KOMENT – Ukraina, Irani, Gaza dhe IA dominojnë samitin vjetor të OKB-së

PARIS, 20 shtator /ATSH-AFP/ – Krizat në Lindjen e Mesme, lufta në Ukrainë dhe debati mbi rreziqet e inteligjencës artificiale do të dominojnë samitin vjetor të OKB-së, ku priten rreth 150 krerë shtetesh dhe udhëheqës.

Ky takim, i cili fillon të martën, do të jetë i fundit i këtij lloji për sekretarin e përgjithshëm të OKB-së, Antonio Guterres, i cili, pas 10 vitesh, po përgatitet të largohet nga institucioni me vlerësimin shumë të zymtë të paaftësisë së tij për t’iu përgjigjur krizave të shumta që po e shqetësojnë botën.

Duke përmendur luftën në Ukrainë dhe situatën në Lindjen e Mesme, ai bëri vërejtjen e hidhur të mërkurën se “gjërat po përkeqësohen pak çdo ditë”.

“Nuk ka përmirësim askund”, këmbënguli ai, duke thënë se kishte frikë nga “një rrezik shpërthimi” në shkallë globale.

Një kampion i luftës kundër multilateralizmit, i cili mishërohet dhe mbrohet nga OKB-ja, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, do të flasë të martën në mëngjes.

Lufta që ai nisi kundër Iranit, me pasojat e saj të shumta për Lindjen e Mesme dhe ekonominë globale, do të jetë një përparësi kryesore, edhe pse nuk pritet ndonjë përparim në mungesë të përparimit në bisedimet midis Uashingtonit dhe Teheranit.

Kërcënimet ndaj planit të brishtë të paqes në Gaza dhe zgjerimi i vendbanimeve izraelite në Bregun Perëndimor do të jenë gjithashtu në agjendë.

– Zelensky, Netanyahu, por jo Xi –

Benjamin Netanyahu, duke bërë fushatë në vend për zgjedhje që pritet të jenë të ngushta, do të jetë në Nju Jork të enjten pavarësisht thirrjeve nga kryetari i bashkisë së qytetit, Zohran Mamdani, për ta arrestuar atë, në përputhje me një urdhërarresti për krime lufte të lëshuar nga Gjykata Ndërkombëtare Penale (ICC) – të cilën Shtetet e Bashkuara nuk e njohin.

Ashtu si në vitet e kaluara, oresidentit palestinez Mahmoud Abbas iu refuzua viza nga Shtetet e Bashkuara, duke e detyruar atë t’i drejtohej kombit përmes video-konferencës edhe një herë.

Delegacionit iranian, përfshirë presidentin Massoud Pezeshkian, iu dha leja për të udhëtuar në Shtetet e Bashkuara për samitin.

Lufta në Ukrainë, e cila ka vazhduar për katër vjet e gjysmë, do të jetë gjithashtu në krye të agjendës, ndërsa Kievi dhe Moska përfshihen në një përshkallëzim vdekjeprurës të sulmeve ajrore me rreze të gjatë veprimi.

Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky do të flasë në Nju Jork të mërkurën dhe pritet të marrë pjesë në një takim të Këshillit të Sigurimit mbi konfliktin.

Sudani, Republika Demokratike e Kongos (RDK) dhe Haiti, plus kriza të tjera të shumta të tjera do të diskutohen gjatë dhjetëra takimeve, publike dhe private, të organizuara për këtë ngjarje, e cila mbledh së bashku mijëra diplomatë, ekspertë dhe gazetarë.

Një takim vjetor që nuk çon domosdoshmërisht në “përparime diplomatike”, por ku “edhe bisedat anësore mund të jenë të dobishme”, tha Daniel Forti, drejtor i çështjeve të OKB-së në Grupin Ndërkombëtar të Krizave.

Një mungesë e dukshme, udhëheqësi kinez Xi Jinping nuk do të ndalet në Nju Jork në rrugën e tij për në Uashington, ku do të takohet me Donald Trump të enjten.

Edhe pse Kina e përqafon plotësisht multilateralizmin në OKB, ajo “e ka konsideruar prej kohësh këtë javë të nivelit të lartë si domenin e Shteteve të Bashkuara”, vëren Forti.

– Koordinimi global mbi inteligjencën artificiale –

Çështja e rregullimit të inteligjencës artificiale do të ngrihet gjithashtu në samit, pas një sërë incidentesh dhe paralajmërimesh alarmuese nga shumë liderë në këtë fushë.

Pritet që disa vende të mbështesin thirrjen e Antonio Guterres për “koordinim global” mbi IA dhe ka të ngjarë të dalin edhe nisma të tjera.

Një takim i posaçëm i Këshillit të Sigurimit mbi çështjen e përdorimit të saj mund të mbahet gjithashtu.

Pas një vere të shënuar nga valë të nxehta dhe ngjarje ekstreme të motit, sekretari i përgjithshëm do të kryesojë një takim mbi veprimin klimatik të mërkurën, i ndjekur nga një ditë kushtuar rritjes së nivelit të detit, një kërcënim ekzistencial për disa vende ishullore.

Prapa skenave, fuqitë e mëdha do të debatojnë gjithashtu për të ardhmen e OKB-së, ndërsa kërkojnë të bien dakord për një kandidat kompromisi për të udhëhequr organizatën pas Antonio Guterres, mandati i të cilit përfundon më 31 dhjetor.

Nuk pritet përparim gjatë javës, megjithëse vendet me të drejtë vetoje mbi procesin – Mbretëria e Bashkuar, Franca, Rusia, Kina dhe Shtetet e Bashkuara – mund ta përdorin këtë takim të vendimmarrësve për të nënshkruar një marrëveshje.

Shumë zëra po bëjnë thirrje që një grua të kryesojë Kombet e Bashkuara për herë të parë, ndërkohë që në garë janë pesë gra, krahasuar me tre burra./ a.jor.