Kur flakët prekin shtëpinë e arsimit

Nga Pëllumb Karameta

Ka ngjarje që na shqetësojnë jo vetëm për dëmin që shkaktojnë, por edhe për atë që na sjellin ndër mend. E tillë është për mua djegia e një pjese të godinës së Ministrisë së Arsimit në Tiranë. Por, përtej pamjes së flakëve, më shqetëson veçanërisht një pyetje: çfarë kuptimi ka pasur ky veprim për ata që e kryen dhe për këdo që mund ta ketë ideuar apo nxitur?

Nuk e di nëse autorët e kanë menduar domethënien e godinës që po dëmtonin. Nuk e di as nëse kanë vepruar me nismën e tyre apo sipas një plani të menduar nga të tjerë. Këto janë çështje që kërkojnë prova. Por mungesa e përgjigjeve nuk më pengon të reflektoj mbi zgjedhjen e një institucioni që lidhet me një nga historitë më të rëndësishme të vendit tonë: historinë e shkollës shqipe.

Kam kaluar një pjesë të madhe të jetës sime duke punuar për arsimin. Ndoshta edhe për këtë arsye, pamjet e asaj ngjarjeje më kthyen te rruga e gjatë dhe e vështirë e shqiptarëve për të pasur shkollën e tyre.

Përpara se të kishim shtetin shqiptar, kishim njerëz që kërkonin të mësonin dhe të jepnin mësim në gjuhën shqipe. Mësues, rilindës, botues e veprimtarë e kuptonin se gjuha nuk mund të ruhej e të zhvillohej pa u bërë edhe gjuhë e dijes dhe e shkollës. Nga Mësonjëtorja e Korçës më 1887, te Kongresi i Manastirit më 1908, përpjekjet për arsimin shqip luajtën rol themelor në ruajtjen e gjuhës, formimin e vetëdijes kombëtare dhe përgatitjen e krijimit të shtetit shqiptar.

Në periudhat që pasuan, shkolla u bë pjesë gjithnjë e më e rëndësishme e jetës shqiptare. Ajo u hapi fëmijëve mundësi që prindërit nuk i kishin pasur, ndihmoi në afrimin e njerëzve me prejardhje të ndryshme dhe ndikoi në formimin e një shoqërie me më shumë dije e lidhje të përbashkëta. Për breza të tërë mësuesish, puna në shkollë ishte më shumë se një profesion.

Kjo histori është arsyeja pse nuk mund ta shoh djegien e një pjese të Ministrisë së Arsimit vetëm si dëmtim të një ndërtese publike.

Natyrisht, ministria nuk është vetë shkolla shqiptare. Shkolla jeton te mësuesit, nxënësit, familjet dhe puna e brezave që e kanë ndërtuar. Por ministria është institucioni të cilit shteti i ka besuar përgjegjësinë për arsimin. Për këtë arsye, goditja ndaj godinës së saj merr, për mua, një domethënie që shkon përtej dëmit material.

Dhe këtu qëndron kundërthënia që nuk më largohet nga mendja: dikur shqiptarët përballeshin me pengesa për të hapur shkolla në gjuhën e tyre; sot disa njerëz i vënë zjarrin godinës së institucionit që ka përgjegjësinë për arsimin e tyre.

Nuk kërkoj që kushdo të ketë të njëjtën marrëdhënie emocionale me historinë e shkollës shqiptare. Nuk kërkoj as që respekti për arsimin të nënkuptojë miratim për ministrinë, drejtuesit apo politikat e saj. Përkundrazi, arsimi ka nevojë për kritikë, kundërshtim dhe debat. Por kundërshtimi i një institucioni dhe dëmtimi i tij janë dy gjëra të ndryshme. Asnjë e drejtë për të kundërshtuar nuk e përligj vënien e zjarrit ndaj një institucioni publik.

Pikërisht këtu dua të ndalem te përgjegjësia e autorëve dhe e ideatorëve të mundshëm. Ai që kryen një veprim të tillë përgjigjet për atë që bën. Por, nëse pas tij qëndrojnë njerëz që e kanë planifikuar, nxitur apo organizuar, përgjegjësia nuk mund të kufizohet vetëm tek ata që e zbatuan. Ajo duhet shqyrtuar në të gjithë zinxhirin e vendimmarrjes, sipas fakteve dhe provave.

Nëse një veprim i tillë është menduar dhe organizuar nga të tjerë, përgjegjësia e tyre meriton një vëmendje të veçantë. Ai që e ideon një veprim nuk mund ta vlerësojë atë vetëm nga efekti i çastit apo nga mesazhi që synon të përcjellë. Duhet të marrë parasysh edhe vendin ku e drejton, historinë që ai përfaqëson dhe pasojat që mund të shkaktojë. Në rastin e Ministrisë së Arsimit, kjo do të thotë të kuptosh se po zgjedh si objekt të veprimit një institucion të lidhur me një nga përpjekjet më të rëndësishme të shqiptarëve për gjuhën, dijen dhe formimin e tyre kombëtar.

Ka edhe një përgjegjësi që nuk përcaktohet vetëm nga ligji: përgjegjësia për kuptimin e veprimit. Kush zgjedh zjarrin si mjet kundërshtimi duhet të kuptojë se veprimi i tij mund të prekë jo vetëm një institucion të caktuar, por edhe ndjeshmërinë e njerëzve që e lidhin atë institucion me një histori përpjekjesh dhe arritjesh. Kjo nuk do të thotë se autorët kanë synuar të godasin historinë e shkollës shqiptare. Do të thotë se pasojat dhe domethënia e një veprimi nuk përcaktohen vetëm nga synimet e atij që e kryen.

Për mua, respekti ndaj historisë së shkollës shqiptare nuk nënkupton idealizimin e arsimit apo të institucioneve që e drejtojnë. Shkolla jonë ka pasur dhe ka probleme që duhen njohur, kritikuar dhe zgjidhur. Por pikërisht sepse arsimi ka një histori kaq të rëndësishme në jetën e shqiptarëve, mënyra se si kundërshtojmë institucionet e tij nuk mund të jetë një çështje pa rëndësi.

Godina e dëmtuar mund të riparohet. Përgjegjësitë për ngjarjen duhet të përcaktohen mbi bazën e provave. Por dëmi material nuk e përmbledh të gjithë peshën e asaj që ndodhi.

Nuk e di nëse ata që e kryen apo mund ta kenë ideuar këtë veprim e kanë menduar peshën e tij. Por për mua, pamja e flakëve në Ministrinë e Arsimit mbetet e pandashme nga kujtesa e përpjekjeve të shqiptarëve për të pasur shkollën e tyre. Dhe kjo është një arsye e mjaftueshme për të mos e parë atë që ndodhi thjesht si dëmtim të një godine.