrihet një marrëveshje në kohë për të shmangur sulmet e paralajmëruara. Udhëheqës botërorë dhe ekspertë paralajmëruan se sulme të tilla shkatërruese mund të përbëjnë krim lufte.

Ndërsa afati po afrohet, retorika po ashpërsohet. “Një civilizim i tërë do të vdesë sonte, për të mos u rikthyer më kurrë,” tha Trump, duke lënë gjithashtu hapur mundësinë për një zgjidhje, duke shtuar se “ndoshta diçka jashtëzakonisht e mrekullueshme mund të ndodhë”.

Më herët, zyrtari iranian Alireza Rahimi publikoi një mesazh video duke u bërë thirrje “të gjithë të rinjve, sportistëve, artistëve, studentëve dhe profesorëve” të formojnë zinxhirë njerëzorë rreth centraleve elektrike.

Në të kaluarën, iranianët kanë formuar zinxhirë të tillë rreth objekteve bërthamore në periudha tensioni me Perëndimin. Media lokale publikoi disa pamje të tilla, por nuk është e qartë sa e përhapur është kjo praktikë.

Presidenti Masoud Pezeshkian shkroi se 14 milionë iranianë janë përgjigjur thirrjeve për vullnetarë për luftë, duke shtuar se edhe ai do të bashkohet. Një gjeneral i Gardës Revolucionare u bëri thirrje prindërve të dërgojnë fëmijët për të ruajtur postblloqet.

Garda paralajmëroi gjithashtu se Irani do t’i “privonte SHBA-në dhe aleatët e saj nga nafta dhe gazi i rajonit për vite me radhë” dhe do të zgjerojë sulmet në Gjirin Persik nëse Trump vepron.

Në Teheran, atmosfera ishte e zymtë. Një mësuese e re tha se shumë kundërshtarë të sistemit islamik kishin shpresuar që sulmet e Trump ta rrëzonin shpejt atë, por tani ajo ka frikë nga kaosi. “Nëse nuk kemi internet, energji elektrike, ujë dhe gaz, po kthehemi në epokën e gurit,” tha ajo.

Kërcënimet e Trump kanë nxitur paralajmërime për krime lufte. Ministri i Jashtëm francez Jean-Noël Barrot tha se sulmet ndaj infrastrukturës civile dhe energjetike janë të ndaluara nga e drejta ndërkombëtare dhe mund të çojnë në një përshkallëzim të rrezikshëm. Edhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, paralajmëroi për të njëjtën gjë.

Megjithatë, Trump u shpreh se “nuk është aspak i shqetësuar” për akuza të tilla.

Një valë sulmesh ajrore goditi Teheranin, përfshirë zona banimi. Izraeli njoftoi se goditi një objekt petrokimik në Shiraz për të dytën ditë radhazi dhe paralajmëroi qytetarët të shmangin trenat, duke sinjalizuar sulme ndaj rrjetit hekurudhor.

Zyrtarët iranianë thanë se një urë hekurudhore, një stacion treni dhe një urë autostrade u goditën. As SHBA dhe as Izraeli nuk morën menjëherë përgjegjësinë për këto sulme.

Arabia Saudite tha se rrëzoi shtatë raketa balistike dhe katër dronë të lëshuar nga Irani, ndërsa mbylli përkohësisht urën King Fahd.

Që nga fillimi i luftës, mbi 1,900 persona janë vrarë në Iran, mbi 1,400 në Liban dhe mbi një milion janë zhvendosur. Në Izrael janë raportuar 23 viktima, ndërsa 13 ushtarë amerikanë janë vrarë.

Irani ka bllokuar kalimin në Ngushticën e Hormuzit që nga sulmet e 28 shkurtit, duke shkaktuar rritje të fortë të çmimeve globale të naftës. Nafta Brent ka kaluar 108 dollarë për fuçi, rreth 50% më shumë që nga fillimi i luftës.

Irani ka refuzuar një armëpushim 45-ditor dhe kërkon fund të përhershëm të luftës. Megjithatë, komunikimet indirekte me SHBA vazhdojnë, me ndërmjetës nga Pakistani, Egjipti dhe Turqia që po përpiqen të arrijnë një marrëveshje para afatit.

Irani ka lidhur rihapjen e Ngushticës së Hormuzit me lehtësimin e sanksioneve, ndërsa SHBA ka lënë të hapur mundësinë për zbutjen e disa prej tyre, veçanërisht në sektorin e naftës, për të stabilizuar tregun global.