Apollo kundër Artemis, si ndryshoi Toka në 58 vjet

Kur komandanti i Apollo 8, Frank Borman, pa për herë të parë anën e largët të Hënës nga dritarja e anijes së tij kozmike në vitin 1968, ai u mahnit nga

Kur komandanti i Apollo 8, Frank Borman, pa për herë të parë anën e largët të Hënës nga dritarja e anijes së tij kozmike në vitin 1968, ai u mahnit nga pamja e saj e shkretë, shkruan BBC.

“Sipërfaqja hënore ishte tmerrësisht e dëmtuar nga krateret e meteoritëve dhe mbetjet vullkanike. Ishte ose gri, ose e zezë, ose e bardhë, nuk kishte absolutisht asnjë ngjyrë në sipërfaqen hënore dhe ishte e rrëmujshme përtej çdo besimi”, tha ai gjatë një interviste në vitin 2018.

Por, ndërsa anija kozmike përfundoi orbitën e saj të katërt hënore, papritmas, u shfaq një pamje shumë e ndryshme.

“Ne ngritëm shikimin lart dhe në sfond ishte Toka që po vinte mbi sipërfaqen hënore, dhe Bill Anders bëri fotografinë që u bë ndoshta një nga fotografitë më domethënëse që njerëzit kanë bërë ndonjëherë. Toka ishte e vetmja gjë në të gjithë Universin që kishte ngjyrë, ishte një pamje e jashtëzakonshme, ne jemi shumë, shumë me fat që jetojmë në këtë planet”, tha Borman.

Kjo fotografi e Lindjes së Tokës, siç u quajt shpejt, u bë një nga imazhet më të riprodhuara të të gjitha kohërave. Duke e treguar planetin në kontekstin e shkretëtirës hënore dhe harresës së madhe të hapësirës, ​​ajo nxiti lëvizjen mjedisore, duke çuar në krijimin e Ditës së Tokës në vitin 1970.

Pesëdhjetë e tetë vjet më vonë, astronautët e NASA-s kanë bërë një tjetër foto mbresëlënëse të Tokës që zhytet poshtë një peizazhi hënor të shkretë: “Earthset”.

Në terma gjeologjikë, pak më shumë se gjysmë shekulli është mezi hija e një mbylljeje të syrit. Por ndryshimi i klimës e ka ndryshuar ndjeshëm sipërfaqen e Tokës gjatë gjashtë dekadave të fundit. Ekspertët i tregojnë për ndryshimet e dukshme midis fotove të Lindjes së Tokës dhe Perëndimit të Tokës dhe çfarë na tregojnë këto për planetin tonë atëherë dhe tani.

Pavarësisht ndikimit dhe trashëgimisë së saj, ajo që është kaq e habitshme në lidhje me fotografinë e Ngritjes së Tokës është se askush në NASA nuk e kishte parashikuar atë.

Kur u pyet pas lançimit të Artemis në lidhje me planet për një fotografi të re të Earthrise, ishte e qartë se, këtë herë, NASA nuk do të ngelej në siklet.

“Ne do të bëjmë gjithçka që mundemi për ta bërë këtë të ndodhë”, tha Lori Glaze, e cila drejton Drejtorinë e Misionit të Zhvillimit të Sistemeve të Eksplorimit të agjencisë.

“Ana e ndriçuar nga dielli e Tokës tregon re të bardha dhe ujë blu mbi rajonin e Oqeanisë, ndërsa zonat e errëta po përjetojnë natën. Imazhi gjithashtu tregon detaje të pabesueshme të sipërfaqes së Hënës dhe kratereve dhe pellgjeve të saj që mbivendosen”, vëren NASA në përshkrimin e imazhit.

Ndryshe nga viti 1968, në vitin 2026, satelitë të shumtë marrin mijëra imazhe të planetit tonë çdo ditë. Ata matin dhe monitorojnë oqeanet, tokën dhe akullin tonë në të gjitha nuancat e spektrit elektromagnetik, nga mikrovalët në ultravjollcë, jo vetëm atë që mund të shohim me sytë tanë. Ekziston një transmetim i vazhdueshëm video nga Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor dhe anijet kozmike robotike kanë kapur Tokën edhe nga pika e favorshme e Hënës dhe më tej, por fakti që Earthset është marrë nga njerëzit e dallon atë.

Por nuk është vetëm lidhja njerëzore që i bën të rëndësishme imazhet e Lindjes dhe Perëndimit të Tokës. Pavarësisht se janë pamje të shkrepura me rreth 58 vjet diferencë, ato mund të ndihmojnë gjithashtu në zbulimin se si ka ndryshuar Toka gjatë asaj kohe.

“Që nga Lindja e Tokës, nivelet e dioksidit të karbonit në atmosferë janë rritur me rreth një të tretën dhe temperaturat globale janë ngrohur me shpejtësi, me të paktën 1 gradë Celsius “, thotë Richard Allan, një profesor i shkencës së klimës në Qendrën Kombëtare për Vëzhgimin e Tokës në Universitetin e Reading në Mbretërinë e Bashkuar.

“Planeti është transformuar ndërsa aktivitetet njerëzore ndryshojnë strukturën e tokës sonë siç shihet nga hapësira, duke zgjeruar qytetet, duke pastruar pyjet e errëta për t’i zëvendësuar me toka bujqësore të ndritshme dhe duke kontribuar në tharjen e Detit Aral, i cili është tkurrur në më pak se 10% të madhësisë së tij të viteve 1960”, shtoi ai.

Studimet sugjerojnë se këto ndryshime në akullin përreth Antarktidës janë të pashembullta në 10,000 vitet e fundit. Zona të tjera të Tokës ku uji ekziston në formë të ngurtë, e njohur si kriosferë – janë prekur në mënyrë të ngjashme.

“Ne me të vërtetë kemi parë disa ndryshime dramatike”, thotë Petra Heil, drejtoreshë e shkencës në Anketën Britanike të Antarktidës.

“Tani kemi parë në të dy hemisferat një rënie dramatike të mbulesës sezonale të akullit detar, dhe në Amerikën e Veriut, Euroazi dhe Azi, kemi parë mbulesë sezonale të dëborës shumë më të vonshme, dhe gjithashtu e shohim atë të shkrihet më herët. Mendoj se jemi mjaft të sigurt, bazuar në vëzhgime, por edhe në modelet numerike, për t’ia atribuuar ndoshta 90-95% të ndryshimit aktiviteteve njerëzore”, thotë Heil.

Por, ndërsa e gjithë kjo mund të duket e zymtë, ia vlen të kujtojmë se në vitin 1968, pavarësisht shfaqjeve nga hapësira e thellë, ne tashmë i kishim shkaktuar dëme planetit.