Irani “godet” AWACS-et dhe avionët cisternë amerikanë

Ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën luftën kundër Iranit më 28 shkurt, përgjigja e Teheranit ishte e shpejtë. Jo vetëm që Irani qëlloi raketa dhe dronë drejt Izraelit, por gjithashtu shënjestroi asetet amerikane në vendet e Gjirit, duke zgjeruar konfliktin në një nga rajonet më të rëndësishme prodhuese të energjisë në botë.

Në muajin e kaluar, sulmet iraniane kanë dëmtuar ose shkatërruar sisteme radarësh, një sistem mbrojtës raketor të Mbrojtjes së Zonës së Lartësisë së Lartë (THAAD) dhe dronë Reaper në sulmet ndaj bazave amerikane në Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahrein, Jordani dhe Kuvajt, ndërsa përpiqej të kundërshtonte fushatën ajrore amerikane, sipas raporteve të medias. Baza Al Udeid në Katar, ku janë të stacionuara forcat amerikane, u sulmua gjithashtu.

Të premten, një raketë dhe dronë iranianë thuhet se goditën Bazën Ajrore të Princit Sultan në Arabinë Saudite, sipas një raporti nga The Wall Street Journal (WSJ). Baza ajrore, rreth 96 km (60 milje) në juglindje të kryeqytetit saudit, Riad, drejtohet nga forcat ajrore saudite, por përdoret edhe nga forcat amerikane.

Sulmi dëmtoi disa cisterna KC-135, të cilat furnizojnë me karburant avionët amerikanë në fluturim, dhe një avion E-3 Sentry me sistem paralajmërimi dhe kontrolli ajror (AWACS), raportoi të shtunën Air & Space Forces Magazine, një botim që mbulon çështjet e mbrojtjes ajrore të SHBA-së dhe sigurisë kombëtare.

Të paktën 15 ushtarë amerikanë u plagosën dhe pesë ishin në gjendje të rëndë, raportoi agjencia e lajmeve Associated Press, duke cituar burime të paidentifikuara të informuara mbi sulmet.

As ushtria amerikane dhe as Arabia Saudite nuk kanë komentuar për incidentin. Al Jazeera nuk mundi të verifikonte në mënyrë të pavarur raportet.

Ja çfarë dimë për incidentin dhe pse është i rëndësishëm ndërsa lufta SHBA-Izrael kundër Iranit hyn në muajin e saj të dytë:

Çfarë dimë për incidentin?

Në një deklaratë video të shtunën, Ebrahim Zolfaghari, zëdhënës i selisë qendrore ushtarake të Iranit, tha se një sulm të premten në bazën ajrore kishte shkatërruar një nga avionët e furnizimit me karburant, ndërsa tre të tjerë u dëmtuan dhe u nxorën jashtë shërbimit.

Imazhet satelitore të publikuara nga kanali i lajmeve në gjuhën angleze iraniane Press TV treguan shkatërrimin e disa avionëve në bazën ajrore pas sulmeve iraniane.

Nëse ajo që tha Irani vërtetohet, baza ajrore u sulmua për herë të dytë brenda një jave. Një sulm më 13 mars dëmtoi pesë avionë furnizimi me karburant KC-135, citohet të ketë thënë një zyrtar amerikan nga WSJ, megjithëse raporti nuk është verifikuar në mënyrë të pavarur.

Arabia Saudite më parë kishte kapur disa raketa të lëshuara pranë bazës. Ajo ka kapur raketa dhe dronë iranianë që synojnë rajonin lindor të pasur me naftë të vendit.

Të premten, Ministria e Mbrojtjes e Arabisë Saudite tha se ka kapur disa dronë dhe raketa të lëshuara nga Irani drejt Riadit, por ende nuk ka komentuar për sulmin ndaj bazës ajrore.

Ndërkohë, ish-zyrtarë ushtarakë amerikanë i kanë thënë WSJ se synimi i veçantë i AWACS E-3G “është një çështje e madhe”.

Koloneli në pension i Forcave Ajrore Amerikane, John Venable, i tha WSJ të shtunën se sulmi “dëmton aftësinë e SHBA-së për të parë se çfarë po ndodh në Gjirin Persik dhe për të ruajtur ndërgjegjësimin për situatën”.

Heather Penney, një ish-pilote e F-16 dhe drejtoreshë e studimeve dhe kërkimeve në Institutin Mitchell për Studime Hapësinore, i tha revistës Air & Space Forces se “humbja e këtij E-3 është tepër problematike, duke pasur parasysh sa të rëndësishëm janë këta menaxherë beteje për gjithçka, nga dekonflikti i hapësirës ajrore, dekonflikti i avionëve, synimi dhe ofrimi i efekteve të tjera vdekjeprurëse që i nevojiten të gjithë forcës për hapësirën e betejës”.

