Hetimi i 360 Stepeni: Rreth 290 mijë euro para shtetërore për shoqata e fondacione — kush janë fituesit dhe a kanë lidhje me pushtetin?

Sipas hetimit të redaksisë “360 Stepeni”, rreth 290 mijë euro nga buxheti i Maqedonisë së Veriut janë ndarë për 36 shoqata dhe fondacione përmes Ministrisë për Marrëdhëniet me Komunitetet. Thirrja publike u shpall më 4 mars 2026, ndërsa tre muaj më vonë Qeveria konfirmoi vendimin se cilat organizata do ta ndajnë shumën e parashikuar në nënprogramin për promovimin e marrëdhënieve ndëretnike. Procesi i këtij viti nisi dhe përfundoi gjatë mandatit të ministrit të atëhershëm Ivan Stoilkoviq, i cili sot është ministër i Vetëqeverisjes Lokale.

Nuk është befasi që numri më i madh i fituesve është nga Shkupi — 20 nga 36 organizatat e mbështetura kanë selinë në kryeqytet. Por ajo që bie në sy është se të dytat, dukshëm para të tjerave, janë organizatat nga Kumanova, me pesë projekte të fituara. Për krahasim, Bitola ka tre, Tetova dhe Strumica nga dy, ndërsa Kërçova, Shtipi, Dibra dhe Dellçeva nga një. Kumanova është qyteti i lindjes së Ivan Stoilkoviqit, njeriut që drejtonte Ministrinë për Marrëdhëniet me Komunitetet në momentin e ndarjes së parave.

Një nga fituesit është qendra mediatike-informative SRBI.MK nga Kumanova, e themeluar në vitin 2024, me projektin “Urat e gjuhës dhe kulturës” për ruajtjen dhe promovimin e gjuhës, kulturës dhe traditës serbe përmes tribunave dhe punëtorive në shkolla të rajonit planor verilindor. Sipas të dhënave të Regjistrit Qendror, deri në mars të këtij viti pronar i shoqatës figuronte Miroslav Triçkoviq — drejtori aktual i Administratës për Zhvillimin dhe Avancimin e Arsimit në Gjuhët e Komuniteteve, organ në përbërje të Ministrisë nga e cila “SRBI.MK” mori mbështetje financiare. Ai deklaroi, “nën përgjegjësi të plotë materiale dhe penale”, se në kohën e thirrjes publike nuk ishte pjesë e shoqatës dhe nuk kishte nënshkruar asnjë aplikim.

Shoqëria kulturore-artistike “Srpski vez” nga Kumanova mori 8 mijë euro për promovimin e pasurisë së diversitetit përmes traditës dhe zakoneve. Deri në mars 2025, person i autorizuar i saj ishte Dalibor Kitanoviq, drejtori aktual i Agjencisë për Realizimin e të Drejtave të Komuniteteve — dhe shoqëria mori para nga ministria përkatëse edhe në thirrjen e qershorit të vitit të kaluar, vetëm pak muaj pas tërheqjes së tij. Kitanoviq tha se tërheqja erdhi nga nevoja për të ndarë funksionin publik nga angazhimi në shoqatë, e jo nga ndonjë motiv i lidhur me mbështetjen financiare.

Elemente të lidhjes së mundshme me pushtetin hetimi gjeti edhe te dy projekte të tjera. Instituti “Pulsi i Demokracisë” nga Kumanova realizoi projektin “E ardhmja digjitale për të rinjtë e Kumanovës”, me trajnime dhe podkaste; themelues i organizatës është Enver Saliu, ish-anëtar i Komisionit Shtetëror Zgjedhor nga radhët e lëvizjes BESA, e cila sot është pjesë e koalicionit qeverisës VLEN. “Bashkësia Serbe në Maqedoni” nga Shkupi fitoi me projektin “Fol të shoh kush je” — punëtori gjuhësore dhe revistë digjitale në gjuhën serbe; drejtuesit e saj mbrojnë haptazi Stoilkoviqin, ndërsa kryetarja Gordana Joviq Stojkovska shkroi se bashkësia “qëndron plotësisht pas” reagimit të tyre. Edhe Forumi Rinor për Bashkëpunim nga Shkupi fitoi me një koncept podkastesh kundër korrupsionit; autori Oliver Romevski është ish-drejtor i Administratës hidrometeorologjike, i ardhur si kuadër i GROM-it të Stevço Jakimovskit, dhe në propozim lavdëronte qeverinë aktuale si asnjë tjetër për luftën kundër korrupsionit.

Hetimi vë në dukje gjithashtu se mes projekteve ka të tillë që, sipas përshkrimit, nuk kanë asgjë të përbashkët me marrëdhëniet ndëretnike: shoqatës “Ëngjëjt e artë” iu ndanë para për krevat terapeutik, kolltuk masazhi për fëmijë me paralizë cerebrale dhe seanca terapeutike, ndërsa shoqata e të sëmurëve renalë “Nefron” mori mjete për zhvillimin e kulturës së dhurimit të organeve dhe transplantimit. Stoilkoviq tha se vendimi kaloi përmes një Komisioni me përfaqësues të shtatë ministrive dhe shoqërisë civile dhe se ai nënshkroi projektet më të mira të renditura, pa mundur të ndikonte. Dyshime të ngjashme e kishin ndjekur edhe paraardhësin e tij në këtë dikaster, Artan Grubin e BDI-së — në kohën e të cilit, sipas mediave, para nga programi merrnin edhe OJQ të themeluara nga njerëz pranë BDI-së, të emëruar apo të punësuar në institucione shtetërore e lokale. Këshilli për bashkëpunim me organizatat civile, sipas Qendrës Maqedonase për Bashkëpunim Ndërkombëtar (MCMS), as këtë vit nuk mori pjesë në proces.