Nëse qeverisja do të shihte veten në pasqyrë

Në Shqipëri, pushteti është si një shishe raki që qarkullon në një dasmë fshati: kalon dorë më dorë, por gjithmonë përfundon tek i njëjti burrë. Dhe nuk ka rëndësi sa i dehur bëhet ky burrë — të gjithë të tjerët vazhdojnë t’i mbushin gotën, sepse kush guxon të thotë “jo” përfundon jashtë festës, duke ngrirë te dera.

Po të kishim një libër Guinness për “Centralizimin e Gjërave“ Shqipëria do të ishte në kopertinë. Këtu, çdo vendim i madh, i vogël, i ligjshëm apo i paligjshëm, ka një linjë të vetme furnizimi: nga një xhep i vetëm del gjithçka, që nga lejet për kulla shumëkatëshe, deri te firmosjet e kontratave që e dinë të gjithë se nuk duhet firmosur.

Zyrtarët tanë janë bërë si ato kukullat me sustë që i vendos në tavolinë: u shtyp butoni, ata përkulen. Dikur kishim njerëz nëpër zyra që mburreshin me “kompetencat” e tyre. Sot, kompetenca e vetme është të marrësh me mend se çfarë mendon njëshi.

Në vend të një kulture të ligjit, kemi ndërtuar një kulturë të nënshtrimit. Njerëzit që ligji i ka vendosur për të vendosur, e shohin më të arsyeshme t’i lënë të gjitha vendimet në duart e dikujt tjetër, sepse, siç thotë filozofia e re e shtetit, “Më mirë t’i mbajmë duart e pastra dhe të shpresojmë se na bie ndonjë kockë nga tepsia.”

Shikoni se si ndodh magjia: një kryetar vendos të mos vendosë, një drejtor vendos të mos mendojë, dhe një ministër vendos të mos kujtojë. Të gjithë bashkë, si në një kor profesionist, këndojnë këngën e re kombëtare: “Po si të thoni ju, Shef!”

Ky është një vend ku pushteti nuk merret për të shërbyer shoqërinë, por për të shërbyer veten — dhe, ndoshta, për të bërë ndonjë nder shokëve, motrave, kunatave, apo kushërinjve që “rastësisht” kanë nevojë për një favor. Kur ky zakon shndërrohet në rutinë, nuk kemi më nevojë për fjalë të mëdha si “antikorruption” apo “reformë”. Mjafton të ndezësh televizorin dhe ta shohësh se çdo hallkë e zinxhirit është lidhur aq ngushtë, sa vetëm një dorë e vetme e mban çelësin.

Në fund të fundit, politika më e suksesshme e këtij vendi nuk ka qenë kurrë ajo që është shkruar në programe partiake, por ajo që është zbatuar me zell: përqendrimi i gjithçkaje në pak duar dhe mësimi i brezave të rinj që kjo është, në fakt, “normale”. Në një vend si ky, nuk ka nevojë të jesh i korruptuar për të marrë pjesë në korrupsion — mjafton të jesh aty dhe të mos thuash asgjë.

Kështu, korrupsioni nuk është më një sëmundje që infekton disa individë të veçantë. Jo, këtu kemi të bëjmë me një ekosistem të plotë, ku çdo gjallesë, nga këshilltari i vogël deri te koka e madhe, merr frymë vetëm në oksigjenin që del nga zyra e një njeriu të vetëm. Ligji është një dritare e mbyllur; urdhri, një ventilator i madh që e mbush ajrin me aromë pushteti.

Po të kishte guxim ta shihte veten, qeverisja do të shihte një fytyrë të fryrë nga vetëkënaqësia, që buzëqesh vetëm për vete dhe mban duart në xhepat e të tjerëve. Do të shihte gjithashtu se, pas të gjitha fjalëve të mëdha, nuk fshihet asgjë më shumë se një frikë e thellë për të humbur karrigen.

Por pasqyra është një mjet i rrezikshëm për ata që nuk duan të ndryshojnë. Sepse, ndryshe nga televizioni ku zgjedh vetë kanalin, pasqyra nuk të kursen as rrudhat, as njollat, as pluhurin e moshës. Ajo tregon saktësisht atë që je. Dhe kjo është arsyeja pse, në Shqipëri, qeverisja e vërtetë nuk e ka parë kurrë veten aty.