Çfarë është AWACS?

E-3 Sentry, ose AWACS, është kritik në menaxhimin e një hapësire beteje dhe gjurmimin e dronëve, raketave dhe avionëve nga qindra kilometra larg.

Sipas Forcave Ajrore Amerikane, është në thelb “një strukturë ajrore komerciale Boeing 707/320 e modifikuar dhe ka një kupolë radari rrotulluese”. Ky radar ka një rreze veprimi prej më shumë se 375 km (250 milje), gjë që i mundëson atij të ofrojë “ndërgjegjësim situativ për aktivitetin miqësor, neutral dhe armiqësor, komandën dhe kontrollin e një zone përgjegjësie”, tha Forca Ajrore Amerikane.

I futur në ushtrinë amerikane në vitin 1977, ai gjithashtu siguron “mbikëqyrje në të gjitha lartësitë dhe në të gjitha kushtet e motit të hapësirës së betejës, si dhe paralajmërim të hershëm për veprimet e armikut gjatë operacioneve të përbashkëta, aleate dhe të koalicionit”, tha ajo.

Të dhënat mbi avionin e publikuara në faqen zyrtare të internetit të Forcave Ajrore Amerikane tregojnë gjithashtu se ai ka aftësinë të kryejë misione që zgjasin tetë orë të vazhdueshme pa pasur nevojë për furnizim me karburant. Ekziston gjithashtu mundësia e zgjatjes së rrezes dhe kohës së tij në ajër duke u furnizuar me karburant gjatë fluturimit.

SHBA-të kanë një flotë prej 16 avionësh E-3 Sentry në shërbim, dhe sipas të dhënave të fundit të ndjekjes së fluturimit, Forca Ajrore Amerikane ka dërguar gjashtë prej tyre në baza në Evropë dhe Lindjen e Mesme gjatë luftës së Uashingtonit kundër Iranit.

Humbja e E-3 në luftë mund të krijojë boshllëqe të konsiderueshme në fushatën ajrore amerikane kundër Iranit, sipas ekspertëve ushtarakë.

“Është një humbje e konsiderueshme për luftën në afat të shkurtër”, tha të shtunën për revistën “Air & Space Forces” Kelly Grieco, një eksperte e politikave të mbrojtjes dhe bashkëpunëtore e lartë në qendrën e mendimit Stimson Center.

“Kjo ka pasoja. Do të ketë boshllëqe në mbulim.”

Sulmi përfaqëson gjithashtu taktikat e Iranit në luftën asimetrike, në të cilën Teherani është përqendruar në dobësimin e fuqisë ajrore të Uashingtonit duke përdorur rrjete proxy, tufa dronësh, ngopje raketash dhe operacione kibernetike. Ai gjithashtu ka bllokuar në thelb Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon 20 përqind e naftës dhe gazit global, duke i çuar çmimet e naftës mbi 100 dollarë për fuçi, një rritje prej afërsisht 40 përqind nga para luftës.

John Phillips, një këshilltar britanik për sigurinë, mbrojtjen dhe rrezikun dhe një ish-instruktor kryesor ushtarak, i tha Al Jazeera se sulmi i raportuar ka ndërprerë komandën dhe kontrollin e fushatës ajrore amerikane duke krijuar boshllëqe të përkohshme të ndërgjegjësimit për hapësirën e betejës.

Aeroplanët AWACS “zakonisht ofrojnë paralajmërim të hershëm kritik ajror, drejtim luftëtarësh dhe lidhje të dhënash në kohë reale për sulme, dhe forcat e tyre të humbjes mbështeten në radarët tokësorë”, tha ai.

 Çfarë do të thotë “mundësues të forcës amerikane”?

Megjithatë, ai vuri në dukje se ndikimi i përgjithshëm është i moderuar dhe i rikuperueshëm brenda disa javësh përmes vendosjes së E-7 Wedgetail, një aeroplan Boeing që ofron informacion të menjëhershëm të inteligjencës dhe mbikëqyrjes. Por ai paralajmëroi se kjo ekspozon forcën amerikane. mundësues për tkurrje të mëtejshme.

“Do të isha kurioz, ndërsa kjo evoluon, të shihja nëse SHBA-të kalojnë në sisteme më të bazuara në anije që mbrohen më mirë ose janë më të vështira për t’u gjetur, apo nëse ato zhvendosen në fusha ajrore më larg për të dhënë paralajmërim më të madh dhe më shumë qëndrim nëse Irani nis më shumë sulme,” tha ai.

“Nuk e di se sa do të ndikojë ky degradim në qëllimet e përgjithshme të SHBA-së dhe nëse do t’i shohë ata të negociojnë një armëpushim më shpejt,” shtoi ai.

