Le Monde: “Revolucioni i flamingove” vë në shënjestër arkitektët e famshëm të Ramës

Gazeta franceze Le Monde i ka kushtuar më 7 shtator 2026 një analizë të posaçme protestave në Shqipëri, por këtë herë me një kënd të ri: rolin e arkitektëve të njohur ndërkombëtarë në projektet urbanistike dhe turistike të qeverisë së Edi Ramës.

Ky është vazhdim i historisë së protestave të raportuar më parë, por shkrimi i Le Monde sjell elemente të reja konkrete. Media franceze argumenton se arkitektura është kthyer në një nga frontet kryesore të konfliktit politik në Shqipëri dhe se figura të njohura botërore të arkitekturës po përballen për herë të parë me presion publik për lidhjen e tyre me projektet e qeverisë.

Sipas Le Monde, slogani “Starchitect, go home!” është shfaqur krahas flamingove rozë dhe thirrjeve “Shqipëria nuk është në shitje” dhe “Edi Rama, dorëhiqu”. Gazeta vëren se është e pazakontë që arkitektë ndërkombëtarë të bëhen objekt i drejtpërdrejtë i një lëvizjeje proteste, por në Shqipëri ata janë lidhur prej vitesh me transformimin e Tiranës dhe, së fundmi, edhe të bregdetit.

Le Monde shkruan se Rama ka mbledhur rreth vetes atë që vetë e ka quajtur një “ushtri arkitektësh”, duke ftuar emra ndërkombëtarë për ndërtesa dhe projekte që synojnë t’i japin Shqipërisë imazhin e një vendi modern dhe ambicioz. Kritika e protestuesve është se kjo arkitekturë është shndërruar në mjet të propagandës politike dhe të spekulimit me pasuritë e paluajtshme.

Një pikë konkrete e analizës është Bread and Heart Festival, zhvilluar në Tiranë në qershor, ku morën pjesë arkitektë si Jeanne Gang, Bjarke Ingels, Reinier de Graaf, Pierre de Meuron, Francis Kéré, Ma Yansong, Christian Kerez dhe Charles Renfro.

Në hapje të festivalit, protestuesit shpërndanë një letër të hapur të firmosur nga qindra arkitektë, artistë dhe ambientalistë shqiptarë. Në të, të ftuarve ndërkombëtarë u kërkohej të mos bëheshin pjesë e asaj që autorët e quanin “art-washing i politikës së buldozerëve” dhe të bojkotonin aktivitetin.

Sipas Le Monde, asnjë nga arkitektët e ftuar nuk iu përgjigj publikisht kësaj thirrjeje.

Analiza sjell edhe një informacion të ri lidhur drejtpërdrejt me projektet turistike në zonën e Zvërnecit dhe Sazanit.

Le Monde shkruan se, sipas të dhënave që ka siguruar, dy prej arkitektëve që Edi Rama kishte përmendur publikisht si emra të lidhur me projektet, Jean Nouvel dhe Bjarke Ingels, kishin punuar vetëm për projektin e Zvërnecit dhe jo për Sazanin dhe, për më tepër, ishin larguar tashmë nga projekti.

Tre arkitektë ose studio të tjera të përmendura nga Rama — Kengo Kuma, K-Studio dhe Emre Arolat — nuk iu përgjigjën kërkesave të Le Monde për koment.

Ky detaj merr rëndësi sepse, gjatë një interviste për CNN në qershor, Rama kishte përdorur emrat e arkitektëve të njohur ndërkombëtarë si argument në mbrojtje të cilësisë dhe seriozitetit të projekteve turistike.

Le Monde e vendos këtë debat në një kontekst më të gjerë. Sipas gazetës, prej dy dekadash arkitektë të njohur ndërkombëtarë kanë pasur një rol të pazakontë në transformimin urban të Tiranës, ndërsa vitet e fundit aktiviteti i tyre është zhvendosur edhe drejt bregdetit të Adriatikut dhe Jonit.

Gazeta franceze argumenton se deri tani shumë prej tyre janë përpjekur ta paraqesin punën në Shqipëri si të shkëputur nga politika. Por protestat e muajve të fundit po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë këtë pozicion.

Një prej arkitekteve shqiptare që ka firmosur letrën e hapur i tha Le Monde se respekti ndaj disa prej emrave ndërkombëtarë “ka rënë nën zero”, ndërsa një tjetër tha se arkitektura në Shqipëri po perceptohet gjithnjë e më shumë si kërcënim ndaj komuniteteve, jo si instrument zhvillimi.

Rëndësia e analizës së Le Monde qëndron pikërisht këtu. Debati ndërkombëtar për protestat shqiptare nuk po kufizohet më vetëm te Jared Kushner, zonat e mbrojtura apo akuzat ndaj qeverisë. Ai po zgjerohet te mekanizmi përmes të cilit Shqipëria është transformuar urbanistikisht dhe te përgjegjësia e profesionistëve ndërkombëtarë që marrin pjesë në këtë transformim.

Në këtë kuptim, Le Monde e paraqet “Revolucionin e Flamingove” edhe si një sfidë ndaj modelit të zhvillimit që Edi Rama ka promovuar prej vitesh: përdorimin e arkitekturës spektakolare dhe të emrave të mëdhenj ndërkombëtarë si simbol të modernizimit të Shqipërisë.

Lexo analizën e Le Monde të 7 shtatorit 2026