Çfarë tjetër ka shënjestruar Irani në 30 ditët e fundit?

Që nga fillimi i luftës, SHBA-të thuhet se kanë humbur 12 dronë MQ-9 Reaper. Këta dronë pilotohen nga distanca dhe përdoren kryesisht për të mbledhur inteligjencë në një zonë, si dhe “për të kryer sulme, koordinim dhe zbulim kundër objektivave me vlerë të lartë, të shpejtë dhe të ndjeshëm ndaj kohës”, sipas informacionit nga Forcat Ajrore të SHBA-së.

Më 19 mars, Trupat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit lëshuan një deklaratë duke thënë se kishin shënjestruar një avion amerikan, dhe agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Tasnim publikoi pamje ushtarake që thanë se tregonin sistemet e mbrojtjes ajrore të Teheranit duke goditur një F-35 amerikan. avion luftarak i fshehtë. Por zyrtarët amerikanë nuk e kanë konfirmuar ende se një avion luftarak F-35 është goditur me të vërtetë nga zjarri iranian.

Më 22 mars, Irani tha se kishte kapur një avion luftarak F-15 që kishte shkelur hapësirën ajrore iraniane mbi bregdetin e tij jugor pranë ishullit Hormuz. Por SHBA-të e mohuan këtë pretendim dhe thanë në X: “Forcat amerikane kanë kryer më shumë se 8,000 fluturime luftarake gjatë Operacionit Epic Fury. Asnjë avion luftarak amerikan nuk është rrëzuar nga Irani.”

Më 1 mars, tre avionë luftarakë amerikanë F-15E Strike Eagle u rrëzuan në një incident zjarri miqësor që përfshinte një F/A-18 të Kuvajtit. Të gjashtë anëtarët e ekuipazhit u nxorën në ajër në mënyrë të sigurt dhe u shpëtuan.

Një raport i 22 marsit nga BBC dhe Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare tha se sulmet iraniane në fillim të marsit shënjestruan gjithashtu mbrojtjen ajrore të SHBA-së, sistemet e komunikimit satelitor dhe asete të tjera në Jordani, me një pjesë të konsiderueshme të dëmeve të shkaktuara nga një sulm në radar për një sistem mbrojtës raketor THAAD të SHBA-së. Raporti gjithashtu vuri në dukje se sulmet iraniane në bazat ushtarake të përdorura nga SHBA-të në të gjithë Lindjen e Mesme shkaktuan dëme të vlerësuara në 800 milionë dollarë.

Ndërkohë, një raport të premten nga The Washington Post tha se SHBA-të dhe Izraeli po “shpenzojnë” furnizimin e tyre me raketa Tomahawk dhe raketa interceptuese. The Post tha se 850 Tomahawk janë qëlluar deri më tani. Një zyrtar i tha The Post se numri i Tomahawk-ëve të mbetur në Lindjen e Mesme është “alarmuesisht i ulët”. Raketat Tomahawk janë raketa lundrimi me rreze të gjatë veprimi, subsonike, të përdorura nga Marina Amerikane për sulme precize kundër objektivave me vlerë të lartë. Në varësi të versionit. të përdorura, ato mund të kushtojnë rreth 2 milionë dollarë secila.

Sipas një raporti nga WSJ të premten, Pentagoni planifikon të zëvendësojë disa nga sistemet e dëmtuara përmes një kërkese shtesë buxhetore të propozuar prej 200 miliardë dollarësh.

Pavarësisht raporteve për zvogëlimin e numrit të avionëve, raketave dhe dronëve, spekulimet për një pushtim tokësor janë rritur.

Të dielën, The Washington Post citoi zyrtarë amerikanë të kenë thënë se Pentagoni po përgatitet për javë të tëra operacionesh të kufizuara tokësore në Iran, duke përfshirë potencialisht bastisje në Ishullin Kharg dhe vendet bregdetare pranë Ngushticës së Hormuzit.

“Pushtimi potencial i Ishullit Kharg do të jetë një vijë e kuqe masive dhe një deklaratë qëllimi,” tha Phillips për Al Jazeera.

Irani eksporton rreth 90 përqind të naftës së tij të papërpunuar nga Ishulli Kharg.

Sekretarja e Shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, tha në një deklaratë: “Është detyra e Pentagonit të bëjë përgatitje në mënyrë që t’i japë komandantit të përgjithshëm opsionalitetin maksimal.”

“Kjo nuk do të thotë që presidenti [Donald Trump] ka marrë një vendim,” tha ajo.

Që kur filloi lufta një muaj më parë, të paktën 13 ushtarë amerikanë jane vrare dhe rreth 200 te tjere jane plagosur.